Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыста Санкт-Петербургтің қоршалуы
Америка Азамат соғысының шайқасы
Ричмонд-Петербург науқаны – Америка Азамат соғысы кезінде 1864 жылдың 9 маусымынан 1865 жылдың 25 наурызына дейін Вирджиния штатындағы Петербург қаласы маңында болған шайқастар сериясы. Көптеген адамдар бұл шайқасты Петербургтің қоршалуы деп білсе де, бұл классикалық әскери қоршау емес, онда қаланың барлық кіру-шығу жолдары бекіністермен толығымен жабылады, сонымен қатар бұл шайқас тек Петербургке қарсы ғана емес. Науқан тоғыз айға созылған, генерал-лейтенант Улисс Грант басқарған Одақ әскерлері Петербургке сәтті шабуыл жасай алмады, содан кейін 48 шақырымға (30 миль) дейін созылған окоптар құрылысын бастады – Ричмондтың шығыс жағынан Петербургтің шығыс және оңтүстік жақтарына дейін. Петербург Конфедерация генерал Роберт Лидің армиясын және Конфедерация астанасы Ричмондты жабдықтау үшін маңызды болды. Ричмонд-Петербург теміржолын кесіп тастау мақсатымен көптеген шабуылдар жасалды және шайқастар өтті. Осы шайқастардың нәтижесінде окоптардың ұзындығы артты. Ли қысымға көніп, 1865 жылдың сәуірінде екі қаланы да тастап кетті, бұл оның Эппоматтокс сотында (Appomattox Court House) шегінуіне және капитуляциялауына әкелді. Петербургтің қоршалуы елу жыл өткен соң Бірінші дүниежүзілік соғыста көрінетін окоп соғысының көрінісі болды, осылайша әскери тарихта маңызды орын алды. Бұл шайқаста афроамерикалық әскерлердің ең көп саны қатысты, олар Кратер және Чаффин фермасы шайқасында ауыр қаза тапты.
Әскери жағдай
1864 жылдың наурыз айында Улисс С. Грант генерал-лейтенант болып тағайындалып, Одақ армиясының бас қолбасшысы болды. Ол Конфедерацияға бірнеше бағыттан қысым көрсету үшін үйлестірілген стратегия жасады, мұны президент Авраам Линкольн соғыстың басынан бері генералдарына ұсынып келген. Грант генерал-майор Уильям Т. Шерманды Батыс майданындағы барлық күштердің тікелей басқаруына тағайындады және өзінің штабын Вирджиниядағы Потомак армиясымен (қазір генерал-майор Джордж Г. Мид басқарады) бірге орналастырды. Ол Ли армиясын шешуші шайқасқа мәжбүрлеуді көздеді; сонымен қатар, Ричмондты (Конфедерацияның астанасы) басып алуды жоспарлады, бірақ Грант бірінші мақсатқа жеткеннен кейін екіншісі автоматты түрде орындалатынын түсінді. Оның үйлестірілген стратегиясы Грант пен Мидтің Лиге солтүстіктен шабуыл жасауын, генерал-майор Бенджамин Батлердің оңтүстік-шығыстан Ричмондқа қарай жылжуын, генерал-майор Франц Сигелдің Шенедоа аңғарына бақылау орнатуын, Шерманның Джорджияға басып кіріп, генерал Джозеф Джонстонды жеңіп, Атлантаны басып алуын, бригада генералдары Джордж Крук пен Уильям В. Авереллдің Батыс Вирджиниядағы теміржолмен жабдықтау желілерін бұзуын және генерал-майор Натаниел П. Банкс Мобильді (Алабама штаты) басып алуын қарастырды. Бұл жобалардың көпшілігі сәтсіз аяқталды, көбінесе генералдардың әскери емес, саяси себептермен Грантқа тағайындалуына байланысты. Батлердің Джеймс армиясы Бермуда жүздігіндегі жорығында Ричмондқа жақын генерал П. Г. Т. Борегардтың нашар күштеріне қарсы тоқтап қалды. Сигел мамыр айында Нью-Маркет шайқасында жеңіліске ұшырады және көп ұзамай оның орнына генерал-майор Дэвид Хантер келді. Банкс Red River кампаниясына алаңдап, Мобильге (Алабама штаты) көшуге үлкермеді. Алайда, Крук пен Аверелл Вирджиния мен Теннессині байланыстыратын соңғы теміржолды қиратты, ал Шерманның Атланта жорығы сәтті аяқталды, бірақ ол күзге дейін созылды. 4 мамырда Грант пен Мидтің Потомак армиясы Рапидан өзенін кесіп өтіп, Спотсильванияның жабайы орманды аймағына кірді, алты апталық Overland Campaign басталды. Қанды, бірақ тактикалық тұрғыдан шешуші болмаған Дала шайқасында (5-7 мамыр) және Спотсильвания сотының шайқасында (8-21 мамыр) Грант Ли армиясын жоюға қол жеткізе алмады, бірақ бұрынғы басшыларынан айырмашылығы, шайқастардан кейін шегінбеді; ол Лиді қоршауға алу үшін әскерін солтүстік-шығысқа қарай жылжыта берді. Грант мамыр айының қалған бөлігін Лидің қанатын бұрып, оны ашық жерге тартуға тырысып, конфедерациялық армиямен майда шайқастар жасады. Грант өзінің үлкен армиясы мен солтүстіктегі адам күшінің базасы Ли мен Конфедерациядан гөрі ату соғысын ұзаққа созуға қабілетті екенін білді. Бұл теория Холодный Харбор шайқасында (31 мамыр – 12 маусым) Грант армиясы Лидің Механиксвилл маңындағы күштерімен қайтадан кездескенде сынақтан өтті. Ол Ли армиясымен тікелей шайқасуды шешті, 3 маусымда конфедерациялық бекіністеріне майдандық шабуылға бұйрық берді. Бұл шабуыл ауыр шығынмен кері тартылды. Колд-Харбор шайқасы Грант үшін ең өкінішті шайқас болды, содан кейін солтүстік газеттері оны "қасапшы" деп атады. Жорық кезінде Грант үлкен шығынға ұшырады – шамамен 50 000 адам немесе 41%, ал Ли өзінің әскерінің одан да көп бөлігін жоғалтты – шамамен 32 000 адам немесе 46%, оларды ауыстыру мүмкін болмады. 12 маусым күні Грант қайтадан сол жақ қанатымен жылжып, Джеймс өзеніне жетті. Ол Ричмондты айналып өтіп, өзеннің оң жағалауына өтуді және оңтүстіктегі Петербургтің теміржол торабын басып алып, Ричмондты оқшаулауды жоспарлады. Ли Гранттың ниетінен хабарсыз болғандықтан, Одақ армиясы 640 метрлік понтон көпірін салып, 14-18 маусымда Джеймс өзенін кесіп өтті. Ли ең көп қорқатын нәрсе – Грант оны Ричмондты қоршауға мәжбүрлейтіні орындалуға жақын болды. 18 000 тұрғыны бар Петербург Ричмондқа жабдықтау орталығы болды, өйткені ол Ричмондқа оңтүстік жағынан стратегиялық жағдайда орналасқан, Аппоматтокс өзенінде орналасқан, ол Джеймс өзеніне кемемен қатынауға мүмкіндік берді, сондай-ақ ол бес теміржолдың негізгі қиылыс нүктесі болды. Петербург бүкіл аймақ үшін, соның ішінде Ричмонд үшін негізгі жабдықтау базасы және теміржол депосы болғандықтан, Одақ күштерінің Петербургті басып алуы Лиге Ричмондты (Конфедерация астанасы) қорғауды жалғастыруға мүмкіндік бермес еді. Бұл Ли армиясын ашық жерде жеңуді мақсат еткен бұрынғы Overland Campaign стратегиясынан айырмашылықты білдірді. Енді Грант географиялық және саяси мақсатты таңдап алды және өзінің басым ресурстары Лиді осында...
Одақ пен Конфедерация әскерлерінің салыстыруы
Грант әскерлері Лидің әскерлеріне қарағанда айтарлықтай үлкен болды, бірақ күштері өзгеріп отырды. Қалаға жасалған алғашқы шабуылдар кезінде 15 000 федералды әскер Борегардтың 5 400 адамына қарсы тұрды. 18 маусымға қарай федералды күштер 67 000-нан асып, конфедераттардың 20 000 әскеріне қарсы болды. Науқанның толық барысындағы жағдайдың типіктері шілде айының ортасында байқалды, онда 70 000 одақтық әскер Петербург маңында 36 000 конфедератқа қарсы тұрды, ал Батлердің 40 000 адамы Ричмонд маңында 21 000 әскермен кездесті. Одақ армиясы, Overland Campaign кезінде ауыр шығынға ұшырағанына қарамастан, әскерлерін және жабдықтарын толықтыра алды, Вашингтон қаласынан келген гарнизондық әскерлерді пайдаланды және афроамерикалық әскерлердің санының артуына мүмкіндік жасады. Қоршаудың соңында Гранттың Аппоматтокс жорығын бастауға 125 000 әскері болды. Конфедерат армиясы, керісінше, шайқаста, аурулар мен дезертирлік салдарынан жоғалған әскерлерін ауыстыруда қиындықтарға тап болды. Конфедераттардың күшті жетіспеушілігінің нәтижесінде, Борегардтың әскері қаланы қоршаған бекіністерді басып алғанда, әскерлер арасында 2 метрге дейінгі аралықтар пайда болды.
Африкалық америкалықтардың рөлі
1864 жылғы маусымда Петербургтің қоршауы кезінде, құл африкалық американдықтар Конфедерация үшін траншеялар қазу және басқа да қолмен атқарылатын жұмыстарда еңбек етті, ал африкалық американдықтар АҚШ-тың түсті әскерлерінің сарбаздары ретінде Потомак армиясының құрамында шайқасты.
Конфедерацияға қызмет ету
Петербург жаңадан құрылған Конфедерация және оның жақын орналасқан Ричмонд астанасы үшін маңызды жабдықтау орталығы болғанда, бостандық алғандар мен құлдар түрлі соғыс жұмыстарына тартылды, олардың бірі – қала мен оның төңірегінде жұмыс істейтін көптеген теміржол компанияларындағы еңбек. 1862 жылы капитан Чарльз Диммок бостандық алғандар мен құл еңбегін пайдаланып, қала төңірегінде он мильге созылған қорғаныс желісі мен батареяларды салды. Бірақ ұсынылған бостандық әлі де қожайынының келісіміне байланысты болды: «Ешбір құл өзінің еркімен және жазбаша түрде, мүмкіндігі шегінде бостандық құқықтарын беруге келісетін қожайынының мақұлдауымен ғана сапымызға алынады». Бұл соғыс барысында жиналған ең ірі қара күштердің бірі болды, оның құрамында 9 000 мен 16 000 аралығында адам болды. Жалпы алғанда, Петербург шайқасында АҚШ түсті әскерлері 6 ірі шайқасқа қатысып, Азамат соғысында афроамерикалық сарбаздарға берілген 25 медальдің 15-ін жеңіп алды. Петербургті бірнеше бекініс қатарлары қорғады, олардың ең сыртқысы Диммок желісі деп аталды – қаланың шығысында орналасқан 10 миль (16 км) ұзындықтағы жер үйлер мен окоптар желісі, 55 редуттан тұрды. Осы қорғаныс желісі бойымен жайылған 2500 конфедерат әскеріне бұрынғы Вирджиния губернаторы, бригада генералы Генри А. Уайз басшылық етті. Бекіністердің көптігіне қарамастан, Петербургтің шетіндегі төбелер мен аңғарлардың болуы сыртқы қорғаныс бойында атты әскердің қаланың ішкі қорғанысына жеткенше байқалмай өтуіне мүмкіндік беретін бірнеше жерлерді құрады. Батлердің жоспары 8 маусым күні түстен кейін жасалды, ол үш колоннаның Аппоматтокс өзенін кесіп, 4500 әскермен алға жылжуын көздеді. Бірінші және екінші колонналар генерал-майор Куинси А. Гиллмордың X корпусынан және бригада генералы Эдвард У. Хинкстің XVIII корпусының 3-дивизиясынан құралған АҚШ түсті әскерлерінен тұрды, олар қаланың шығысында Диммок желісіне шабуыл жасауға тиіс болды. Үшінші колоннаны бригада генералы Август Каутц басқарған 1300 атты әскер құрады, олар Петербургті айналып, оңтүстік-шығыстан шабуыл жасауға тиіс болды. Әскерлер 8 маусым күні түнде жолға шықты, бірақ үлкен табысқа жете алмады. Ақырында, жаяу әскер 9 маусымда таңғы сағат 3:40-та өзенді кесіп өтті, ал таңғы сағат 7-ге қарай Гиллмор мен Хинкс жаумен кездесті, бірақ өз позицияларында тоқтады. Гиллмор Хинкске шабуыл жасауды бұйырды, бірақ екі жаяу әскер колоннасының да оңтүстіктен атты әскер шабуылын күту керектігін айтты. Алайда, Каутцтың әскері жол бойындағы көптеген жау күзеттерінің кешігуіне байланысты түскі сағат 12-ге дейін келген жоқ. Олар Dimmock Line-ге шабуыл жасады, ол Иерусалим планка жолынан (қазіргі АҚШ 301, Кратер жолы) өтеді. Конфедераттардың 27-ші батареясы, сондай-ақ Ривстің бекінісі деп белгілі, майор Флетчер Х. Арчер басқарған 150 милициядан тұрды. Каутц алдымен сынақ шабуылын жасады, содан кейін тоқтап қалды. Оның негізгі шабуылы 11-ші Пенсильвания атты әскері Үйдегі күзетшілерге қарсы жасады, бұл топ негізінен жасөспірімдер, қарттар және қалалық ауруханалардан келген жарақат алған сарбаздардан құралған. Үй күзетшілері ауыр шығындармен қалаға шегінді, бірақ осы уақытқа дейін Борегард Ричмондтан күшейту әскерін жеткізіп, одақтың шабуылын тойтарды. Гиллмордың жағынан ешқандай әрекет болмағандықтан, Каутц өзін жалғыз қалдырылған деп ойлады және кері шегінді. Конфедераттардың шығыны шамамен 80 адамды құрады, ал одақтың шығыны 40 адамды құрады. Батлер Гиллмордың қорқыныштылығы мен қабілетсіздігіне ашуланып, оны тұтқындады. Гиллмор тергеу комиссиясын шақыруды өтінді, бірақ ол ешқашан өткізілмеді, бірақ Грант кейін оны басқа қызметке тағайындады және оқиға тоқтатылды.
Мидтің шабуылдары (15-18 маусым, 1864)
Грант Бермуда жүздік науқанында нашар өнер көрсеткен Батлердің Джеймс армиясын Петербургке жасалатын экспедицияны басқаруға таңдады. 14 маусымда Батлерге генерал Уильям Ф. "Балди" Смит басқаратын XVIII корпусты 16 000 адамға дейін, оның ішінде Каутц атты әскер дивизиясымен толықтыруды бұйырды, және 9 маусымдағы сәтсіз шабуылдарда қолданылған сол бағытты пайдалануды тапсырды. Борегардтың бүкіл Диммок желісін қорғауға жеткіліксіз күші болғандықтан, ол бригада генералдарының басшылығымен 2 200 әскерді солтүстік-шығыс секторында шоғырландырды. Генри А. Уайз. Адамдардың арасы тіпті осы шоғырландырумен де қанағаттандырмас 3 метрдей арақашықтықта болды. Оның қалған 3 200 адамы Бермуда жүзінде Батлер армиясымен бетпе-бет келді. Балди Смит пен оның әскері 15 маусымда таңнан кейін Аппоматтокс өзенін кешіп өтті. Каутц атты әскері алға басшылық етіп, Петербургтің солтүстік-шығысындағы Бейлор фермасында күтпеген бекініске тап болды. Бригада генералдарының бірі Эдвард У. Хинкстің әскері конфедераттарға екі шабуыл жасап, бір зеңбірекке қол жеткізді, бірақ жалпы алда жылжу кешке дейін кешіктірілді. Смит шабуылды сағат 21:00-ге дейін кешіктіріп, 6 километрлік майданды қамтитын жер жұмыстарын басып өтетін күшті шайқас желісін жайып, конфедераттарды Харрисон сағасындағы нашар қорғаныс желісіне шегінуге мәжбүр етті. Осы бастапқы жетістікке және алдында қорғалмаған қала тұрғанына қарамастан, Смит шабуылды таңға дейін күтуге шешім қабылдады. Осы уақытқа дейін II корпустың қолбасшысы генерал-майор Уинфилд С. Хэнкок Смит штабына келді. Әдетте шешімді және жанкешті Хэнкок, Смиттен жоғары тұрғандықтан, бұйрықтары мен күштердің орналасуына сенімсіз болды және ерекше жағдайда Смиттің күту туралы пікіріне мойын бұрды. Борегард кейінірек Петербургтің "сол сәтте федералды командирдің ықтиярында болғанын, ол оны дерлік басып алғанын" деп жазды. Бірақ ол өзіне берілген уақытты тиімді пайдаланды. Ричмондтан шұғыл сұраныстарын жауап ретінде ешқандай нұсқау алмағандықтан, ол Howlett Line қорғанысын алып тастауға біржақты шешім қабылдады, бұл Батлер армиясын Бермуда жүзінде тұншықтырып, генерал-майорлардың дивизияларын жасады. Роберт Хоук пен Бушрод Джонсон Петербургтің жаңа қорғаныс желісіне дайын болды. Батлер осы мүмкіндікті Петербург пен Ричмонд арасына әскерін жылжыту үшін пайдаланып, Конфедерация астанасын құртуы мүмкін еді, бірақ ол тағы да әрекет етуге батыл болмады. 16 маусым таңында Борегард қорғаныс желісіне 14 000 шамасында әскер жинады, бірақ бұл оған қарсы тұрған 50 000 федералға қарағанда аз болды. Грант генерал-майор Амброуз Бернсайдтың IX корпусымен келді, Хэнкок бұйрықтарының шатастығын шешті және қорғаныс желісіндегі әлсіз жерлерді барлауға бұйрық берді. Ханкок, генерал-майор Джордж Г. Мид келгенге дейін Потомак армиясының уақытша қолбасшысы ретінде Смиттың XVIII корпусын оң жақта, өзінің II корпусын ортада және Бернсайдтың IX корпусын сол жақта дайындады. Ханкок шабуылдарын сағат 17:30-да бастады, үш корпус та баяу алға жылжи бастады. Борегардтың әскері қатал күресті, артта жаңа бекіністер салды. Генерал Мид келген кезде екінші шабуылға бұйрық берілді және бригада генералдарының бірі Фрэнсис С. Барлоу өзінің дивизиясын алға бастады. Барлоудың әскері өз мақсаттарына қол жеткізгенмен, қарсы шабуыл оларды кері қайтарды, көптеген одақтық тұтқындарды алып кетті. Тірі қалғандар жаудың бекінісіне жақын жерлерді қазып алды. 17 маусымда сол жақтан басталған шабуылдарда Бернсайдтың IX корпусының екі бригадасы, бригада генералдарының бірі Роберт Б. Поттер тымызын Конфедерация желісіне жақындап, таңертең шабуыл жасады. Бастапқыда сәтті болған ол конфедераттардың қамалды қорғандарының шамамен 1,6 километрін және 600-ға жуық тұтқындарды басып алды, бірақ Поттердің әскері басқа бекіністерді табу үшін алға жылжи бастағанда, күш-жігер ақырында сәтсіз аяқталды. IX корпустың шабуылдары сағат 14:00-де, бригада генералдарының бірі Джон Ф. Хартранфт басшылығымен, ал кешке бригада генералдарының бірі Джеймс Х. Ледли дивизиясы басшылығымен де сәтсіз аяқталды. Күндіз Борегардтың инженерлері Диммок желісінен батысқа қарай 1,6 километр қашықтықта жаңа қорғаныс позицияларын орналастырды, оларды конфедераттар түнде басып алды. Роберт Ли осы уақытқа дейін Борегардтың барлық қолдауларын жүйелі түрде елемеді, бірақ 18 маусымда таңғы сағат 3-те Петербургке өз әскерінің екі дивизиясын жіберді. Лидің екі дивизиясының келуімен, генерал-майорлардың басшылығымен Джозеф Б. Кершоу және Чарльз В. Филд, Борегард қаланы қорғау үшін 20 000-нан астам әскерге ие болды, бірақ Гранттың күші генерал-майор Говернер К. Уорреннің V корпусының келуімен 67 000 федералға дейін артты. 18 маусым таңында Мид өз армиясының қорғаныс позицияларын басып алу және қаланы жаулап алу үшін бастама көре алмағанына ашуланып, корпустың командирлеріне шашырап айғайлады. Ол Потомак армиясының барлығына конфедераттардың қорғанысына шабуыл жасауға бұйрық берді. Бірінші шабуыл таңда басталып, оң жақта II және XVIII корпустармен басталды. II корпустың конфедераттар желісіне қарсы жылдам ілгерілегеніне таң қалды, Борегардтың оны түнде кері жылдырғанын білмеді. Олар екінші желіге тап болғанда, шабуыл дереу тоқтады және корпус сағаттар бойы конфедераттардың ауыр отына ұшырады. Түске дейін конфедераттардың қорғанысын бұзу үшін жаңа шабуыл жоспары жасалды. Алайда, осы уақытқа дейін Ли армиясының элементтері Борегардтың әскерін күшейтті. Одақтың шабуылы жаңадан басталғанда, Ли өзі қорғанысқа басшылық етті. IX корпустың дивизиясы генерал-майор Орландо Б. Уилкокс жаңадан басталған шабуылға басшылық етті, бірақ Тейлордың саласынан өтетін батпақты және ашық далаларда ауыр шығындарға ұшырады. Уорреннің V корпусы Ривстің ілгегінен келген жан түршігерлік отпен тоқтатылды, осы шабуылда полковник Джошуа Лоуренс Чемберлен, V корпусының бірінші дивизиясының бірінші бригадасын басқарып, ауыр жарақат алды. Сағат 18:30-да Мид соңғы шабуылға бұйрық берді, ол да көптеген шығындармен сәтсіз аяқталды. Шабуылға шыққан жетекші полктердің бірі - 1-ші Мэн ауыр артиллериялық полкі, шабуылда 900 адамының 632-сін жоғалтты, соғыстың барлық кезеңіндегі кез келген полктің ең ауыр жеке шайқас шығыны. Төрт күндік шабуылдардан ешқандай пайдаға келе алмаған және келе жатқан сайлаудағы шығындарға байланысты халықтың наразылығына тап болған Линкольн армиясына бекініске түсуге бұйрық берді, осылайша он айлық қамал басталды. Төрт күндік шайқастарда одақтың шығыны 11 386 адамды (1 688 қаза тапқан, 8 513 жараланған, 1 185 жоғалған немесе тұтқынға алынған), конфедераттардың шығыны 4 000 адамды (200 қаза тапқан, 2 900 жараланған, 900 жоғалған немесе тұтқынға алынған) құрады.
Темір жолды кесіп тастаудың алғашқы әрекеттері (21 маусым 30)
Петербургті шабуылмен алуға сәтсіз атылғаннан кейін Гранттың бірінші мақсаты Петербург пен Ричмондты қамтамасыз ететін үш ашық теміржол желісін бақылауға алу болды: Ричмонд-Петербург теміржолы; батыста Линчбургке дейін жететін Оңтүстік теміржолы; және Уэлдонға, Солтүстік Каролинаға, сондай-ақ Конфедерацияның жалғыз қалған ірі порты – Солтүстік Каролинадағы Уилмингтонға дейін баратын Уэлдон теміржолы (Петербург-Уэлдон теміржолы деп те аталады). Грант Оңтүстік және Уэлдон теміржолдарына қарсы кең ауқымды атты әскер шабуылын (Уилсон-Каутц шабуылын) жоспарлады, бірақ сонымен қатар өзінің қазіргі орналасқан жеріне жақын Уэлдонға қарсы маңызды жаяу әскер күштерін жіберуді бұйырды. Мид II корпусты, уақытша Бірни басқарып тұрған, және Райттің VI корпусын таңдады.
Иерусалим планка жолы (21-23 маусым)
21 маусымда II корпустың бөлімдері темір жолға қарай іздестіру жасап, Конфедерацияның атты әскерімен ұсақ шайқасқа түсті. 22 маусым таңында екі корпус арасында кеңістік пайда болды. II корпус алға жылжығанда, VI корпус генерал-майор Кадмус Вилкокстың, генерал-лейтенант А. П. Хилл корпусының дивизиясынан Конфедерация әскерімен кездесіп, алға жылжудың орнына бекініс құруға кірісті. Бригада генералы Уильям Махоун екі одақтық корпус арасындағы кеңістік кеңейіп, шабуылға қолайлы нысанаға айналғанын байқады. Махоун соғысқа дейін теміржол инженері болған және Петербургтің оңтүстігіндегі осы аймақты жеке зерттегендіктен, Конфедерация шабуыл тобының жақындауын жасыруға болатын шатқалды жақсы білген. Сағат 15:00-де Махоунның әскері бригада генералы Фрэнсис С. Барлоудың II корпусы дивизиясының артынан шығып, оларды күтпеген жерден шабуылдады, Барлоу дивизиясы тез жеңіліске ұшырады. Жер бекіністерін салған бригада генералы Джон Гиббонның дивизиясы да арттан шабуылға ұшырады, көптеген полктер қауіпсіздікке қашты. II корпустың әскері 21 маусым күні түнде салған жер бекіністерінің маңына жиналып, шептерін тұрақтандырды. Қараңғылықпен шайқас аяқталды. 23 маусымда II корпус жоғалтқан жерін қайта басып алуға көшті, бірақ Конфедерация әскері бекіністерін тастап, кері шегінді. Генерал Мидтің бұйрығымен VI корпус таңғы сағат 10:00-ден кейін Велдон темір жолына жету үшін екінші рет ауыр шабуыл жасады. Бригада генералы Льюис А. Гранттың 1-ші Вермонт бригадасы жол төсегін қиратуға кіріскенде, Конфедерация жаяу әскерінің үлкен күші шабуыл жасады. Көптеген вермонттықтар тұтқынға алынды және оларды қуғанда бар болғаны жарты мильдей жол қиратылды. Мид Райтты алға жылдыра алмады және операцияны тоқтатты. Одақтың жоғалтуы 2962 адамды, Конфедерацияның – 572 адамды құрады. Шайқас шешуші болмады, екі тарап та өздеріне тиесілі пайданы алды. Конфедерация Велдон темір жолын бақылауында ұстап тұрды. Федералистер Велдонның қысқа бөлігін жоя алды, бірақ одан да маңыздысы, қоршау шебі батысқа қарай созылды.
Терең түптің бірінші шайқасы (27-29 шілде)
Грант алдағы Кратер шайқасына дайындалу үшін Лидің Петербург траншеяларындағы күштерін бөліп, басқа бағытқа аударуды қалады. Ол Хэнкоктың II корпусына және Шериданның екі дивизиясына өзеннен Deep Bottom-ға понтон көпірі арқылы өтіп, Конфедерация астанасына қарсы шабуыл жасауға бұйрық берді. Оның жоспары бойынша, Хэнкок Шаффиннің Блаффында конфедераттарды ұстап тұруы, ал Шериданның атты әскеріне қарсы күштерді жібермеуі керек еді. Егер мүмкін болса, Шеридан Ричмондқа шабуыл жасайтын болды. Егер жағдай Грант күткендей болмаса, Шеридан қаланың солтүстігі мен батысынан айналып, Вирджиния орталық темір жолын кесіп, Ричмондты Шенандоа аңғарынан жабдықтауды тоқтатуы керек еді. Ли Хэнкоктың жоспары туралы білген соң, Ричмонд қорғанысын 16 500 әскерге дейін күшейтуге бұйрық берді. Генерал-майор Джозеф Б. Кершоу дивизиясы және генерал-майор Кадмус М. Уилкокс дивизиясының бригадалары Нью-Маркет жолымен шығысқа қарай жылжып, Нью-Маркет-Хайтстың шығыс жағында орналасты. Хэнкок пен Шеридан 27 шілдеде таңғы сағат 3-те понтон көпірінен өтті. II корпус Бейли сағасының шығыс жағалауында, Нью-Маркет жолынан Фасселлдің диірменіне дейін бекінді. Шериданның атты әскері оң жақтағы биік жерді басып алды, бірақ қарсы шабуылға ұшырап, кері шегінді. Бейли сағасының батыс жағындағы конфедераттардың бекіністері мықты болды, сондықтан Хэнкок оларға шабуыл жасаудан бас тартып, күнін барлаумен өткізді. Ханкок Бейли сағасында тоқтап тұрғанда, Роберт Ли Петербургтен қосымша күштер жіберіп, Грант күткендей әрекет етті. Ол генерал-лейтенант Ричард Х. Андерсонды Deep Bottom бағытындағы әскерге қолбасшылық етуге тағайындады және генерал-майор Генри Хеттің жаяу әскер дивизиясын, сондай-ақ генерал-майор В. Х. Ф. "Руни" Лидің атты әскер дивизиясын жіберді. Ричмонд департаментінен де траншеяларды қорғауға көмектесу үшін әскерлер жедел түрде жіберілді. 28 шілде күні таңертең Грант Хэнкокты XIX корпустың бригадасымен күшейтті. Шериданның әскері конфедераттардың сол жақ флангын айналып өтуге тырысты, бірақ олардың қозғалысы конфедераттардың шабуылымен тоқтатылды. Үш бригада Шериданның оң флангына шабуыл жасады, бірақ күтпеген жерден одақтың қайталамалы мылтықтарынан қатты отқа түсті. Шериданның резервіндегі одақтың әскерлері 200-ге жуық тұтқынды ұстап алды. Бұдан кейін ешқандай шайқас болмады және Ричмондқа және оның темір жолдарына қарсы экспедиция 28 шілде күні түстен кейін аяқталды. Операция конфедераттардың күштерін өз майданынан аударғанын көздерімен көрген Грант 30 шілдеде Кратерге қарсы шабуылға кірісуге шешім қабылдады. Deep Bottom-дағы бірінші шайқаста одақтың жоғалтуы 488 адамды құрады (62 қаза тапты, 340 жараланды және 86 жоғалып кетті немесе тұтқынға алынды); конфедераттардың жоғалтуы 679 адамды құрады (80 қаза тапты, 391 жараланды, 208 жоғалып кетті немесе тұтқынға алынды).
Кратер (30 шілде)
Грант Ли әскерін ұзақ қоршаусыз жеңгісі келді – Виксбург қоршауындағы тәжірибесі оған мұндай істердің қымбатқа түсетінін және әскерлерінің моральдық жағдайына қиын тиетінін көрсеткен. Генерал-майор Амброуз Бернсайдтың IX корпусына қарасты 48-ші Пенсильвания жұмыскерлік әскерінің қолбасшысы, подполковник Генри Плезантс, Гранттың мәселесін шешу үшін жаңа ұсыныс жасады. Пенсильванияда кенші болған Плезантс, конфедераттардың қатарларының астынан ұзын шахта қазып, Конфедерацияның бірінші корпусының қатарының ортасындағы бекініс (Эллиотттың шығыңқы бөлігі) астына жарылғыш заттарды орнатуды ұсынды. Егер жоспар сәтті аяқталса, одақ әскерлері конфедераттардың тыл майданына қарай бұзылған қатардан өте алатын еді. Қазба жұмыстары маусымның соңында басталды, нәтижесінде "Т" пішіндес шахта пайда болды, оның кіреберіс шахтасы 156 метрлік (511 фут) болды. Шахтаның соңында екі бағытта 23 метрлік (75 фут) перпендикуляр галерея салынды. Галерея 6 метр (20 фут) тереңдікте конфедераттардың бекіністерінің астына 8000 фунт оқ-дәрімен толтырылды. Бернсайд, бригадалық генерал Эдвард Ферреро басқаратын АҚШ-тың Түсті әскерлерінің (USCT) бір дивизиясын шабуылға дайындады. Екі полк шабуыл тобынан бөлініп, үңгірді кеңейту үшін кратерге перпендикуляр бағытта жылдамдап өтуі керек еді, ал қалған полктер Иерусалим ағаш жолына шабуыл жасап, жылдамдап өтуі керек еді. Содан кейін Бернсайдтың ақ әскерлерден құралған екі дивизиясы Феррероның қанаттарын қолдап, Петербургке қарай шабуылдайтын еді. Алайда, шабуылдан бір күн бұрын, операцияға сенімсіздік танытқан Мид, Бернсайдқа қара әскерлерді алдыңғы қатарда қолданбауға бұйрық берді, егер шабуыл сәтсіз аяқталса, қара солдаттардың қажетсіз өлтірілуі Солтүстікте саяси салдарға әкелуі мүмкін екенін айтты. Бернсайд генерал Грантқа наразылық білдірді, ол Мидтің тарапын алды. Еріктілер табылмағандықтан Бернсайд үш командирдің жеребе тастауы арқылы ауыстырушы ақ дивизияны таңдады. Бригадалық генерал Джеймс Х. Ледлидің 1-ші дивизиясы таңдалды, бірақ ол әскерлерге күтілетін нәрсе туралы толыққанды түсіндіре алмады және шайқас кезінде мас күйде, қатарлардан алыс және басшылық көрсетпегені туралы хабарлар тарады. (Ледли шайқастағы әрекеттері үшін қызметтен босатылды.) 30 шілде күні сағат 4:44-те зарядтар жарылып, зор мөлшердегі топырақ, адамдар мен қару-жарақтарды көтеріп жіберді. 52 метр (170 фут) ұзындығы, 24-30 метр (60-80 фут) ені және 9 метр (30 фут) тереңдігінде кратер пайда болды. Жарылыс конфедераттардың бекіністерін жақын маңдағы ауданда қиратып, 250-350 конфедерат сарбазын бірден өлтірді. Ледлидің жақсы дайындалмаған ақ дивизиясы жарылысқа дайын болмады және өз қатарларынан шығудан бұрын он минут күтіп тұрды деген хабарлар тарады. Олар кратерге жеткеннен кейін, қара әскерлерге үйретілгендей, оны айналып өтудің орнына, кратердің ішіне түсті. Бұл жоспарланған қозғалыс болмағандықтан, әскерлердің кратерден шығу үшін пайдалануына баспалдақтар қарастырылмады. Конфедерат әскерлері генерал-майор Уильям Махоун басшылығымен қарсы шабуылға дайындалу үшін барлық күштерін жинады. Шамамен бір сағаттан кейін олар кратердің айналасында жиналып, оған мылтықтан және артиллериядан оқ атуды бастады, кейіннен Махоун бұл оқиғаны "түйе ату" деп сипаттады. Жоспар сәтсіз аяқталды, бірақ Бернсайд шығындарын азайтудың орнына Феррероның әскерлерін жіберді. Енді олар күшті фланговый атысқа тап болды, олар да кратерге түсті, ал келесі бірнеше сағат бойы Махоунның сарбаздары, генерал-майор Бушрод Джонсон мен артиллериямен бірге IX корпустың әскерлерін кратерден қашып құтылуға тырысқанда қырды. Кейбір одақ әскерлері ақырында Кратерден арғы жақтағы жер жұмыстарына қарай оң жаққа жылжып, конфедераттардың қатарына шабуыл жасады, конфедераттарды бірнеше сағат бойы қолға-қол соғысқа итермеледі. Махоунның конфедераттары одақ әскерінің оң жағында орналасқан суға батқан шатқалды тазартты. Бұл шабуыл жерді қайта басып алып, одақтық күшті шығысқа қарай кері тартты. Грант: "Бұл мен соғыста көрген ең қайғылы оқиға болды", - деп жазды. Одақтың жоғалғандары 3798 адамды құрады (504 қаза тапты, 1881 жараланды, 1413 жоғалып кетті немесе тұтқынға алынды), конфедераттардың жоғалғандары шамамен 1500 адамды құрады (200 қаза тапты, 900 жараланды, 400 жоғалып кетті немесе тұтқынға алынды). Бұл шығынның көп бөлігі Феррероның USCT дивизиясына тиді. Бернсайд қызметтен босатылды.
Екінші терең түбі (14 тамыз 20)
Сол күні одақ Крейтерде жеңіліске ұшырады, ал Конфедерацияның генерал-лейтенанты Джубал А. Эрли Пенсильвания штатының Чемберсбург қаласын өртеп жатты. Ол Шендоа долинасынан операция жүргізіп, Мэриленд және Пенсильвания штаттарындағы қалаларды, сондай-ақ Колумбия округін қорқытып келді. Роберт Э. Ли Грант Эрлиге қарсы шаралар қабылдауы мүмкін деп алаңдады және генерал-майор Джозеф Б. Кершоудың генерал-лейтенант Ричард Х. Андерсон корпусынан және генерал-майор Фитцхуг Ли басқаратын кавалерия дивизиясын Вирджиния штатының Калпепер қаласына жіберді. Олар Эрлиге көмек көрсетуге немесе қажет болған жағдайда Ричмонд-Петерсберг майданына қайта шақырылуы мүмкін еді. Грант бұл әрекетті дұрыс түсінбеді және Андерсонның бүкіл корпусы Ричмонд маңынан алынып тасталды деп ойлады, нәтижесінде Джеймс өзенінің солтүстігінде шамамен 8500 адам қалды. Ол Ханкок басқаратын Конфедерация астанасына қарсы жаңадан шабуыл жасауға бел буды. Бұл Эрлиге күш түсіруге кедергі келтіруге немесе Петерсбергтің қорғаныс желілеріндегі Конфедерация күштерін әлсіретуге мүмкіндік беруге тиіс еді. 13 тамызда генерал-майор Дэвид Б. Бирнидің басқаратын X корпусы және бригада генерал Дэвид МакМ. Греггтің кавалерия дивизиясы Бермуда жүзінен Дип-Боттомға дейін понтондық көпірлер арқылы өтті. II корпус 13-14 тамыз түнде бу кемелерімен өтті. Бирнидің X корпусы Кингсленд жолындағы қарауылдарды сәтті ығыстырды, бірақ Нью-Маркет-Хайтс қалашығындағы бекіністер тоқтатты. II корпустың бөлімдері жай-ақ орналасып, ыстықтан көптеген адамдар зардап шекті. 14 тамыздың ортасына қарай одақ Конфедерациямен байланыс орнатып, Дарбитаун жолындағы Ұзақ көпір жолының солтүстігінде мылтық орларын басып алды. Одақ генералдары Конфедерация күшіне таң қалды. Оң жақта генерал-майор Чарльз В. Филд басқаратын Конфедерацияның толық дивизиясы орналасқан еді. Шаффин Блафты генерал-майор Кадмус М. Вилкокс басқаратын дивизия қорғады, ал күш түсірулер келіп жетіп жатты. Генерал Фрэнсис С. Барлоудың 10 000 адамы II корпустың екі дивизиясымен Фасселлдің диірменіне шабуыл жасады. Олар диірмендегі екі Конфедерация кавалерия полкін ығыстыра алды, бірақ генерал Джордж Т. Андерсон бригадасы оларды кері тартты. Филд Андерсон бригадасын оң қанатынан алып тастағанда, ол Бирни корпусының алдындағы шепті әлсіретті, ол алға жылжып, Конфедерацияның бір бөлігін басып алып, төрт зеңбіректі жаулап алды. Одақтың шабуылдары көбінесе сәтсіз болғанымен, олар Грант күткен әсерге ие болды. Ли Ричмондқа қарсы қауіптің өте қауіпті екеніне көз жеткізді және генерал-майор Уильям Махоун дивизиясының екі жаяу әскер бригадасын және генерал-майор Уэйд Хэмптон мен В. Х. Ф. "Руни" Лидің кавалерия дивизияларын жіберді. Ханкок Бирни корпусына түнгі шеру жасап, Барлоудың сап аяғына қосылуға бұйрық берді. Бирнидің қозғалысы 15 тамызда қиын жермен кешіктірілді, ал Хэнкоктің шабуыл жоспары сол күні тоқтатылды. 16 тамызда Греггтің кавалериясы оңға бұрылып, Чарльз Сити жолымен Ричмондқа қарай солтүстік-батысқа қарай жүрді. Олар Руни Лидің кавалерия дивизиясы жолды тосқанын көріп, бір күндік шайқас басталды. Конфедерацияның бригада генерал Джон Р. Чамблис шайқас кезінде қаза тапты. X корпустың жаяу әскерлері күнді жақсы бастады, генерал Альфред Терри дивизиясы Конфедерация шебін бұзып өтті. Райт бригадасы ауыр соққыға ұшырап, кері шегінді, елеулі олқылық ашылды. Тығыз орманды жер Бирни мен Хэнкокқа олардың артықшылықты ұстанымына жеткенін түсінуге кедергі келтірді және Филд саптарын қайта орналастырып, олқылықты толтырып, федералдыларды кері қайтарғанша оны пайдалана алмады. Ли 18 тамызда сағат 11:00-де Одақтың оң жағына қарсы қарсы шабуыл жасауды жоспарлады, бірақ ол нашар үйлестірілді және маңызды жетістіктерге қол жеткізбеді. 20 тамыз түнінде Хэнкок өз күшін Джеймс өзенінен кері тартты. Одақтың жоғалғандары шамамен 2900 адамды құрады, олардың кейбіреулері ыстықтан зардап шекті. Конфедерацияның жоғалғандары 1500 адамды құрады.
Глоб тавернасы (18-21 тамыз)
II корпус Терең түпте шайқасқанда Грант Велдонға қарсы тағы бір шабуылды жоспарлады. Ол операцияны жетектеу үшін губернатор К. Уорреннің V корпусын таңдады. Грант 17 тамызда президент Абрахам Линкольннен алған хабарламадан күш алды: Мен сіздің депешаңызды көрдім, сіздің қазіргі орныңыздан қол үзгіңіз келмейтінін білдім. Мен де оған қарсымын. Иттей жабысып тұрыңыз, мүмкіндігінше көпті шайнап, жұтыныңыз. Грант өзінің штабына: «Президенттің өз кеңесшілерінен де көбірек қайраты бар», - деді. Түнде күшейте берушілер келді – генерал-майор Джон Г. Парк басқаратын Одақтың IX корпусы, Руни Лидің Конфедерация кавалерия дивизиясы және Махоун дивизиясынан үш жаяу әскер бригадасы. 19 тамыздың кешкі сағаттарында Махоун Кроуфордтың қатарындағы әлсіз жерді тауып, оның жүздеген сарбаздарын үрейлендіріп қашқындыққа ұшты. Хет орталыққа және сол қанатқа майдан шабуылы жасады, бірақ Айрстың дивизиясы оны оңай кері қайтарды. XI корпус қарсы шабуылға көшті, және шайқас қараңғыда аяқталды. 20-21 тамыз түнде Уоррен өз әскерлерін екі шақырымға (3 км) кері тартып, Иерусалим ағаш жолындағы негізгі одақтық қатарлармен байланысты жаңа бекініс желісіне орналастырды. Конфедераттар 21 тамызда сағат 9-да шабуыл жасады, Махоун одақтың сол қанатына, ал Хет орталыққа шабуылдады. Екі шабуыл да мықты бекіністерге қарсы сәтсіз аяқталып, ауыр шығынға әкелді. Сағат 10:30-ға қарай конфедераттар шегінді. Глоб тавернасындағы одақтың жоғалтулары 4 296 (251 қаза тапты, 1 148 жараланды, 2 897 жоғалып кетті/тұтқындалды), конфедераттардың жоғалтулары 1 620 (211 қаза тапты, 990 жараланды, 419 жоғалып кетті/тұтқындалды). Конфедераттар Велдон теміржолының маңызды бөлігін жоғалтты және Петербургке дейін Бойдтон ағаш жолымен 48 шақырым (30 миль) қашықтықтағы теміржолдан вагондармен жабдықтауларын тасымалдауға мәжбүр болды. Бұл конфедераттар үшін әлі шешуші мәселе болған жоқ. Лидің штабының бір мүшесі: «Бізге ыңғайсыздық болғанымен, ешқандай маңызды зиян келтірілмеді», - деп жазды. Грант Уорреннің жеңісіне толық қанағаттанбады, оны дұрыс бағалап, толығымен қорғаныс сипатында екенін айтты. Глоб тавернасы науқандағы одақтың алғашқы жеңісі болды.
I have seen your despatch expressing your unwillingness to break your hold where you are. Neither am I willing. Hold on with a bulldog grip, and chew and choke as much as possible. Grant remarked to his staff, "The President has more nerve than any of his advisors." Reinforcements arrived during the night—the Union IX Corps under Maj. Gen. John G. Parke, Rooney Lee's Confederate cavalry division and three infantry brigades from Mahone's division. In the late afternoon of August 19, Mahone launched a flanking attack that found a weak spot in Crawford's line, causing hundreds of Crawford's men to flee in panic. Heth launched a frontal assault against the center and left, which was easily repulsed by Ayres's division. The XI Corps counterattacked and fighting ended at dusk. On the night of August 20–21, Warren pulled his troops back two miles (3 km) to a new line of fortifications, which were connected with the main Union lines on the Jerusalem Plank Road. The Confederates attacked at 9 a. m. on August 21, with Mahone striking the Federal left and Heth the center. Both attacks were unsuccessful against the strong entrenchments and resulted in heavy losses. By 10:30 a. m., the Confederates withdrew. Union casualties at Globe Tavern were 4,296 (251 killed, 1,148 wounded, 2,897 missing/captured), Confederate 1,620 (211 killed, 990 wounded, 419 missing/captured). The Confederates had lost a key section of the Weldon Railroad and were forced to carry supplies by wagon 30 mile (48 km) from the railroad at Stony Creek up the Boydton Plank Road into Petersburg. This was not yet a critical problem for the Confederates. A member of Lee's staff wrote, "Whilst we are inconvenienced, no material harm is done us." Grant was not entirely satisfied with Warren's victory, which he rightly characterized as wholly defensive in nature. Globe Tavern was the first Union victory of the campaign.
Екінші Реймс бекеті (25 тамыз)
Генерал Грант қалады, Велдонды тұрақты түрде жабу керек, Уорреннің Глоб тавернасының жанындағы орнынан бастап 14 миль (23 км) жолды, Рованти-Крикке дейін (Стони-Крик қаласынан солтүстікке қарай шамамен 3 миль (5 км)) жою керек. Ол бұл операцияны Ханкоктың II корпусына тапсырды, олар Дип Боттомдағы операциядан оңтүстікке қарай жылжып келе жатқан еді. Ханкок корпусын таңдауының себебі, Уоррен Глоб тавернасындағы бекіністерді кеңейтумен айналысып жатқандықтан, бірақ таңдалған әскерлер Джеймстің солтүстігіндегі шайқастардан шаршап, демалыссыз оңтүстікке қарай жылжуға мәжбүр болған еді. Грант Ханкок корпусына Греггтің атты әскер дивизиясын қосты. Грегг дивизиясы 22 тамызда аттанды, конфедераттық қарауылдарын ығыстырғаннан кейін, олар және Нельсон А. Майлз бригадалық генерал басқаратын II корпус жаяу әскер дивизиясы Реймс станциясына дейінгі темір жолдың 2 миль (3 км) бөлігін қиратты. 23 тамыздың таңында Ханкоктың екінші дивизиясы, Джон Гиббон бригадалық генерал басқаратын, Реймс станциясын басып алды, маусым айындағы Уилсон-Каутц шабуылы кезінде одақтың атты әскері салған жер жұмыстарында орналасты. Роберт Ли Реймс станциясындағы одақтың әскерлері оның жабдықтау жолына ғана емес, сонымен қатар Динвидди округінің орталығына да қауіп төндіретінін есептеді; егер Динвидди соты түссе, конфедераттар Петербург пен Ричмондты эвакуациялауға мәжбүр болар еді, өйткені ол армияның ықтимал шегіну бағытындағы маңызды нүкте болды. Ол сондай-ақ қарашадағы президент сайлауына дейін одақ армиясына күшті жеңіліс сыйлау мүмкіндігін көріп отырды. Ли генерал-лейтенант А. П. Хиллге 8-10 000 адамнан тұратын экспедицияның бас командасын жүктеуді бұйырды – жаяу әскер мен атты әскердің араласуымен. Генерал-майор Кадмус М. Уилкокс дивизиясы 25 тамызда сағат 14:00 шамасында одақтың позициясына шабуыл жасады. Екі шабуылға қарамастан, Уилкокс Майлз дивизиясымен кері шегінді, ол жер жұмыстарының солтүстік бөлігін қорғап тұрды. Оңтүстікте Гиббон дивизиясы Хэмптонның атты әскерінің ілгерілеуін тоқтатты, олар одақтың шебін айналып өтті. Конфедераттардың Хет және Махоун дивизияларынан келген күшелер келді, ал конфедераттық артиллерия одақтың позициясын әлсіретті. Сағат 17:30 шамасында Майлз позициясына қарсы соңғы шабуыл басталды, ол одақтың бекіністерінің солтүстік-батыс бұрышын бұзды. Ханкок қауіптің әр нүктесіне асығып, әскерін қайта жинауға тырысты. Бір кездегі мақтан тұтқан корпусының жауынан өз позицияларын қайтарып алуға құлшынбайтынын көріп, ол полковникке: «Мен өлгім келмейді, бірақ Құдайдан осы даладан ешқашан кетпеуімді тілеймін» деді. Осы уақытқа дейін Хэмптонның атты әскері Гиббонның жаяу әскеріне қарсы оңтүстікке қарай ілгеріледі, күтпеген шабуыл жасады, оның салдарынан Гиббонның көптеген әскерлері қашуға немесе қолдарын беруге мәжбүр болды. Бұл Хэмптонға Майлзды қоршауға мүмкіндік берді. Ханкок қарсы шабуылға бұйрық берді, бұл қараңғыда Петербургке реттелген одақтың шегінуіне уақыт берді. Реймс станциясындағы одақтың жоғалтулары 2747 адамды құрады (II корпус 117 қаза тапты, 439 жарақат алды, 2046 жоғалып кетті/тұтқындалды; атты әскер 145 адамнан айырылды), конфедераттар 814 (Хэмптонның атты әскері 16 қаза тапты, 75 жарақат алды, 3 жоғалып кетті; Хиллдің жаяу әскері 720 адам). Конфедераттар нақты жеңіске жетіп, II корпустың ветерандарын ұятқа қалдырғанмен, олар Велдон темір жолының маңызды бөлігін жоғалтты және осы кезден бастап олар темір жолмен тек Петербургтен оңтүстікке қарай 16 миль (26 км) жердегі Стони-Крик депосына дейін ғана тасымалдауға мүмкіндік алды. Сол жерден азық-түлік түсіріліп, көліктік пойыздар Динуидди соты арқылы, содан кейін Бойдтон планк жолы арқылы Петербургке жеткізілуі керек болды. Оңтүстік жақтағы темір жол Петербург пен Ли армиясын жабдықтау үшін қалған жалғыз темір жол болды.
Бифштек рейді (14-17 қыркүйек)
5 қыркүйекте Джефф Дэвис легионына қарасты барлаушы, сержант Джордж Д. Шэдберн, Уэйд Хэмптонға одақ әскерінің позициясының артында жүргізген барлау жөнінде есеп берді. Грант штаб-пәтерінен шамамен 5 шақырым шығысқа қарай, Джеймс өзені бойындағы Коггинс-Пойнтта ол "3000 бас мүйізді мал, 120 адам және 30 азамат, қарусыз" болғанын анықтады. Бұл оқиғадан екі күн бұрын Роберт Ли Хэмптонға Гранттың тыл аймағы "шабуылға ашық" екенін айтқан еді. 14 қыркүйекте, Грант Шенандоа аңғарында Шериданмен кеңес өткізіп жатқанда, Хэмптон Петербургтен оңтүстік-батысқа қарай Бойдтон планк жолымен төрт бригадада 4000 шамасындағы әскерді бастап, Динуидди сот үйі, Стони Крик станциясы арқылы өтіп, 15 қыркүйекте таңертең Кук көпірінен Блэкуотер батпағын кесіп өтті. 16 қыркүйекте сағат 12-де Хэмптон үш бағытта шабуыл жасады: Руни Лидің дивизиясы сол жақта Принс Джордж сот үйінде орналасқан одақ әскеріне қарсы, генерал-бригадир Джеймс Дирингтің бригадасы оң жақта Кокк Миллге қарсы, ал генерал-бригадир Томас Л. Россердің бригадасы және подполковник Ловик П. Миллер басқаратын жасақ мал қорасын басып алу үшін орталыққа бағытталды. Күтпеген шабуылға минимал қарсылық көрсетілді, сағат 8-ге дейін Хэмптонның әскері 2486 бас малды Кук көпіріне қарай оңтүстікке қарай айдап әкелді. Генерал-бригадир Генри Дэвис-младший басқаратын 2100 атты әскердің конфедераттарды және олардың олжасын тоқтату әрекеті сәтсіз аяқталды, Хэмптон Петербургке қайтып оралып, малды конфедерациялық комиссариатқа тапсырды. Бірнеше күн бойы конфедерат әскері ет жеп, одақ әскерін сызықтардың арғы жағынан қысымға алды. Грант штабына келген бір кісі генералдан: "Лиді аштықтан өлтіруге және Ричмондты қашан басып алуға үміттеніп жүрсіз?" - деп сұрады. Грант: "Егер біздің әскерлеріміз оған малмен қамтамасыз етуді жалғастырса, ешқашан".
Жаңа нарық деңгейі (29-30 қыркүйек)
28-29 қыркүйек түнінде Батлердің Джеймс армиясы Джеймс өзенін кесіп, өзеннің солтүстігіндегі Ричмонд қорғанысына шабуыл жасады. Колонналар таңертең шабуылға көшті. Жаңа Маркет Хайтс және Форт Харрисон шайқасындағы бастапқы одақтық жетістіктерден кейін, конфедераттар күш жинап, жарылысты тоқтатты. Ли Джеймстің солтүстігіндегі өз шебін нығайтты және 30 қыркүйекте сәтсіз қарсы шабуылға өтті. Федералды әскерлер бекініп, конфедераттар басып алынған бекіністерді бөліп тұратын жаңа бекініс желісін салды. Грант болжағандай, Ли Ричмондқа жасалған қауіпке қарсы әскерлерін жұмылдырды, бұл Петербургтегі оның шебін әлсіретті.
Пиблс фермасы (30 қыркүйек - 2 қазан)
Батлердің Джеймс өзенінің солтүстігіндегі шабуылымен үйлесімде, Грант сол қанатын кеңейтіп, Петербургтің оңтүстік-батысындағы Конфедерацияның байланыс жолдарын қиып тастады. Операцияға генерал-майор Джон Г. Парктің басқаруындағы IX корпустың екі дивизиясы, Уорреннің басқаруындағы V корпустың екі дивизиясы және Греггтің атқыштар дивизиясы бекітілді. 30 қыркүйекте федералдылар Поплар Спринг шіркеуі арқылы өтіп, Скиррелл деңгейі мен Воган жолдарына жетті. Алғашқы федералдық шабуыл Форт-Арчерді басып алып, Конфедерация әскерін Скиррелл деңгейі жолынан ығыстырды. Кешкі сағаттарда Конфедерация күштері келгенімен, федералдылардың жылдамдауын баяулатты. 1 қазанда федералдылар А. П. Хилл басқарған конфедерациялық қарсы шабуылды тойтарды. Генерал-майор Гершом Мотт дивизиясымен нығайтылған федералдылар 2 қазанда шабуылды жаңартты, Форт Макрейді (әлсіз қорғалған) басып алды және сол қанатын Пиблс және Пеграм фермаларына дейін кеңейтті. Осы шектеулі табыстардан кейін Мид шабуылды тоқтатты. Велдон темір жолынан Пеграм фермасына дейін федералдық бекіністерінен жаңа шеп орнатылды.
Дарбитаун және Нью-Маркет жолдары (7 қазан)
Форт-Харрисонды жоғалту және Ричмондқа қарсы федералдық қауіптің күшеюіне жауап ретінде генерал Роберт Ли 7 қазанда одақтың оң қанатын шабуылға алып, шабуылды бастады. Дарбитаун жолын қорғаған федералды атқыштарды жойғаннан кейін, Филд және Хоук дивизиялары Нью-Маркет жолындағы одақтың негізгі қорғаныс шебіне шабуыл жасады, бірақ шабуылдары сәтсіз аяқталды. Одақтың әскерлері орнынан қозғалмады, ал Ли Ричмонд қорғанысына шегінді.
Дарбитаун жолы (13 қазан)
13 қазанда Одақ әскерлері Ричмондтың алдындағы Конфедерацияның жаңа қорғаныс шебін табу және оны анықтау үшін ілгері жылды. Көбінесе жеке шайқастардан тұрған шайқаста, Федералды бригада Дарбитаун жолының солтүстігіндегі бекіністерге шабуыл жасады және ауыр шығынға ұшырады. Федералистер Нью-Маркет жолы бойындағы бекініске кірген орналасқан жерлеріне қайта шегінді.
Фэр-Оукс және Дарбитаун жолы (27-28 қазан)
Петербургтегі Бойдтон Планк Роудқа қарсы әрекеттермен байланысты, Бенджамин Батлер Дарбитаун жолындағы Ричмонд қорғанысына Х корпусымен шабуыл жасады. XVIII корпус солтүстікке қарай Фэр-Оксқа беттеді, бірақ Филдтің Конфедерация дивизиясы тарапынан күшті қайтарысқа ұшырады. Конфедерация күштері қарсы шабуыл ұйымдастырып, шамамен 600 әскерді тұтқынға алды. Ричмонд қорғанысы бұзылмады. Гранттың Джеймс өзенінің солтүстігіндегі шабуылдарының ішінде осысы ең оңай жеңіліске ұшырады.
Бойдтон Планк Роуд (27-28 қазан)
Ханкоктың басшылығымен үш одақтық корпустың (II, V және IX) және Греггтің 30 000-нан астам сарбазынан тұратын ат әскерінің дивизиялары Петербург шебінен шығып, батысқа қарай Бойдтон планк жолы мен Оңтүстік темір жолына қарсы операция жүргізді. 27 қазандағы одақтық әскердің алғашқы шабуылы Бойдтон планк жолын бағындырды, бұл науқанның маңызды мақсаты болды. Бірақ сол күні Генри Хеттің дивизиясы мен Уэйд Хэмптонның ат әскері бастаған Бёрджесс Милл маңындағы қарсы шабуыл II корпусты оқшаулап, кері шегінуге мәжбүр етті. Конфедерация қыс бойы Бойдтон планк жолын бақылауда ұстады. Бұл Ханкок үшін соңғы шайқас болды, ол Гетисбургте алған жараларына байланысты далалық қолбасшылық қызметінен кетті.
Хэтчердің қашығы (5-7 ақпан, 1865 ж.)
1865 жылдың 5 ақпанында Греггтің атқыштар дивизиясы Конфедерацияның жабдықтау пойыздарын тоқтату мақсатымен Реам станциясы және Динуидди сот арқылы Бойдтон планк жолына шықты. Уорреннің V корпусы Хэтчер өзенін кесіп өтіп, Греггтің операцияларына кедергі келтірмеу үшін Воган жолында қорғаныс позициясын алды. Генерал-майор Эндрю А. Хамфрис басқаратын II корпустың екі дивизиясы Уорреннің оң фланкін қорғау үшін Армстронг диірменіне жақын батысқа жылды. Күнінің соңында Джон Б. Гордон диірмен маңында Хамфристің оң фланкіне шабуыл жасауға тырысты, бірақ шабуылы тойтарылды. Түнде федералдылар екі дивизиямен күшейтілді. 6 ақпанда Грегг сәтсіз шабуылынан кейін Воган жолындағы Грейвли Рунға қайтып келді және Бригадир генерал Джон Пеграмның Конфедерация дивизиясынан шабуылға ұшырады. Уоррен Дабни диірмені маңында барлау жүргізіп, Пеграм мен Махоун дивизияларынан шабуылға ұшырады. Пеграм осы шайқаста қаза тапты. Одақтың алға жылжуы тоқтатылса да, федералдылар Хэтчер өзенінің Воган жолымен қиылысына дейін бекініс құрылысын кеңейтті.
Конфедерацияның Форт-Стэдмендегі қашу әрекеті (25 наурыз)
Наурыз айына қарай Ли әскері дезертирлік, аурулар және азық-түлік жетіспеушілігінен әлсіреп, Гранттан шамамен 125 000-ға қарсы 50 000 сарбазбен кем болды. Ли Шериданның қол астындағы тағы 50 000 әскердің жақын арада Шенандоа аңғарынан оралатынын және Шерманның да Грантқа қосылу үшін Каролина арқылы солтүстікке қарай жорыққа шығып жатқанын білді. Ли генерал-майор Джон Б. Гордонға одақтың шебіне күтпеген шабуыл жасауды тапсырды, бұл Грантты шебін қысқартуға және Конфедерацияның бекіністеріне шабуылдау жоспарларын тоқтатуға мәжбүр ететін еді (Ли мен Гордон білмейтіндей, Грант 29 наурызға бұйрық берген болатын). Шабуыл Лидің жаяу әскерінің шамамен жартысынан, Колкитттің шығыңқы бөлігінен Форт Стетманға қарсы басталды, Гордон одақтың артқы бағытына, тіпті Сити-Пойнтқа дейін жетіп бара жатыр деп үміттенді. Гордонның шабуылы таңғы сағат 4:15-те басталды. Дезертирлердің киімдерін киген мергендер мен инженерлердің алғы тобы одақтың күзетшілерін басып алу және жаяу әскердің ілгерілеуін кешіктіретін кедергілерді жою үшін аттанды. Олардан кейін 100 сарбаздан тұратын үш топ одақтың бекіністеріне шабуыл жасап, одақтың артқы бағытына қайта оралуға ниеттенді. Бригадир генерал Наполеон Б. МакЛафлен XII батареяның оңтүстігіндегі Хаскелл фортына келді, ол қорғануға дайын екенін көрді. Солтүстікке қарай жылжу кезінде ол XII батареяға XI батареяға оқ атуға бұйрық берді, ал резервтік жаяу әскер полкі XI батареяны қысқа мерзімге басып алды. Сызықтағы жалғыз бұзушылықты жапқанын ойлап, МакЛафлен Форт Стетманға кірді және әскерге бұйрық бере бастады. Кенеттен олар конфедераттар екенін, ал олар оның одақтың генералы екенін түсінді, оны тұтқынға алды. Гордон жақын арада Форт Стетманға келді және шабуыл оның «ең оңтайлы үміттерін» асып кеткенін көрді. Бірнеше минут ішінде X, XI және XII батареялары мен Форт Стетман басып алынды, одақтың шебінде шамамен 1000 фут (305 м) ұзындықтағы үзіліс пайда болды. Гордон өзінің назарын шабуылдың оң қанатына және Хаскелл фортына аударды. Колкитттің шығыңқы бөлігінен конфедераттардың артиллериясы Хаскелл фортын бомбалауды бастады, ал федералдық далалық артиллерия артқы жақтағы ауыр қоршау қаруларымен бірге жауап берді. Гордонның шабуылы сәтсіз аяқтала бастады. Оның үш жүз сарбаздан тұратын тобы артқы бағытта шатасып, көптегені тұтқынға алынған федералдық рациондармен аштықтарын қандыру үшін тоқтады, одақтың негізгі қорғаныс күштері жұмылдыра бастады. IX корпустың генерал-майоры Джон Г. Парк шешімді әрекет етіп, Бригадир генерал Джон Ф. Хартранфт басқаратын резервтік дивизияға үзілісті жабуға бұйрық берді. Хартранфт конфедераттардың енуін толығымен қоршап, таңғы сағат 7:30-ға дейін қорғаныс күштерін ұйымдастырды, оны әскери теміржол депосынан аз ғана жерде тоқтатты. Конфедераттар батареяларды және Форт Стетманды басып алғанын білген одақтың артиллериясы оларға қарсы жазалау отын ашты. 7:45-ке қарай Хартранфттың қол астындағы 4000 одақ әскері бір жарым мильдік жарты шеңберге орналасып, қарсы шабуыл жасады, қазір шегініп жатқан конфедераттарға ауыр шығын келтірді. Форт Стетманға жасалған шабуыл одақтың шебіне ешқандай әсер етпеді. Конфедерат армиясы өз шебін кері шегінуге мәжбүр болды, өйткені одақ алдыңғы шептің төменгі жағына шабуыл жасады. Гордонның шабуылына жеткілікті күш беру үшін Ли өзінің оң қанатын әлсіретті. II және VI корпустар Петербургтің оңтүстік-батысындағы конфедераттардың күзет желісінің көп бөлігін басып алды, бірақ негізгі желі әлі де жақсы қорғалған еді. Бұл одақтың ілгерілеуі 1865 жылдың 2 сәуірінде Гранттың үшінші Петербург шайқасындағы шабуылға дайындық жасады. Форт Стетман шайқасында одақтың шығыны 1044 (72 қаза тапты, 450 жараланды, 522 жоғалып кетті немесе тұтқынға алынды), конфедераттардың шығыны айтарлықтай ауыр – 4000 (600 қаза тапты, 2400 жараланды, 1000 жоғалып кетті немесе тұтқынға алынды). Бірақ одан да маңыздысы, конфедераттардың позициялары әлсіреді. Шабуылдан кейін Лидің жеңілуі тек уақыт мәселесі болды. Одақтың шебін бұзып, қарқынды қалпына келтірудің соңғы мүмкіндігі одан кетіп қалды.
Акцияларды жіктеу
Әскери тарихшылар осы дәуірдегі жорықтардың нақты шекаралары туралы келіспейді. Бұл мақалада АҚШ Ұлттық парк қызметінің Америкалық шайқас алаңдарын қорғау бағдарламасы қолданатын жіктеме пайдаланылады. Вест-Пойнт басқа жіктеме ұсынады; олардың «Америка соғыстарының атласы» (Эспозито, 1959) кітабында Петербург қоршауы 2 сәуірдегі Одақтың шабуылы мен бұзуымен аяқталады. Вирджиниядағы соғыстың қалған бөлігі «Гранттың Лиді Аппоматтокс сотына дейін қууы (3-9 сәуір 1865 ж.)» деп жіктеледі. Трюдоның «Соңғы қамалы» осы жіктемеге сәйкес келеді.
Жауынгерлік алаңның сақталуы
Петербург қоршауымен байланысты әртүрлі тарихи орындар мен шайқас далалары Петербург маңындағы кең аумаққа жайылған. Бұл орындар мен шайқас далаларын негізінен Ұлттық саябақтар қызметі Петербург ұлттық шайқас алаңы ретінде сақтайды, онда 33 шақырымдық жүру маршрутында 13 жекелеген нысан бар. Саябақтың негізгі бөлімдері – Гранттың штаб-пәтері орналасқан Сити-Пойнт бөлімі; Кратер және негізгі келушілер орталығы бар Шығыс майданы; Бес Форк шайқас алаңы және Поплар Гроув ұлттық зираты. Қоршауды аяқтаған "Жыртқыш шабуыл" шайқас алаңы Памплин тарихи паркі ретінде сақталған, ол жұртшылыққа ашық жеке меншік саябақ. Сонымен қатар, Американдық шайқас алаңдары қоры және оның серіктестері 2005 жылдан бері бес мәміле жасап, оның ішінде Конфедерация генерал-майыры А. П. Хиллдің 1865 жылдың 2 сәуірінде қаза тапқан 33 акр жер учаскесін қоса алғанда, шайқас алаңының кең аумағын сатып алып, сақтап қалды.