Кіріспе
XX ғасырдағы грек саясаткері Спиридон "Спирос" Маркезинис (немесе Маркезинис; грекше: Σπυρίδων Μαρκεζίνης; 22 сәуір 1909 – 4 қаңтар 2000) – грек саясаткері, Грекия Парламентінің көп жылдық мүшесі және 1973 жылы грек әскери режимін демократияландыруға (метаполитефси) жасалған сәтсіз әрекет кезінде Грекияның премьер-министрі қызметін қысқа мерзімге атқарған.
Spyridon "Spyros" Markezinis (or Markesinis; Σπυρίδων Μαρκεζίνης; 22 April 1909 – 4 January 2000) was a Greek politician, longtime member of the Hellenic Parliament, and briefly the Prime Minister of Greece during the aborted attempt at metapolitefsi (democratization) of the Greek military regime in 1973.
Ерте саяси өмірі
Спыр Маркезинис Афинада Санторинидің ескі, бай отбасының ұрпағы болып дүниеге келді. Оларға Венеция үкімдігі кезінде «маркезини» (яғни «кіші маркиздер») деген атақ берілген еді. Афина университетінде заң және саясаттану салаларын оқып бітіріп, жеке практикамен айналысты. 1936 жылы ол король Георг II-нің кеңесшісі болып тағайындалды және 1946 жылға дейін осы қызметте болды. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы және Грекияның нацистік Германия тарапынан оккупациялануы корольді елден қашуға мәжбүр етті, ал Маркезинис қарсылық жасаған жасақтардың құрамында күресу үшін қалды. Маркезинис 1946 жылғы сайлауда Киклад аралдарынан Біріккен Ұлтшыл партиясының мүшесі ретінде Парламентке сайланды. Бірақ көп ұзамай ол партиядан шығып, Жаңа партияны құрды, ол оның басқарып өткен көптеген партиялардың екіншісі болды. Жаңа партия 1950 жылғы парламенттік сайлауда дауыстардың 2,5% -ын алып, жаңа парламентте бір орынға (оны Андреас Стратос иеленді) жеткілікті дауыс жинады.
Экономикалық реформа
1949 жылы Маркезинис портфельсіз министр болып тағайындалды, бірақ ол үкіметтің экономикалық саясатын басқаруға, түрлі экономикалық министрліктердің қызметін үйлестіруге іс жүзінде бекітілді. 1952 жылы ұзақ жылдар бойы серігі болған маршал Александрос Папагос премьер-министр болып сайланғаннан кейін Маркезинистің қаржы министрі ретіндегі ықпалы одан әрі артты. 1953 жылдың сәуір айында Маркезинис грек драхмасының АҚШ долларына шаққанда 50%-ға құнсыздануын ұйымдастырды, сонымен бірге импорттық шектеулерді де жеңілдетті. Маркезинистің тиімді ақша-кредит саясаты экспортты және тұтынушылардың сұранысын арттырды, сондай-ақ инфляцияны төмендетіп, сауда балансының дефицитін қысқартуға көмектесті. Маркезинис сол кезде маршал Папагос зейнетке шыққан жағдайда партия басшылығына және премьер-министрлікке мүмкін үміткер ретінде қарастырылды.
Кейінгі парламенттік лауазымдар
Папагос 1955 жылы қайтыс болды. Оның орнын Маркезинис (маршалмен қарым-қатынасы шиеленіскен болатын) де, басқа мұрагерлер (Панагиотис Канелопулос не Стефанос Стефанопулос сияқты) да алмастырмады, бірақ король Пауыл жаңа үкімет құруға тағайындаған кіші министр Константинос Караманлис алмастырды. Караманлис маршал Папагостың партиясының дерлік барлық депутаттарының қолдауын жинап, ақырында консервативті Ұлттық радикалдық одақты (ERE) құрды. Сол жылы Маркезинис Прогрессивті партияны құрды, бірақ 1956 жылғы сайлауда депутаттық орын жеңіп ала алмады. Маркезини партиясы ақырында 1958 жылғы сайлауда парламентке өтті. 1961 жылы ол Орталық одақпен коалицияда, ал 1964 жылы Ұлттық радикалдық одақпен коалицияда қайта сайланды. Саяси жағдайдың бірнеше жылдық тұрақсыздығы Георгиос Пападопулос ұйымдастырған 1967 жылғы 21 сәуірдегі әскери төңкеріспен аяқталды, нәтижесінде 7 жылдық әскери билік орнады.
Диктатура кезінде премьер-министр қызметі
1973 жылы монархиялық көзқарастағы Грекияның Әскери-теңіз күштері әскери режимді құлатуға сәтсіз талпыныс жасады. Хунтаның күшті тұлғасы Пападопулос, бұрыннан-ақ өз еркімен жер аударылған король Константин II-ні қызметтен шеттетуге жауап ретінде, өзін Республика Президенті етіп тағайындады, бұл мәселе бойынша даулы референдум өткізілді. Экономикадағы қиындықтардың күшеюі, халықтың наразылығы мен дипломатиялық оқшаулануға тап болған грек хунтасы парламенттік жүйеге көшудің жолдарын іздестірді. Пападопулос ескі саяси элитадан қолдау сұрады, ал Маркезинис елді парламенттік билікке қайтару миссиясын қабылдады. Бұл процеске “метаполитефси” деген ат берілді. 1973 жылдың қыркүйегінде Пападопулос оны Грекияның премьер-министрі етіп тағайындады, оның міндеті – Грекияны парламенттік жүйеге жеткізу болды. Ол бұл міндетті Пападопулос әскери араласуды шектеуге уәде берген жағдайда ғана қабылдады. Пападопулос әскери жағдай режимін жойды және баспасөз цензурасын жеңілдетті. Сайлаулар өтеді деп уәде берілді, онда дәстүрлі оңшыл-орталық партиялардың өкілдері қатысады деп күтілді. Алайда, азамат соғысынан бері тыйым салынған Грекия Коммунистік партиясы (ККП) және ККП-ның демократиялық билік жылдарындағы ресми өкілі болған Біріккен демократиялық солшылдар партиясы (БДС) қайтадан заңды статус ала қоймады және сайлауға қатысуға рұқсат етілмейді деп күтілді. Дегенмен, ескі буынның көптеген саясаткерлері биліктегі хунтамен кез келген байланысқа түсуден бас тартып, демократиялық жүйені шартсыз және дереу қайта орнатуды талап етті. 1973 жылдың қарашасында Афина политехникалық институтында көтеріліс басталды. Политехника алдындағы студенттердің наразылығы диктатураға қарсы саяси, дауысты және кеңінен тараған, бірақ бейбіт көтеріліске айналды. Политехника алдында үш күн мен үш түн бойы үзіліссіз жалғасқан наразылықтар 17 қараша күні түнде ғимаратқа шабуыл жасаған танк пен әскер бөлімдерінің күшімен басылды. 25 қарашада Таксиархос Димитриос Иоаннидис осы оқиғаларды Пападопулосты құлатқан қарсы төңкеріс жасауға сылтау ретінде пайдаланды. Иоаннидис Маркезинисті тұтқындады, сайлауды тоқтатты және әскери жағдай режимін толыққанды қалпына келтірді. Оның режимі 1974 жылдың шілдесінде грек хунтасының Иоаннидис басшылығымен Макариос III-ке қарсы жасаған төңкерісінен кейін құлдырады, бұл түрік әскерлерінің Кипрге басып кіруіне әкеп соқты.
Демократияны қалпына келтіру
Маркезинис 1974 жылдың шілдесінде Қараманлистің ұлттық бірлік үкіметімен демократиялық үкіметтің қайта орнатылуына әкелген келіссөздерге қатысты. Маркезинистің прогрестік партиясы, шағын болғанымен, белсенді саяси партия болып қала берді, оның басты жетістігі 1981 жылы Еуропалық парламентке делегат сайлау болды. Маркезинис өмірінің соңғы жылдарын естеліктерін жазумен және қазіргі Грекияның саяси тарихын зерттеумен өткізді.