Елефтериос Венизелос: Грек саяхаты және қазіргі Грекияның негізін қалаушысы

Елефтериос Венизелос – Грекия премьер-министрі, жаңа Грекияны құрушы. Саяси өмірге, дипломатияға әсері, либералдық саясаттары туралы ақпарат.

27 мин оқу

100%

Дереккөз: Eleftherios Venizelos — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Грекия саясаткері; 1910–1920 және 1928–1933 жылдар аралығында премьер-министр болған. Элефтериос Кириаку Венизелос (Ελευθέριος Κυριάκου Βενιζέλος, ; 23 тамыз 1864 [ескі стиль бойынша 11 тамыз 1864] – 18 наурыз 1936) – крит грек мемлекет қайраткері және грек ұлттық азаттық қозғалысының көрнекті көшбасшысы. Ол Грекияның кеңеюіне және либералды демократиялық саясатты ілгерілетуге қосқан үлесімен танымал. Либералдық партияның жетекшісі ретінде ол Грекияның премьер-министрі қызметін 1910 мен 1933 жылдар аралығында сегіз рет, 12 жылдан астам атқарды. Өкімет басында болған кезінде Венизелос Үлкен державалармен дипломатиялық ынтымақтастыққа түсті және Грекияның ішкі және сыртқы істеріне зор ықпал етті. Сондықтан оны "Қазіргі Грекияның құрушысы" деп атап, бүгінге дейін "Этнорх" деп біледі. Оның халықаралық аренаға алғашқы қадамы – Крит мемлекетінің автономиясына және кейін Криттің Грекиямен бірігуіне қосқан үлесі болды. 1909 жылы ол саяси дағдарысты шешу үшін Афинаға шақырылып, елдің премьер-министрі болды. Ол грек қоғамын жаңғыртуға негіз салған конституциялық және экономикалық реформаларды бастады, сондай-ақ болашақ қақтығыстарға дайындық ретінде грек армиясы мен теңіз күштерін қайта ұйымдастырды. 1912–1913 жылдардағы Балқан соғыстары алдында Венизелостың ықпалы Грекияның Балқан одағына – Осман империясына қарсы Балқан мемлекеттерінің одағына – кіруіне көмектесті. Ол Үлкен державалармен және басқа Балқан елдерімен дипломатиялық қарым-қатынас арқасында Грекия Македония, Эпир және Эгей теңізіндегі көптеген аралдарды азат етіп, аумағы мен халқын екі есеге арттырды. Бірінші дүниежүзілік соғыста (1914–1918) ол Грекияны Одақтастардың жағына тартты, грек шекараларын одан әрі кеңейтті. Алайда, оның Одақтастарға бағытталған сыртқы саясаты Грекияның Константин I-нің бейтарап фракциясымен қақтығысқа түсірді, нәтижесінде 1910-шы жылдардағы Ұлттық бөлініс туды. Бөлініс ресми емес азаматтық соғысқа айналды, екі топтың билік үшін күресі халықты ондаған жылдар бойы роялистер мен венизелистерге бөліп тастады. Одақтастардың жеңісінен кейін Венизелос Батыс Анатолия мен Фракияда жаңа аумақтық жеңілдіктерге қол жеткізіп, Эгей теңізінің жағасындағы барлық грек тілінде сөйлейтін халықтарды Грекияның туы астына біріктіруді көздеген Мегали Идеясын іске асыруға тырысты. Алайда ол 1920 жылғы жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады, бұл Грекияның Грек-түрік соғысында (1919–1922) жеңіліске ұшырауына себеп болды. Өзінің еркімен эмиграцияға кеткен Венизелос Грекия атынан Лозанна шартына қол қоюға және Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасу туралы келісімге әкелген келіссөздерге қатысты. Кейінгі өкіметтік кезеңдерінде Венизелос Грекияның көршілерімен қалыпты қарым-қатынасты қалпына келтірді және конституциялық және экономикалық реформаларын кеңейтті. 1935 жылы ол зейнеттен шығып, әскери төңкерісті қолдады. Төңкеріс сәтсіз аяқталып, Екінші Грек Республикасының беделіне нұқсан келтірді.

Greek politician; Prime Minister 1910–20 and 1928–33
the Athens airport

Eleftherios Kyriakou Venizelos (Ελευθέριος Κυριάκου Βενιζέλος, ; 23 August 1864 [O. S. 11 August 1864] – 18 March 1936) was a Cretan Greek statesman and prominent leader of the Greek national liberation movement. He is noted for his contribution to the expansion of Greece and promotion of liberal democratic policies. As leader of the Liberal Party, he held office as prime minister of Greece for over 12 years, spanning eight terms between 1910 and 1933. During his governance, Venizelos entered in diplomatic cooperation with the Great Powers and had profound influence on the internal and external affairs of Greece. He has therefore been labelled as "The Maker of Modern Greece" and is still widely known as the "Ethnarch". His first entry into the international scene was with his significant role in the autonomy of the Cretan State and later in the union of Crete with Greece. In 1909, he was invited to Athens to resolve the political deadlock and became the country's Prime Minister. He initiated constitutional and economic reforms that set the basis for the modernization of Greek society, and reorganized both the Greek Army and the Greek Navy in preparation of future conflicts. Before the Balkan Wars of 1912–1913, Venizelos' catalytic role helped gain Greece entrance to the Balkan League, an alliance of the Balkan states against the Ottoman Empire. Through his diplomatic acumen with the Great Powers and with the other Balkan countries, Greece doubled its area and population with the liberation of Macedonia, Epirus, and most of the Aegean islands. In World War I (1914–1918), he brought Greece on the side of the Allies, further expanding the Greek borders. However, his pro Allied foreign policy brought him into conflict with the nonaligned faction of Constantine I of Greece, causing the National Schism of the 1910s. The Schism became an unofficial civil war, with the struggle for power between the two groups polarizing the population between the royalists and Venizelists for decades. Following the Allied victory, Venizelos secured new territorial concessions in Western Anatolia and Thrace in an attempt to accomplish the Megali Idea, which would have united all Greek speaking people along the Aegean Sea under the banner of Greece. He was however defeated in the 1920 General Election, which contributed to the eventual Greek defeat in the Greco Turkish War (1919–22). Venizelos, in self imposed exile, represented Greece in the negotiations that led to the signing of the Treaty of Lausanne and the agreement of a mutual population exchange between Greece and Turkey. In his subsequent periods in office, Venizelos restored normal relations with Greece's neighbors and expanded his constitutional and economic reforms. In 1935, he resurfaced from retirement to support a military coup. The coup's failure severely weakened the Second Hellenic Republic.

Шығу тегі

Венизелос әулетінің Кревватас атанған ата-бабалары Пелопоннес жартыаралының оңтүстігіндегі Мистрас қаласында тұрған. 1770 жылы Осман шапқындығы кезінде Кревватас әулетінің бір мүшесі (Венизелос Кревватас), көп бауырдың ең кішісі, Критке қашып, онда қоныс тепкен. Оның ұлдары әкесінің тегін тастап, өздерін Венизелос деп атаған. Әулет лакониялық, маниоттық және крит текті болған. Бірақ Ұлттық айырылыс кезінде саясаткер Константинос Креваттас өз әулетінің Венизелоспен ешқандай қатысы болмағанын мәлімдеген. Криттік әріптесіне жазған хатында Венизелос әкесі Кириакостың 1821 жылы ағасы Хатзиниколос Венизелос және тағы үш ағасымен бірге Монемвасия қамалына қатысқанын жазды. Оның атасы, шамасы, Китирадан келген саудагер Хаципетрос Бенизелос болған.

Отбасы және білім

Элефтерий сол кездегі Османдық Критіндегі Ханьяға (бұрынғы атауы Канея) жақын Моурниде, Крит саудагері және революционер Кириакос Венизелос пен Стилиани Плумидаки отбасында дүниеге келді. 1866 жылғы Крит революциясы басталғанда, оның әкесі революцияға қатысқандықтан Венизелос отбасы Сирос аралына қашып кетті. Осы тұрақсыз жағдайда Венизелос 1889 жылғы 2 сәуірдегі сайлауда аралдың либералдық партиясының мүшесі ретінде саясатқа қадам басты.

Өмірбаян

Грекияның Тәуелсіздік соғысы кезінде және одан кейін Криттегі көптеген төңкерістер (1821, 1833, 1841, 1858, 1866, 1878, 1889, 1895, 1897) криттіктердің Грекиямен бірігуге, яғни энозиске ұмтылысының нәтижесі болды. 1866 жылғы Крит төңкерісінде екі тарап, Ұлы державалардың қысымымен келісімге келді, ол Халепа шартымен бекітілді. Кейіннен бұл шарт Берлин шартының талаптарына енгізілді, ол криттіктерге бұрын берілген жеңілдіктерді толықтырды, мысалы, Уильям Джеймс Стилман жасаған 1868 жылғы Конституциялық заң. Қорыта айтқанда, шарт криттегі гректерге өзін-өзі басқарудың кең ауқымын берді, бұл олардың Осман билеушілеріне қарсы көтерілу ниеттерін шектеу мақсатында жасалды. Алайда, Осман империясымен өзін байланыстырған Криттегі мұсылмандар бұл реформаларға қанағаттанбады, себебі олардың пікірінше, аралдың басқаруы христиан грек халқының қолына берілді. Іс жүзінде Осман империясы шарттың талаптарын орындай алмады, бұл екі қауым арасындағы шиеленісті күшейтті. Оның орнына, Осман билігі 1880-1896 жылдары едәуір әскери күштерді жіберіп, тәртіпті сақтауға тырысты. Осы кезеңде Крит мәселесі тәуелсіз Грекия мен Осман империясы арасындағы қарым-қатынастағы маңызды даулы мәселе болып қалыптасты. 1897 жылдың қаңтар айында аралда зорлық-зомбылық пен тәртіпсіздік күшейіп, халық екі лагерьге бөлінді. Христиан халқына қарсы қырғын Ханья қаласында болды. Грекия үкіметі, қоғамдық пікірдің, келісімге келмейтін саяси топтардың, Этники Этерея сияқты ұлтшыл ұйымдардың қысымына және Ұлы державалардың араласуға құлшынбауына байланысты, крит гректерін қорғау үшін соғыс кемелері мен әскери қызметкерлерді жіберуге шешім қабылдады. Ұлы державалардың аралды басып алудан басқа амалы қалмады, бірақ олар кешікті. 1897 жылдың 3 ақпанында 2000 шамасындағы грек әскері Колимбариге қонды, ал олардың командирі полковник Тимолеон Вассос "Эллин патшасының атынан" аралды өзіне қаратып алғанын және Криттің Грекиямен бірігуін жариялады. Бұл бүкіл аралға бірден тараған көтеріліске әкелді. Ұлы державалар Критті флоттарымен қоршап, әскерлерін құрлыққа түсіріп, грек әскерінің Ханьяға жақындауына кедергі жасады.

The numerous revolutions in Crete, during and after the Greek War of Independence (1821, 1833, 1841, 1858, 1866, 1878, 1889, 1895, 1897) were the result of the Cretans' desire for enosis — union with Greece. In the Cretan revolution of 1866, the two sides, under the pressure of the Great Powers, came to an agreement, which was finalized in the Pact of Chalepa. Later the Pact was included in the provisions of the Treaty of Berlin, which was supplementing previous concessions granted to the Cretans — e. g. the Organic Law Constitution (1868) designed by William James Stillman. In summary, the Pact granted a large degree of self government to Greeks in Crete as a means of limiting their desire to rise up against their Ottoman overlords. However the Muslims of Crete, who identified with Ottoman Empire, were not satisfied with these reforms, as in their view the administration of the island was delivered to the hands of the Christian Greek population. In practice, the Ottoman Empire failed to enforce the provisions of the Pact, thus fueling the existing tensions between the two communities; instead, the Ottoman authorities attempted to maintain order by dispatching substantial military reinforcements during 1880–1896. Throughout that period, the Cretan Question was a major issue of friction in the relations of independent Greece with the Ottoman Empire. In January 1897, violence and disorder escalated on the island, thus polarizing the population. Massacres against the Christian population took place in Chania The Greek government, pressured by public opinion, intransigent political elements, extreme nationalist groups such as Ethniki Etaireia, and the reluctance of the Great Powers to intervene, decided to send warships and army personnel to defend the Cretan Greeks. The Great Powers had no option then but to proceed with the occupation of the island, but they were late. A Greek force of about 2,000 men had landed at Kolymbari on 3 February 1897, and its commanding officer, Colonel Timoleon Vassos declared that he was taking over the island "in the name of the King of the Hellenes" and that he was announcing the union of Crete with Greece. This led to an uprising that spread immediately throughout the island. The Great Powers decided to blockade Crete with their fleets and land their troops, thus stopping the Greek army from approaching Chania.

Акротиридегі оқиғалар

Ол кезде Венизелос аралда сайлау наурызын өткізіп жүрген еді. Ол "Канеяның өртеніп жатқанын көргенде" дереу Ханьяға жақын орналасқан Малаксаға бет бұрды, онда шамамен 2000 көтерілісші жиналған еді және олардың басшысы болды. Венизелос олармен бірге түрік әскерлеріне Акротириде шабуыл жасауды ұсынды, осылайша оларды жазықтардан (Малакса биік жатқандықтан) ығыстыруды көздеді. Акротиридегі Венизелос жасаған әрекеттер оның аңызының маңызды бөлігін құрайды. Адамдар Акротири туралы өлеңдер шығарды, ал оның рөлі жөнінде мақалалар мен редакциялық материалдар оның батылдығы, көрегендігі және болашақ даңқының айқын белгісі болған дипломатиялық шеберлігі туралы жазды. Дәл сол бомбалау күні кешке Венизелос шетелдік адмиралдарға наразылық хат жолдады, оған Акротириде болған барлық көтерілісшілер қол қойды. Ол түріктерді Критте қалдырмау үшін, көтерілісшілер еуропалық соғыс кемелерінен түскен снарядтардың салдарынан барлығы қаза болғанша өз позицияларын сақтайтынын мәлімдеді. Бұл хаттың халықаралық баспасөзге жария етуі Грекия мен Еуропа бойынша қызу пікір-таластарға себеп болды, мұнда бостандық күткен христиандардың христиан кемелерімен бомбаға түсуі халықтың наразылығын тудырды. Батыс Еуропаның көптеген елдерінде Криттегі христиандардың мүддесіне қолдау білдірілді, ал гректерге зор құрмет көрсетілді. 1877 жылы ағылшын картографы Э. Стэнфорд жариялаған. Үлкен державалар 2 наурызда Грекия мен Осман империясының үкіметтеріне жазбаша хабарлама жіберіп, Криттің сұлтанның билігіндегі автономиялы мемлекет болуына мүмкіндік беретін "Криттік мәселені" шешудің жолын ұсынды. Ол кезде Крит халқының көп бөлігі бірігуді қолдады, бірақ Фессалиядағы оқиғалар қоғамдық пікірді автономияға, оны аралық қадам ретінде қарастырды. Криттегі көтеріліске және Грекиядан келген көмекке жауап ретінде Османдықтар өз әскерлерінің көп бөлігін Балқаннан Тесалияның солтүстігіне, Грекиямен шектес аймаққа қайта орналастырды. Грекия да Фессалиядағы шекарасын күшейтті. Алайда, Мегали Идеяның жақтастары болған Этники Этаирия мүшелері бұйрықсыз әрекет етіп, түрік бекіністеріне шабуыл жасады, нәтижесінде Осман империясы 17 сәуірде Грекияға соғыс жариялады. Бұл соғыс Грекия үшін ауыр салдарын тудырды. Түрік әскері, барон фон дер Гольц басқарған неміс миссиясы жүргізген жаңа реформалардың нәтижесінде, жақсы дайындалған еді, ал грек әскері бірнеше апта ішінде шегінуге мәжбүр болды. Үлкен державалар тағы да араласып, 1897 жылдың мамыр айында қарулы келісімге қол қойылды.

Venizelos, at that time, was on an electoral tour of the island. Once he "saw Canea in flames", he hurried to Malaxa, near Chania, where a group of about 2,000 rebels had assembled and established himself as their header. He proposed an attack, along with other rebels, on the Turkish forces at Akrotiri in order to displace them from the plains (Malaxa is at a higher altitude). Venizelos' subsequent actions at Akrotiri form a central set piece in his myth. People composed poems on Akrotiri and his role there; editorials and articles spoke about his bravery, his visions, and his diplomatic genius as the inevitable accompaniment of later greatness. On the same evening of the bombardment, Venizelos wrote a protest to the foreign admirals, which was signed by all the chieftains present at Akrotiri. He wrote that the rebels would keep their positions until everyone was killed from the shells of European warships in order not to let the Turks remain in Crete. The letter was deliberately leaked to international newspapers, evoking emotional reactions in Greece and in Europe, where the idea of Christians, who wanted their freedom, being bombarded by Christian vessels, caused popular indignation. Throughout Western Europe much popular sympathy for the cause of the Christians in Crete was manifested, and much popular applause was bestowed on the Greeks. published by the English cartographer E. Stanford in 1877.]] The Great Powers sent a verbal note on 2 March to the governments of Greece and the Ottoman Empire, presenting a possible solution to the "Cretan Question", under which Crete to become an autonomous state under the suzerainty of the Sultan. At the time, the majority of the Cretan population initially supported the union, but the subsequent events in Thessaly turned the public opinion towards autonomy as an intermediate step. In reaction to the rebellion of Crete and the assistance sent by Greece, the Ottomans had relocated a significant part of their army in the Balkans to the north of Thessaly, close to the borders with Greece. Greece in reply reinforced its borders in Thessaly. However, irregular Greek forces, who were members of the Ethniki Etairia (followers of the Megali Idea) acted without orders and raided Turkish outposts, leading the Ottoman Empire to declare war on Greece on 17 April. The war was a disaster for Greece. The Turkish army was better prepared, in large part due to the recent reforms carried out by a German mission under Baron von der Goltz, and the Greek army was in retreat within weeks. The Great Powers again intervened, and an armistice was signed in May 1897.

Қорытынды

Грекияның грек-түрік соғысындағы жеңілісі, солтүстік Тесалиядағы шекарадағы аз ғана аумақтық жоғалтуларға және 4,000,000 фунт стерлингтік өтемақы төлеуге әкеліп, "Крит мәселесіне" соңғы нүкте қойды; Крит Осман билігіндегі автономиялы мемлекет деп жарияланды. Венизелос бұл шешімде маңызды рөл атқарды, ол крит көтерілісшілерінің жетекшісі ғана емес, сонымен қатар Ұлы державалардың адмиралдарымен үнемі байланыс жасаған тәжірибелі дипломат ретінде де көзге түсті.

Крит автономиялық мемлекеті

Грекияның Георгий ханзадасы Крит мемлекетінің жоғарғы комиссары болып үш жыл мерзімге тағайындалды. Бұл хабарлама Комитетке хабарсыз және оның келісімісіз жұртшылыққа жетті. Венизелос ханзадаға, сол кезде мүмкін емес нәрсеге халыққа үміт беру дұрыс емес екенін айтты. Венизелос күткендей, ханзаданың сапары барысында Ұлы державалар оның өтінішін қабылдамады. Атқару комитетінің отырысында Венизелос аралдың толыққанды автономиялы емес екенін, себебі Ұлы державалардың әскери күштері әлі де қалып отырғанын және Ұлы державалар өз өкілдері арқылы билік жүргізіп жатқанын айтты. Венизелос ханзаданың қызмет мерзімі біткеннен кейін Ұлы державаларды Комитетке шақыруды ұсынды, ол конституцияның 39-бабына сәйкес (Рим конференциясында жойылған) жаңа басшыны сайлап, Ұлы державалардың қатысуын қажет етпейді. Ұлы державалардың әскері мен өкілдері аралдан кеткеннен кейін Грециямен бірігу оңайырақ болады. Бұл ұсынысты Венизелос қарсыластары пайдаланып, оны Критті автономды гегемония етуді қалайды деп айыптады. Венизелос бұл айыптауларға жауап ретінде тағы бір рет отставкаға кететінін мәлімдеді, себебі енді Комитет мүшелерімен бірлесіп жұмыс істеу мүмкін емес; алайда, ол оппозицияға қосылмақ емес екенін жеткізді. Осыдан кейін Венизелос ханзадаға қарсы оппозицияны басқарды. Келесі үш жыл бойы ол әкімшілікті дерлік тоқтатқан қатал саяси күреске қатысты, ал аралда шиеленіс күшейді. Нәтижесінде, 1905 жылдың наурыз айында оның жетекшісі болған Терисо революциясы болды.

Терисо революциясы

1905 жылы 10 наурызда көтерілісшілер Терезода жиналып, "Креттің Грекиямен саяси бірігуін, жалғыз еркін конституциялық мемлекет ретінде" жариялады. Бұл қаулы Ұлы державаларға жіберілді, онда заңсыз уақытша шаралар аралдың экономикалық дамуына тосқауыл болып, "Крет мәселесінің" жалғыз логикалық шешімі Грекиямен қосылу екені айтылды. Ұлы державалардың мақұлдауымен Жоғары комиссар көтерілісшілерге қарсы әскери күш қолданылатынын мәлімдеді.

Гудидің 1909 жылғы әскери төңкерісі

1909 жылғы мамыр айында Грекия армиясының бірқатар офицерлері «Жас түрік одағы мен прогресі» комитетіне еліктеп, өз елінің ұлттық үкіметін реформалау және армияны қайта ұйымдастыруды көздеді, осылайша Әскери лига құрылды. 1909 жылғы тамызда Лига Афинаның Гуди маңындағы ауданда орналасып, жақтастарының көмегімен Димитриос Раллистің үкіметін отставкаға жіберді, ал Кириакулис Мавромихалис басқарып жаңа үкімет құрылды. Палатаға тікелей әскери қысым көрсетудің бастапқы кезеңі болды, бірақ офицерлердің талаптарын қалай іске асыруды білмейтіні анық болған соң Лигаға көрсетілген алғашқы халықтық қолдау тез жоғалып кетті. Венизелос Афинаға барып, Әскери лигамен және саяси қайраткерлермен кеңескеннен кейін жаңа үкімет пен Парламентті реформалауды ұсынды. Оның ұсыныстарын патша мен грек саясаткерлері саяси жүйе үшін қауіпті деп санады. Дегенмен, патша Георг I дағдарыстың ушығуынан қорқып, саяси лидерлермен кеңес өткізіп, Венизелос ұсыныстарын қабылдауға кеңес берді. Көптеген кешігулерден кейін патша Стефанос Драгумисті (Венизелос көрсеткендей) Лига таратылғаннан кейін елді сайлауға жеткізетін жаңа үкімет құруға тағайындауға келісті. 1910 жылғы 8 тамыздағы сайлауда парламент орындарының шамамен жартысын Грекия саясатына жаңа келген тәуелсіздер жеңіп алды. Венизелос өзінің грек азаматтығының күшіне күмән тудырып, жеке өзі үгіт жүргізбесе де, Аттикадағы сайлау тізімінде бірінші орынды иеленді. Ол дереу тәуелсіздердің жетекшісі ретінде танылып, осылайша «Комма Филелефтерон» (Либералдық партия) саяси партиясын құрды. Сайланғаннан кейін көп ұзамай ол абсолютті көпшілікті жеңіп алу ниетімен жаңа сайлау шақыру туралы шешім қабылдады. Ескі партиялар наразылық білдіріп, жаңа сайлауды бойкоттап, 1910 жылғы 11 желтоқсанда Венизелос партиясы 362 орынның 307-сін жеңіп алды, сайланған азаматтардың көпшілігі саяси аренада жаңа болды. Венизелос үкімет құрып, елдің экономикалық, саяси және ұлттық мәселелерін қайта ұйымдастыруға кірісті.

In May 1909, a number of officers in the Greek army emulating the Young Turk Committee of Union and Progress, sought to reform their country's national government and reorganize the army, thus creating the Military League. The League, in August 1909, camped in the Athenian suburb of Goudi with their supporters forcing the government of Dimitrios Rallis to resign, and a new one was formed with Kiriakoulis Mavromichalis. An inaugurating period of direct military pressure upon the Chamber followed, but initial public support for the League quickly evaporated when it became apparent that the officers did not know how to implement their demands. Venizelos went to Athens, and after consulting with the Military League and with representatives of the political world, he proposed a new government and Parliament's reformation. His proposals were considered by the King and the Greek politicians dangerous for the political establishment. However, King George I, fearing an escalation of the crisis, convened a council with political leaders and recommended they accept Venizelos' proposals. After many postponements, the King agreed to assign Stephanos Dragoumis (Venizelos' indication) to form a new government that would lead the country to elections once the League was disbanded. In the elections of 8 August 1910, almost half the seats in the parliament were won by Independents, who were newcomers to the Greek political scene. Venizelos, despite doubts as to the validity of his Greek citizenship and without having campaigned in person, finished at the top of the electoral list in Attica. He was immediately recognized as the leader of the independents, and thus, he founded the political party, Komma Fileleftheron (Liberal Party). Soon after his election, he decided to call for new elections in the hope of winning an absolute majority. The old parties boycotted the new election in protest and on 11 December 1910, Venizelos' party won 307 seats out of 362, with most of the elected citizens being new in the political scene. Venizelos formed a government and started to reorganize the economic, political, and national affairs of the country.

1910-1914 жылдардағы реформалар

Венизелос саяси және әлеуметтік идеологиялар, білім беру және әдебиет салаларында реформалық бағдарламасын іске асыруға тырысты, осы үшін жиі қайшы келетін тенденциялар арасында практикалық қолданысқа жарамды компромистерді қабылдады. Мысалы, білім беру саласында халық тілінде – димотикиде білім беруді қолдаушы динамикалық ағым консервативтік реакцияларды тудырды, нәтижесінде конституциялық түрде (107-бап) классикалық үлгілерге сүйенген ресми «тазартылған» тіл – катарэвуса қолдану туралы шешім қабылданды. 1911 жылдың 20 мамырында Конституцияға түзетулер енгізілді, ол жеке бостандықтарды күшейтуге, Парламенттің заң шығару жұмысын жеңілдету шараларын енгізуге, міндетті бастауыш білім беруді орнатуға, мәжбүрлеп иеліктен шығарудың заңдық құқығын қамтамасыз етуге, мемлекеттік қызметкерлерді тұрақты түрде тағайындауға, әкімшілік пен қарулы күштерді қайта ұйымдастыру үшін шетелдік мамандарды шақыру құқығына, Мемлекеттік кеңесті қайта құруға және Конституцияны реформалау процедураларын жеңілдетуге бағытталған. Реформа бағдарламасының мақсаты – қоғамдық қауіпсіздікті және заң үстемдігін нығайту, сондай-ақ елдің байлық өндіру әлеуетін дамыту және арттыру болды. Осы ретте, ұзақ уақыттан бері жоспарланған «сегізінші» министрлік – Ұлттық экономика министрлігі жетекші рөлге ие болды. Бұл министрлікті 1911 жылдың басында құрылғаннан бері Мысырдан келген, Венизелос досы, грек саудагері Эммануэль Бенакис басқарды. Венизелос басқару, сот жүйесі және қауіпсіздікті жақсарту, сондай-ақ Фессалияның жерсіз шаруаларын орналастыру шараларын да қабылдады. Сонымен қатар, Кіші Азиядан Еуропаға күштерді тасымалдайтын теңіз күші болмады, ал грек флоты Эгей теңізінде басымдық танытты. Венизелос грек армиясы мен теңіз күшін қайта ұйымдастырғанша (бұл жұмыс Георгиос Теотокистің соңғы үкіметі кезінде басталған) және грек экономикасы жанданғанша Балқандағы ірі әрекеттерді бастағысы келмеді. Осыған байланысты Венизелос Осман империясына криттерге Грекия Парламентіне депутаттар жіберу құқығын мойындауды ұсынды, бұл Крит мәселесін шешудің бір жолы болды. Алайда, Жас түріктер (1897 жылғы грек-түрік соғысынан кейін өзін сенімді сезінген) гректер осындай талаптардан бас тартса, Афинаға әскери жорық жасайтындарын мәлімдеді.

Venizelos tried to advance his reform program in the realms of political and social ideologies, education, and literature, by adopting practically viable compromises between often conflicting tendencies. In education, for example, the dynamic current in favor of the use of the popular spoken language, dimotiki, provoked conservative reactions, which led to the constitutionally embedded decision (Article 107) in favor of a formal "purified" language, katharevousa, which looked back to classical precedents. On 20 May 1911, a revision of the Constitution was completed, which focused on strengthening individual freedoms, introducing measures to facilitate the legislative work of the Parliament, establishing obligatory elementary education, the legal right for compulsory expropriation, ensuring permanent appointment for civil servants, the right to invite foreign personnel to undertake the reorganization of the administration and the armed forces, the re establishment of the State Council and the simplification of the procedures for the reform of the Constitution. The aim of the reform program was to consolidate public security and the rule of law as well as to develop and increase the wealth producing potential of the country. In this context, the long planned "eighth" Ministry, the Ministry of National Economy, assumed a leading role. This Ministry, from the time of its creation at the beginning of 1911, was headed by Emmanuel Benakis, a wealthy Greek merchant from Egypt and friend of Venizelos. Venizelos also took measures for the improvement of management, justice, and security and for the settlement of the landless peasants of Thessaly. There was also no fleet capable of transporting forces from Asia Minor to Europe, while in contrast, the Greek fleet was dominating the Aegean Sea. Venizelos did not want to initiate any immediate major movements in the Balkans, until the Greek army and navy were reorganized (an effort that had begun from the last government of Georgios Theotokis) and the Greek economy was revitalized. In light of this, Venizelos proposed to Ottoman Empire to recognize the Cretans the right to send deputies to the Greek Parliament, as a solution for closing the Cretan Question. However, the Young Turks (feeling confident after the Greco Turkish war in 1897) threatened that they would make a military walk to Athens, if the Greeks insisted on such claims.

Балқан лигасы

Венизелос крит мәселесі бойынша түріктермен келісімдерден кейін ешқандай жақсаруды көрмеді, сонымен бірге Грекияның 1877 жылғы орыс-түрік соғысындағыдай (Грекияның бейтараптығы елді бейбіт келіссөздерден тыс қалдырды) жаңадан белсенділік танытуын қалаған жоқ. Ол Осман империясымен туындаған дауларды шешудің жалғыз жолы – Балқан елдері Сербия, Болгария және Черногориямен одақтасу деп шешті. Константин Софиядағы патшалық тойға Грекия атынан жіберілді, ал 1911 жылы афиналықтар болгар студенттерін қабылдады. Бұл оқиғалар оң әсер етті және 1912 жылдың 30 мамырында Грекия мен Болгария Корольдігі екі елге де түрік шабуылы болған жағдайда өзара қолдау көрсету туралы келісімге қол қойды. Венизелос бастама көтерген Сербиямен ұқсас келісімге қол жеткізу жөніндегі келіссөздер 1913 жылдың басында аяқталды, оған дейін тек ауызша келісімдер болған еді. Черногория 1912 жылдың 8 қазанында Осман империясына соғыс жариялап, жаушылық әрекеттерді бастады. 1912 жылдың 17 қазанында Грекия Балқан одақтастарымен бірге Осман империясына соғыс жариялады, осылайша Бірінші Балқан соғысына қатысты. Ол патшаның басты тұлғасымен үнемі байланыс орнатып, тәж мұрагерінің солтүстікке қарай жорық жасауына жол бермеуге тырысты. Бірақ жақын арада Венизелостың Константиннің қалаға болгарлардың кіруіне келісіміне қатысты алаңдауынан жаңа шиеленіс туды. Көп ұзамай толыққанды дивизияға айналған шағын болгар жасағы қалаға кірді және бастапқы уәделерге қарамастан, бірден кондоминиум құруға тырысты, кетіп қалу ниетін көрсетпеді. Венизелос наразылық білдіргеннен кейін Константин оларды күшпен шығаруға бұйрық беру арқылы жауапкершілікті (премьер-министр ретінде) өз мойнына алуын сұрады, бірақ бұл болгарлармен қақтығысқа ұшырауы мүмкін болғандықтан, мүмкін емес еді. Венизелос пікірінше, Константин болгарлардың қалаға кіруіне рұқсат бергендіктен, енді олармен болатын қақтығыс жауапкершілігін оған жүктеді, өзінің алғашқы қатесінен бас тартуға тырысты. Константин үшін бұл Венизелостың әскери мәселелерге араласу әрекеті болды. Көптеген тарихшылар Константиннің өз шешімдерінің саяси маңызын түсінбегеніне келіседі. Нәтижесінде екі оқиға да Константиннің таққа отыруына аз уақыт қалғанда өзара түсініспеушілікті күшейтті. Македониядағы науқан аяқталғаннан кейін тәж мұрагерінің басқаруындағы грек армиясының көп бөлігі Эпирге қайта орналастырылды, ал Бизани шайқасында Османдық бекіністері бұзылып, 1913 жылдың 22 ақпанында Иоаннина алынды. Осы уақытта грек флоты әлі де Осман империясының билігінде болған Эгей аралдарын тез басып алды. Екі жеңістен кейін грек флоты Эгей теңізінде теңіз үстемдігін орнатып, түріктердің Балқанға күш түсіруіне кедергі жасады. 20 қарашада Сербия, Черногория және Болгария Түркиямен бітім туралы келісімге қол қойды. Одан кейін Грекияның Эпир майданында әрекеттері жалғасқанмен, Лондонда конференция өтті, онда Грекия қатысты. Конференция Балқан елдері мен Түркия арасындағы Лондон шартына әкелді. Бұл екі конференция Венизелостың дипломатиялық тиімділігі мен саяси салауаттылығының алғашқы белгілерін көрсетті. Келіссөздер барысында және болгарлардың максималистік ұстанымдарына қарсы тұрғанда, Венизелос сербтермен жақын қарым-қатынас орнатуға қол жеткізді. 1913 жылдың 1 маусымында серб-грек әскери хаттамасына қол қойылды, ол болгарлар шабуыл жасаған жағдайда өзара қорғанысты қамтамасыз етті.

Venizelos, seeing no improvements after his approach with the Turks on the Cretan Question and at the same time not wanting to see Greece remain inactive as in the Russo Turkish War in 1877 (where Greece's neutrality left the country out of the peace talks), he decided that the only way to settle the disputes with Ottoman Empire, was to join the other Balkan countries, Serbia, Bulgaria and Montenegro, in an alliance known as the Balkan League. Crown Prince Constantine was sent to represent Greece to a royal feast in Sofia, and in 1911 Bulgarian students were invited to Athens. These events had a positive impact and on 30 May 1912 Greece and the Kingdom of Bulgaria signed a treaty that ensured mutual support in case of a Turkish attack on either country. Negotiations with Serbia, which Venizelos had initiated to achieve a similar agreement, were concluded in early 1913, before that there were only oral agreements. Montenegro opened hostilities by declaring war on the Ottoman Empire on 8 October 1912. On 17 October 1912, Greece along with her Balkan allies, declared war on the Ottoman Empire, thus joining the First Balkan War. and tried to keep frequent communication with the key figure, the King, in order to prevent the Crown Prince from marching north. But soon a new reason of friction emerged due to Venizelos' concern about Constantine's acceptance of the Bulgarian request to enter the city. A small Bulgarian unit, which soon became a full division, moved into the city and immediately started an attempt to establish a condominium in spite of initial assurances to the contrary, showing no intentions to leave. After Venizelos' protest Constantine asked him to take the responsibility (as a prime minister) by ordering him to force them out, but that was hardly an option since that would certainly lead to confrontation with the Bulgarians. To Venizelos' view, since Constantine allowed the Bulgarians to enter the city, he now passed the responsibility of a possible conflict with them to him, in an attempt to deny his initial fault. To Constantine, it was an attempt by Venizelos to get involved in clearly military issues. Most historians agree that Constantine failed to see the political dimensions of his decisions. As a consequence both incidents increased mutual misunderstanding shortly before Constantine's accession to the throne. Once the campaign in Macedonia was completed, a large part of the Greek army under the Crown Prince was redeployed to Epirus, and in the Battle of Bizani, the Ottoman positions were overcome and Ioannina taken on 22 February 1913. Meanwhile, the Greek navy rapidly occupied the Aegean islands, which were still under Ottoman rule. After two victories, the Greek fleet established naval supremacy over the Aegean, preventing the Turks from bringing reinforcements to the Balkans. On 20 November, Serbia, Montenegro, and Bulgaria signed a truce treaty with Turkey. It followed a conference in London, in which Greece took part, although the Greek army still continued its operations in the Epirus front. The conference led to the Treaty of London between the Balkan countries and Turkey. These two conferences gave the first indications of Venizelos' diplomatic efficiency and realism. During the negotiations and facing the dangers of Bulgarian maximalism, Venizelos succeeded in establishing close relations with the Serbs. A Serbian Greek military protocol was signed on 1 June 1913, ensuring mutual protection in case of a Bulgarian attack.

Екінші Балқан соғысы

Бұған қарамастан, болгарлар Балқанда үстемдік құруды қалағандықтан, осы мақсатта артық талаптар қойды, ал Сербия болгарлармен алдымен келісілгеннен гөрі көбірек аумақ сұрады. Сербия бастапқы шартты қайта қарауды талап етті, себебі Ұлы державалардың Албания мемлекетін құру туралы шешімінен кейін солтүстік Албанияны жоғалтты. Бұл аймақ соғысқа дейінгі серб-болгар шарты бойынша сербтердің кеңею аймағы ретінде танылған еді. Болгарлар сондай-ақ Салоника мен Македонияның көп бөлігіне талап етті. Лондон конференциясында Венизелос бұл талаптарды жоққа шығарды, грек әскері оны басып алғанын және Болгария соғысқа дейінгі талқылауларда Сербиямен болғандай, аумақтық талаптарды нақты реттеуден бас тартқанын айтты. Болгарияның талаптары салдарынан одақтастар арасындағы жарылыс сөзсіз болды, және Болгария Грекия мен Сербияға қарсы қалды. 1913 жылдың 19 мамырында Салоникада Грекия мен Сербия арасында одақ туралы шартқа қол қойылды. 19 маусымда Екінші Балқан соғысы серб және грек бекіністеріне болгарлардың күтпеген шабуылымен басталды. Әкесі наурыз айында қаза болғаннан кейін патша атанған Константин Салоникадағы болгар күштерін бейтараптандырып, бірқатар қиын жеңістермен болгар армиясын кері шегіндірді. Болгария грек және серб әскерлері тарапынан басып алынды, ал солтүстікте Румыния Болгарияға қарсы әрекет етті және румын әскері Софияға қарай жол тартты; Осман империясы да жағдайды пайдаланып, Болгария басып алған аумақтың көп бөлігін қайтарып алды. Болгарлар бітім туралы өтініш жасады. Венизелос грек штабы орналасқан Хаджи-Бейликке Константинмен бейбіт келісімдерде гректердің аумақтық талаптарын талқылау үшін барды. Содан кейін ол Бухарестке барып, онда бейбітшілік конференциясы өткізілді. 1913 жылдың 28 маусымында Грекия, Черногория, Сербия және Румыния бір жағынан, ал Болгария екінші жағынан бейбітшілік шартына қол қойды. Осылайша, екі сәтті соғыстан кейін Грекия Македонияның, Эпирдің, Криттің және Эгей теңізінің қалған аралдарының көп бөлігін иелену арқылы аумағын екі есеге арттырды, бірақ соңғысының мәртебесі әлі анықталмаған және Осман империясымен шиеленіс тудырды.

Despite all this, the Bulgarians still wanted to become a hegemonic power in the Balkans and made excessive claims to this end, while Serbia asked for more territory than what was initially agreed with the Bulgarians. Serbia was asking for a revision of the original treaty since it had already lost north Albania due to the Great Powers' decision to establish the state of Albania in an area that had been recognized as a Serbian territory of expansion under the prewar Serbo Bulgarian treaty. Bulgarians also laid claims on Thessaloniki and most of Macedonia. In the conference of London, Venizelos rebuffed these claims, citing the fact that it had been occupied by the Greek army, and that Bulgaria had denied any definite settlement of territorial claims during the pre war discussions, as it had done with Serbia. The rupture between the allies, due to the Bulgarian claims, was inevitable, and Bulgaria found herself standing against Greece and Serbia. On 19 May 1913, a pact of alliance was signed in Thessaloniki between Greece and Serbia. On 19 June, the Second Balkan War began with a surprise Bulgarian assault against Serbian and Greek positions. Constantine, now King after his father's assassination in March, neutralized the Bulgarian forces in Thessaloniki and pushed the Bulgarian army further back with a series of hard fought victories. Bulgaria was overwhelmed by the Greek and Serbian armies, while in the north Romania interfered against Bulgaria and the Romanian army was marching towards Sofia; Ottomans also took advantage of the situation and retook most of the territory taken by Bulgaria. The Bulgarians asked for a truce. Venizelos went to Hadji Beylik, where the Greek headquarters were, to confer with Constantine on the Greek territorial claims in the peace conference. Then he went to Bucharest, where a peace conference was assembled. On 28 June 1913 a peace treaty was signed with Greece, Montenegro, Serbia and Romania on one side and Bulgaria on the other. Thus, after two successful wars, Greece had doubled its territory by gaining most of Macedonia, Epirus, Crete and the rest of the Aegean Islands, although the status of the latter remained as yet undetermined and a cause of tension with the Ottomans.

Бірінші дүниежүзілік соғыста Грекияның рөліне қатысты дау

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталып, Австрия-Мажарстанның Сербияға басып кіруімен Грекия мен Болгарияның соғысқа қатысуына қатысты маңызды мәселе туындады. Грекияның Сербиямен қолдауындағы келісімшарты болды, ол 1913 жылы Болгарияның шабуылынан кейін екінші Балқан соғысына себеп болған. Бұл келісімшарт тек Балқан аймағында қарастырылғандықтан, Константин мен оның кеңесшілерінің пікірінше, Австрия-Мажарстанға қатысты жарамсыз болды. Жағдай одақтастардың Сербияға көмек көрсету мақсатымен Болгарияға Сербияның Монастыр-Охрид аймағын және Грекияның Шығыс Македониясын (Кавала және Драма аймақтарын) ұсынған кезде өзгерді, егер Болгария Антантаға қосылса. Венизелос, гректердің одаққа қатысуы жағдайында Кіші Азия бойынша кепілдіктер алғаннан кейін, бұл аймақты Болгарияға беруге келісті. Бірақ Константиннің болгарларға қарсы көзқарасы мұндай келісімге мүмкіндік бермеді. Константин мұндай шарттарда соғысқа барудан бас тартты, және олар тарап кетті. Соның салдарынан Болгария Орталық державаларға қосылып, Сербияға басып кірді, бұл Сербияның толық құлдырауына әкелді. Грекия бейтарап қалды. Венизелос Антантамен одақты қолдады, себебі Ұлыбритания мен Францияның жеңіске жететініне сенді, сонымен қатар Грекия үшін бұл жалғыз дұрыс шешім болды, өйткені Жерорта теңізіндегі англо-француздық теңіз бақылауы және грек халқының географиялық орналасуы теңіз блокадасы жағдайында жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін еді, ол бұл туралы былай деді:

Екінші жағынан, Константин Орталық державаларға жақтады және Грекияның бейтараптығын сақтауды қалады. Оның Германияның әскери басымдығына сенімі, сондай-ақ оның неміс әйелі, королева София және немісшіл сарайының ықпалы болды. Сондықтан ол Германия мен Австрияға тиімді бейтараптықты қамтамасыз етуге тырысты. 1915 жылы Уинстон Черчилль (содан кейін Адмиралтействоның бірінші лорды) Грекияға одақтастардың атынан Дарданеллде әрекет етуді ұсынды. Венизелос бұл жағдайды елді Антанта тарапына тарту мүмкіндігі ретінде қарастырды. Алайда, король және Грекия армиясының Бас штабы келіспеді, және Венизелос 1915 жылдың 21 ақпанында отставкаға кетті. Премьер-министр Венизелостың әрекеті Константиннің наразылығын тудырды. Екі адам арасындағы дау жалғасты, және 1915 жылдың желтоқсанында король Константин Венизелосты екінші рет отставкаға кетуге мәжбүр етті және либералды басымдықты парламент таратып, жаңа сайлауды шақырды. Венизелос Афинадан Критке қайтып оралды. Венизелос парламенттің таратылуын конституцияға қайшы деп есептегендіктен сайлауға қатыспады. 1916 жылдың 26 мамырында Рупель форты (Македониядағы маңызды әскери бекініс) роялистік үкімет тарапынан неміс-болгар күштеріне шартсыз берілді. Бұл жағымсыз әсер қалдырды. Одақтастар роялистік үкімет пен Орталық державалар арасындағы құпия одақ болуы мүмкін деп қорқып, өз әскерлерін Македонияда қауіпті жағдайға түсірді. Екінші жағынан, Венизелос пен оның жақтастары үшін Рупель фортын тапсыру грек Македониясының жойылуының басталуын білдірді. Грек Корольдігінің тұтастығы сақталатынына неміс кепілдіктеріне қарамастан, олар грек халқының қоныс аударуына себеп болған болгар күштерін тоқтатуға күш жеткізбеді, және 4 қыркүйекте Кавала басып алынды. 1916 жылдың 16 тамызында Афинадағы митинг кезінде және Салоникиге келген одақтас армияның қолдауымен (генерал Морис Саррай басшылығымен) Венизелос патша саясатына толық қарсы екенін жариялады. Бұл халықтың роялистерге (анти-Венецелистер деп те аталады), корольді қолдағандарға, және Венизелосқа қолдау көрсеткен Венизелистерге арасындағы поляризацияны одан әрі күшейтті. 1916 жылдың 30 тамызында венизелист әскер офицерлері Салоникиде әскери төңкеріс ұйымдастырып, "Ұлттық қорғаныс уақытша үкіметін" жариялады. Венизелос, адмирал Павлос Кунтуриотис және генерал Панагиотис Данглис уақытша үкімет құруға келісті, және 9 қазанда олар Салоникиге көшіп барып, одақтас соғыс күштеріне гректердің қатысуын қадағалау үшін Ұлттық қорғаныстың басшылығын қабылдады. Үш адамнан құралған үкімет Афинаның саяси билігімен тікелей қақтығысты. Олар Антантаның қолдауымен Солтүстік Грекия, Крит және Эгей теңізіндегі аралдарды қамтитын жеке "уақытша мемлекет" құрды. Бастысы, бұл аймақтар Балқан соғыстары кезінде жеңіп алынған "Жаңа жерлерді" қамтиды, онда Венизелос кең қолдау тапты, ал "Ескі Грекия" негізінен роялистік болды. Алайда, Венизелос "біз патшаға қарсы емеспіз, болгарларға қарсымыз" деп мәлімдеді. Ол монархияны жоюды қаламады және корольді одақтастарға қосылуға көндіруге тырысты, оның "жаман кеңесшілерін" осы позициясы үшін кінәлады. Ұлттық қорғаныс үкіметі Македония майданы үшін әскер жинауды бастады және жақын арада Орталық державалар күштеріне қарсы операцияларға қатысты.

On the other hand, Constantine favored the Central Powers and wanted Greece to remain neutral. He was influenced both by his belief in the military superiority of Germany and also by his German wife, Queen Sophia, and his pro German court. He therefore strove to secure a neutrality, which would be favorable to Germany and Austria. In 1915, Winston Churchill (then First Lord of the Admiralty) suggested to Greece to take action in Dardanelles on behalf of the allies. Venizelos saw this as an opportunity to bring the country on the side of the Entente in the conflict. However, the King and the Hellenic Army General Staff disagreed and Venizelos submitted his resignation on 21 February 1915. after invitation by Venizelos. Prime Minister Venizelos's action enraged Constantine. The dispute continued between the two men, and in December 1915, King Constantine forced Venizelos to resign for a second time and dissolved the Liberal dominated parliament, calling for new elections. Venizelos left Athens and moved back to Crete. Venizelos did not take part in the elections, as he considered the dissolution of Parliament unconstitutional. On 26 May 1916 the Fort Rupel (a significant military fort in Macedonia) was unconditionally surrendered by the royalist government to Germano Bulgarian forces. This produced a deplorable impression. The Allies feared a possible secret alliance between the royalist government and the Central Powers, placing their armies in grave danger in Macedonia. On the other hand, the surrender of Fort Rupel for Venizelos and his supporters meant the beginning of the destruction of Greek Macedonia. Despite German assurances that the integrity of the Kingdom of Greece would be respected, they were unable to restrain the Bulgarian forces, which had started dislocating the Greek population, and by 4 September Kavala was occupied. On 16 August 1916, during a rally in Athens, and with the support of the allied army that had landed in Thessaloniki under the command of General Maurice Sarrail, Venizelos publicly announced his total disagreement with the Crown's policies. The effect of this was to further polarize the population between the royalists (also known as anti Venezelists), who supported the crown, and Venizelists, who supported Venizelos. On 30 August 1916, Venizelist army officers organized a military coup in Thessaloniki, and proclaimed the "Provisional Government of National Defence". Venizelos, along with Admiral Pavlos Kountouriotis and General Panagiotis Danglis agreed to form a provisional government, and on 9 October, they moved to Thessaloniki and assumed command of the National Defence to oversee the Greek participation in the allied war effort. The triumvirate, as the three men became known, had formed this government in direct conflict with the Athens political establishment. There they founded a separate "provisional state" including Northern Greece, Crete, and the Aegean Islands, with the support of the Entente. Primarily, these areas comprised the "New Lands" won during the Balkan Wars, in which Venizelos enjoyed broad support, while "Old Greece" was mostly pro royalist. However, Venizelos declared, "we are not against the King, but against the Bulgarians". He didn't want to abolish the monarchy and continued his efforts to persuade the King to join the Allies, blaming his "bad advisors" for his stance. The National Defence government started assembling an army for the Macedonian front and soon participated in operations against the Central Powers forces.

"Noemvriana" Грекия Бірінші дүниежүзілік соғысқа кіреді

Тамыз айының соңында Салоникада уақытша үкімет құрылғаннан кейінгі айларда одақтастар мен патша арасындағы келіссөздер күшейді. Одақтастар грек армиясын одан әрі демобилизациялауды қалаған, бұл роялистік үкіметтің Форт Рупельді шартты түрде тапсыруына және Македониядағы әскерлерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін Фессалияны әскери эвакуациялауына қарсы салмақ ретінде қарастырылды. Ал патша одақтастардың Венизелостың уақытша үкіметін ресми түрде мойындамайтынына және одан әрі қолдамайтынына, Грекияның тұтастығы мен бейтараптығына құрметпен қарауға кепілдік беруіне, сондай-ақ одақтастарға берілген соғыс материалдары соғыстан кейін қайтарылатынына уәде беруіне үміттенді. 1916 жылы Франция және Ұлыбританияның Грекия аумағын Венизелос үкіметімен бірлесіп пайдалануы роялистік ортада қарсылық тудырды, осыдан Константиннің танымалдылығы артты, үлкен қызығушылық оянды және Афинада одақтастарға қарсы бірнеше демонстрациялар өтті. Одақтастардың Афина үкіметіне жасаған қысымы жалғасты. Келесі күні, 24 қарашада, ду Фурне Афина үкіметіне кем дегенде он таулық батареяны дереу тапсыруды талап ететін, 1 желтоқсанда аяқталатын жаңа ультиматум ұсынды. Адмирал патшаны Францияның талаптарын қабылдауға көндіруге соңғы әрекет жасады. Ол патшаға өзінің бұйрығына сәйкес, талаптары орындалғанша Афинадағы белгілі бір позицияларды басып алу үшін одақтастар контингентін қондыратынын мәлімдеді. Жағдайдың ауырлығына қарамастан, роялистік үкімет де, одақтастар да оқиғалардың өз бағытын алуына рұқсат берді. 29 қарашада роялистік үкімет адмиралдардың талаптарын қабылдамауды шешті және қарулы қарсылық ұйымдастырылды. 30 қарашаға қарай Афинаның төңірегіндегі аймақтардан әскери бөлімдер мен роялистік жасақтар (эпистратои, "резервистер") шақырылып, жиналды (барлығы 20 000-нан астам адам) және стратегиялық позицияларды басып алды, егер оларға оқ атылмаса, олар оқ атпауға бұйрық берілді. 1916 жылдың 7 желтоқсанында [ескі стиль бойынша 24 қараша 1916], Венизелостың уақытша үкіметі Орталық державаларға ресми түрде соғыс жариялады. Жауап ретінде патша Венизелосты тұтқындауға жарлық шығарды, ал Афина архиепископы патша үйінің қысымымен оны анафема етті. Одақтастар жаңа сәтсіздікке тәуекелге бармай, бірақ мәселені шешуге бейілді болғандықтан, патшаға әлі де адал болған Оңтүстік Грекияның айналасында теңіз блокадасын орнатып, сол аймақтардағы адамдарға ауыр қиындықтар туғызды. Маусым айында Франция мен Ұлыбритания Грекия құрылған кезде конституциялық үкімді қамтамасыз етуге уәде берген "қорғаушы державалар" ретіндегі міндеттемелерін пайдаланып, патшаның отставкасын талап етуге шешім қабылдады. Константин келісіп, 1917 жылдың 15 маусымында елден кетуге мәжбүр болды, оның үлкен ұлы және мұрагер ханзадасы Георгтың орнына ұлы Александрды (одақтастар оны Антантаға жақын деп есептеді) таққа отырғызды. Оның кетуінен кейін көптеген танымал роялистер, әсіресе Иоаннис Метаксас сияқты әскери шенеуніктер Франция мен Италияға жер аударылды. Оқиғалардың барысы Венизелостың 1917 жылдың 29 мамырында Афинаға оралуына жол ашты, ал енді біріккен Грекия одақтастардың жағынан соғысқа ресми түрде қатысты. Содан кейін бүкіл грек армиясы жұмылдырылды (бірақ армия ішінде монархия жақтастары мен Венизелос жақтастары арасындағы шиеленіс сақталды) және Македония майданында Орталық державалардың әскеріне қарсы әскери операцияларға қатыса бастады.

In the months following the creation of the provisional government in Thessaloniki in late August, negotiations between the Allies and the king intensified. The Allies wanted further demobilization of the Greek army as a counterbalance to the royalist government's unconditional surrender of Fort Rupel and the military evacuation of Thessaly to ensure the safety of their troops in Macedonia. On the other hand, the king wanted assurances that the Allies would not officially recognize Venizelos' provisional government or further support it, guarantees that Greece's integrity and neutrality would be respected, and a promise that any war material surrendered to the Allies would be returned after the war. The Franco British use of Greece's territory in co operation with the Venizelos government throughout 1916 was opposed in royalist circles and therefore increased Constantine's popularity, and caused much excitement and several anti Allied demonstrations took place in Athens. The Allies' pressure on the government of Athens continued. On the next day, 24 November, du Fournet presented a new ultimatum ending on 1 December to the government of Athens, demanding the immediate surrender of at least ten mountain batteries. The admiral made a last effort to persuade the king to accept France's demands. He advised the king that according to his orders, he would land an Allied contingent with the aim to occupy certain positions in Athens until his demands were satisfied. Despite the gravity of the situation, both the royalist government and the Allies let the events take their own course. The royalist government decided to reject the admirals' demands on 29 November, and armed resistance was organized. By 30 November, military units and royalist militia (the epistratoi, "reservists") from surrounding areas had been recalled and gathered in and around Athens (in total over 20,000 men) and occupied strategic positions, with orders not to fire unless fired upon. On 7 December 1916 [O. S. 24 November 1916], Venizelos' provisional government officially declared war on the Central Powers. In reply, a royal warrant for the arrest of Venizelos was issued and the Archbishop of Athens, under pressure by the royal house, anathematised him. The Allies unwilling to risk a new fiasco, but determined to solve the problem, established a naval blockade around southern Greece, which was still loyal to the king, and that caused extreme hardship to people in those areas. In June, France and Great Britain decided to invoke their obligation as "protecting powers", who had promised to guarantee a constitutional form for Greece at the time the Kingdom was created, to demand the king's resignation. Constantine accepted and on 15 June 1917 went to exile, leaving his son Alexander on the throne as demanded (whom the Allies considered as pro Entente), instead of his elder son and crown prince, George. His departure was followed by the deportation of many prominent royalists, especially army officers such as Ioannis Metaxas, to exile in France and Italy. The course of events paved the way for Venizelos to return to Athens on 29 May 1917, and Greece, now unified, officially entered the war on the side of the Allies. Subsequently, the entire Greek army was mobilized (though tensions remained inside the army between supporters of the monarchy and supporters of Venizelos) and began to participate in military operations against the Central Powers army on the Macedonian front.

Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуы

1918 жылдың күзіне қарай 300 000 сарбаздан тұратын грек армиясы Македония майданындағы одақтас әскерлердің ең ірі ұлттық құрамы болды. Грек армиясының толық қатысуы Македония майданындағы қарсыластар арасындағы күш тепе-теңдігін өзгерткен маңызды фактор болды. Француз генералы Франше д'Эсперейдің басшылығымен грек, серб, француз және британдық күштері 1918 жылдың 14 қыркүйегінен бастап болгар және неміс армиясына қарсы ірі шабуылға шықты. Алғашқы ауыр шайқастан кейін (Скра шайқасына қараңыз), болгарлар қорғаныс позицияларын тастап, өз елдеріне шегіне бастады. 24 қыркүйекте Болгария үкіметі қару аялдау туралы өтініш жасады, ол бес күннен кейін қол қойылды. Одақтас әскері содан кейін солтүстікке жылжып, одақтастардың шабуылын тоқтатуға тырысқан неміс және австриялық әскерлерді жеңді. 1918 жылдың қазан айына қарай одақтас әскерлер Сербияның барлық аймағын қайта басып алды және Венгрияға шабуыл жасауға дайындалды. Венгрия басшылығы 1918 жылдың қараша айында капитуляциялауға келіскендіктен, шабуыл тоқтатылды, бұл Аустрия-Мажарстан империясының тарауына әкелді. Македония майданының бұзылуы әскери тұйыққа түсіп қалған жағдайды өзгертудің маңызды жетістігі болды және соғысты аяқтауға көмектесті. Грекияға Париж бейбіт келісімінде Венизелос басшылығымен орын берілді.

Севр келісім-шарты және кісі өлтіруге әрекеті

Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Венизелос 1919 жылы Париж бейбітшілік конференциясына Грекияның бас өкілі ретінде қатысты. Грекиядан шамамен екі жыл бойы қашықта болған кезде, ол зор беделге ие, халықаралық саясаткер ретінде танылды. 1919 жылдың шілдесінде Венизелос итальяндықтармен Додеканез аралдарын беру туралы келісімге келді және Смирна маңындағы грек аймағының кеңейтілуін қамтамасыз етті. 1919 жылдың 27 қарашасында Болгариямен Нейи келісімі, ал 1920 жылдың 10 тамызында Осман империясымен Севр келісімі Венизелос пен Грекия үшін үлкен жеңіс болды. Осы келісімдердің нәтижесінде Грекия Родостан басқа Батыс Фракияны, Шығыс Фракияны, Смирнаны, Эгей теңізіндегі Имврос, Тенедос және Додеканез аралдарын иеленді. Бұл оқиға Грекияда наразылық тудырды, Венизелос жақтастары белгілі анти-Венизелос жақтастарына қарсы зорлық-зомбылық көрсетті, бұл ұлттық бөліністі одан әрі күшейтті. Венизелос қарсыластарын қуғынға салудың шыңы Ион Драгумистің, ерекше анти-Венизелос саясаткердің қазасына жетті. Венизелос жазылғаннан кейін Грекияға оралды, онда оны батыр ретінде қарсы алды, өйткені ол грек халқы тұратын аймақтарды азат етіп, "бес теңіз бен екі құрлыққа" созылған мемлекет құрды. Жеңіліс көптеуге күтпеген нәрсе болды, тіпті Венизелос парламент депутаты болып сайлана алмады. 6 желтоқсан күні 1920 жылы Константин патша халықтың пікірін білдіру арқылы қайта шақырылды. Венизелосқа қарсы күштер билікке келгеннен кейін, олардың Кіші Азиядағы науқанды жалғастыруға ниетті екені анық болды. Бірақ, саяси себептермен соғыс өмірін кешкен Венизелос жақтас әскери шенеуніктер қызметтен алынды. 1922 жылдың 26 тамызында Мұстафа Кемал шабуылға көшті, грек әскерлері Смирнаға шегінді, ол 1922 жылдың 8 қыркүйегінде түріктердің қолына түсті (Смирнаның өртін қараңыз). Дегенмен, 1930-1931 жылдары Артур Хендерсон басшылығымен британдықтардың үйлестірілген күш-жігеріне қарамастан, оның премьер-министрлік кезінде Болгариямен толық келісімге қол жеткізілмеді. Венизелос Албанияға да абай болды, екіжақты қарым-қатынас жақсы деңгейде болғанымен, екі тарап та шешілмеген мәселелерді (негізінен Оңтүстік Албаниядағы грек азшылығының мәртебесіне қатысты) түпкілікті реттеуге бағытталған ешқандай қадам жасаған жоқ. Осы кезеңде Венизелос сыртқы саясаттағы ең үлкен жетістігі Түркиямен келісімге келді. Венизелос грек-түрік қарым-қатынасын жақсартуға деген ниетін сайлауда жеңіске жеткенге дейін Салоникада (1928 жылдың 23 шілдесі) сөйлеген сөзінде білдірген. Үкімет құрылғаннан кейін он бір күн өткен соң ол Түркияның премьер-министрі мен сыртқы істер министріне (тиісінше, Исмет Иненю мен Тевфик Рүшту Арас) хат жіберіп, Грекияның олардың еліне зиян келтіретін аумақтық талаптары жоқ екенін мәлімдеді. Иненюдің жауабы оң болды, ал Италия екі елдің келісімге жетуіне көмектесуге құштар болды. Алайда, келіссөздер алмасылған халықтардың мүліктеріне қатысты күрделі мәселе салдарынан тоқтап қалды. Ақырында, екі тарап 1930 жылдың 30 сәуірінде келісімге келді, ал 25 қазанда Венизелос Түркияға сапар шегіп, достық шартына қол қойды. Ол тіпті Ататүктің атын 1934 жылғы Нобель бейбіт сыйлығына ұсынды, екі көшбасшы арасындағы өзара құрметті көрсетті. Германия канцлері Герман Мюллер грек-түрік жақындасуын "Ұлы соғыс аяқталғаннан бергі Еуропадағы ең үлкен жетістік" деп сипаттады. Дегенмен, Венизелос бастамасын оппозиция ғана емес, сонымен қатар Түркиядан келген грек босқындарынан өкілдер құраған өз партиясының мүшелері де сынады. Венизелос теңіз қарулану мәселесінде және Лозанна шарты бойынша Түркиядан қуылған гректердің мүліктеріне қатысты тым көп жеңілдіктер жасады деп айыпталды. 1929 жылы Венизелос үкіметі, көші-қон толқынынан жағдайлары нашарлаған төменгі таптардың наразылығын болдырмау үшін, азаматтық бостандықтарды шектейтін және кәсіби одақтарға, солшыл жақтастарға және коммунистерге қарсы репрессияны бастаған заңды (#4229) енгізді. Алайда, оның ішкі жағдайы 1930 жылдардың басында Ұлы депрессияның салдарынан әлсіреп қалды, ал 1932 жылғы сайлауда ол Панагис Цалдарис басқаратын Халық партиясынан жеңілді. Саяси ахуал шиеленісіп, 1933 жылы Венизелосқа екінші рет қастан жасауға тырысты. Жаңа үкіметтің монархияға жақтас бейімділігі генерал Николаос Пластирас жасаған екі Венизелос төңкерісіне әкелді: бірі 1933 жылы, екіншісі 1935 жылы. Соңғысының сәтсіздігі Екінші Грек Республикасының болашағы үшін шешуші болды. Төңкеріс сәтсіз аяқталғаннан кейін Венизелос тағы бір рет Грекиядан кетіп қалды, ал Грекияда көрнекті Венизелос жақтастарының соттары мен атылулары жүргізілді, ал ол өзі қасында болмағанда өлім жазасына кесілді. Өте әлсіреген Республика 1935 жылдың қазанында генерал Георгиос Кондилис жасаған тағы бір төңкеріспен жойылды, ал қарашада өткен референдум нәтижесінде Георг II таққа қайта оралды.

Following the conclusion of World War I, Venizelos took part in the Paris Peace Conference of 1919 as Greece's chief representative. During his absence from Greece for almost two years, he acquired a reputation as an international statesman of considerable stature. In July 1919, Venizelos reached an agreement with the Italians on the cession of the Dodecanese, and secured an extension of the Greek area in the periphery of Smyrna. The Treaty of Neuilly with Bulgaria on 27 November 1919, and the Treaty of Sèvres with the Ottoman Empire on 10 August 1920, were triumphs both for Venizelos and for Greece. As the result of these treaties, Greece acquired Western Thrace, Eastern Thrace, Smyrna, the Aegean islands Imvros, Tenedos and the Dodecanese except Rhodes. This event provoked unrest in Greece, with Venizelist supporters engaging in acts of violence against known anti Venizelists, and provided further fuel for the national division. The persecution of Venizelos' opponents reached a climax with the assassination of the idiosyncratic anti Venizelist Ion Dragoumis After his recovery Venizelos returned to Greece, where he was welcomed as a hero because he had liberated areas with Greek populations and had created a state stretching over "five seas and two continents". The defeat came as a surprise to most people, and Venizelos failed even to get elected as an MP. Thus, on 6 December 1920, King Constantine was recalled by a plebiscite. Once the anti Venizelists came to power, it became apparent that they intended to continue the campaign in Asia Minor. However, the dismissal of the war experienced pro Venizelist military officers for political reasons Mustafa Kemal launched a massive attack on 26 August 1922, and the Greek forces were routed to Smyrna, which soon fell to the Turks on 8 September 1922 (see Great Fire of Smyrna). Nevertheless, despite the co ordinated British efforts under Arthur Henderson in 1930–1931, full reconciliation with Bulgaria was never achieved during his premiership. Venizelos was also cautious towards Albania, and although bilateral relations remained at a good level, no initiative was taken by either side aiming at the final settlement of the unresolved issues (mainly related with the status of the Greek minority of South Albania). Venizelos' greatest achievement in foreign policy during this period was the reconciliation with Turkey. Venizelos had expressed his will to improve the bilateral Greek–Turkish relations even before his electoral victory in a speech in Thessaloniki (23 July 1928). Eleven days after the formation of his government, he sent letters to both the prime minister and the minister of foreign affairs of Turkey (İsmet İnönü and Tevfik Rüştü Aras respectively), declaring that Greece had no territorial aspirations to the detriment of their country. İnönü's response was positive and Italy was eager to help the two countries reach an agreement. Negotiations, however, stalled because of the complicated issue of the properties of the exchanged populations. Finally, the two sides reached an agreement on 30 April 1930; on 25 October, Venizelos visited Turkey and signed a treaty of friendship. Venizelos even forwarded Atatürk's name for the 1934 Nobel Peace Prize, highlighting the mutual respect between the two leaders. The German Chancellor Hermann Müller described the Greek Turkish rapprochement as the "greatest achievement seen in Europe since the end of the Great War". Nevertheless, Venizelos' initiative was criticized domestically not only by the opposition but also by members of his own party that represented the Greek refugees from Turkey. Venizelos was accused of making too many concessions on the issues of naval armaments and of the properties of the Greeks who were expelled from Turkey according to the Treaty of Lausanne. In 1929, the Venizelos government, in an effort to avoid reactions from the lower classes whose conditions had worsened due to the wave of immigration, introduced the so called Idionymon (#4229), a law that restricted civil liberties and initiated the repression against unionism, left wing supporters and communists. His domestic position was weakened, however, by the effects of the Great Depression in the early 1930s; and in the elections of 1932 he was defeated by the People's Party under Panagis Tsaldaris. The political climate became more tense, and in 1933 Venizelos was the target of a second assassination attempt. The pro royalist tendencies of the new government led to two Venizelist coup attempts by General Nikolaos Plastiras: one in 1933 and the other in 1935. The failure of the latter proved decisive for the future of the Second Hellenic Republic. After the coup's failure, Venizelos left Greece once more, while in Greece, trials and executions of prominent Venizelists were carried out, and he himself was sentenced to death in absentia. The severely weakened Republic was abolished in another coup in October 1935 by General Georgios Kondylis, and George II returned to the throne following a rigged referendum in November.

Өлім

Венизелос Парижге кетті және 1936 жылдың 12 наурызында Александрос Заннасқа соңғы хатын жазды. 13-і күні таңертең инсульт алды және бес күннен кейін 22 Бюжон көшесіндегі пәтерінде қайтыс болды. 21 наурызда Киелі Стефан грек православ шіркеуінде дұға оқылды; оның денесі 23-і күні түстен кейін Gare de Lyon станциясына тасымалдануға дейін мазарға қойылды. Оның денесін эсминец "Павлос Кунтуриотис" Афиннен жалтап өтіп, Ханьяға жеткізді, наразылық тудырмау үшін. Акротириде (Критте) оның жерлеу рәсіміне көптеген адам қатысты, салтанатты түрде өтті.

Мұра

Вензилостың грек саяси өміріне қосқан маңызды үлестерінің бірі – 1910 жылы сол кездегі грек партияларынан өзгеше Либералдық партияны құру болды. ХХ ғасырдың басына дейін грек партиялары қорғаушы державаларға (мысалы, француздық немесе ағылшын партиясы) еліктеген немесе Шарилаос Трикупис сияқты саяси тұлғалардың айналасына топтасқан. Либералдық партия Венизелос идеяларына (соның ішінде Гудидің әскери төңкерісіне) негізделген, бірақ ол өзінің негізін қалаушысынан кейін де сақталды. Сонымен қатар, жетекші партияның пайда болуы қарсы партияның тууымен бірге болды. Қарсы партия патша тұлғасының айналасында бірікті, бірақ ол монархияның жойылған әртүрлі кезеңдерінде де сақталды. Вензилизм, бастапқыда, анти-венизелистік монархиялық және консервативтік идеологияларға қарсы либералды республикалық қозғалыс болды. Осы екеуі соғыс аралық кезеңде билік үшін күресті. Оның негізгі идеялары: монархияға қарсылық; Мегали идеясын қорғау; Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда Германияға қарсы Батыс демократиялық елдерімен, әсіресе Ұлыбритания және Франциямен, ал кейіннен Кеңес Одағына қарсы АҚШ-пен одақтасу; және соңында, протекционистік экономикалық саясат. Темистоклис Софулис 1920 жылдардан бастап Либералдық партияның басшысы болды, ол саяси сәтсіздіктерден, жер аударылудан және тарихи негізін қалаушының өлімінен кейін де сақталды. 1950 жылы Венизелос ұлы Софоклис Венизелос азамат соғысы кезінде коммунистерге қарсы популистермен (роялистік партияның атауы) келісім жасаған кезде Либералдық партияның төрағасы болды. Георгиос Папандреу 1961 жылы құрған «Орталық одақ» (Эносис Кендру) Либералдық партияның идеологиялық мұрагері болды. «Орталық одақ» 1970 жылдардың соңында әлсіреп, оның орнына Андреас Папандреудің «Пангелендік социалистік қозғалысы» партиясы келді. Венизелос өмірінде әлемдік деңгейде танымал болған грек саясаткері болды. 1915-1921 жылдар аралығындағы алты жылда оның бес өмірбаяны ағылшын тілінде жарық көрді және газеттерде оның көптеген мақалалары жарияланды. Джон Бьюкеннің 1915 жылғы «Отыз тоғыз қадам» атты шпиондық романындағы Грекияның қабілетті және харизматикалық премьер-министрі Константин Каролидес кейіпкері Венизелостың жасырылған бейнесі болып табылады. Афина халықаралық әуежайы Венизелос есімімен аталады.

One of the main contributions of Venizelos to Greek political life was the creation, in 1910, of the Liberal Party, which contrasted with the Greek parties of that period. Until the early twentieth century, the Greek parties were inspired by the protecting powers (French or English Party for example) or clustered around a political personality, such as Charilaos Trikoupis. The Liberal Party was based on the ideas of Venizelos (and the military coup of Goudi), but it survived its creator. In addition, the birth of a leading party would coincide with the birth of an opposing party. The opposing party was reflected around the personality of the king, but that survived the various abolitions of the monarchy. Venizelism, from its inception, is essentially a liberal Republican movement which opposes anti Venizelist monarchist and conservative ideologies. These two competed for power throughout the inter war period. Its main ideas, adapted from its creator, were: opposition to the monarchy; the defense of the Megali Idea; formation of alliances with Western democratic countries, in particular, the United Kingdom and France against Germany during the First and Second World Wars, and later with the United States against the Soviet Union during the Cold War; and finally a protectionist economic policy. Themistoklis Sofoulis was, from the 1920s, the successor of Venizelos as leader of the Liberal Party, which survived policy failures, exile, and ultimately, the death of the historical founder. In 1950, the son of Venizelos, Sophoklis Venizelos, succeeded as head of the Liberal Party at a time when an agreement was formed with the populists (name of the Royalist party) against the communists during the civil war. The Center Union (Enosis Kendrou), founded in 1961 by Georgios Papandreou, became the ideological descendant of the Liberal Party. The Center Union eventually faded in the late 1970s and was replaced by a party further to the left, Panhellenic Socialist Movement of Andreas Papandreou. Venizelos was one Greek politician who achieved worldwide fame during his lifetime, and in the six years between 1915 and 1921, five biographies of him were published in English together with numerous profiles in the newspapers. The character of Constantine Karolides, the able and charismatic prime minister of Greece in John Buchan's 1915 adventure spy novel The Thirty Nine Steps, is a thinly disguised version of Venizelos. Athens International Airport is named after Venizelos.

Жеке өмір және отбасы

1891 жылдың желтоқсан айында Венезелос Элефтериос Кателузостың қызы Мария Кателузоға үйленді. Жаңа үйленген жұбайлар Халепа үйінің жоғарғы қабатында тұрды, ал Венезелостың анасы, бауырлары мен қарындастары төменгі қабатта тұрды. Олар 1892 және 1894 жылдары екі баласын дүниеге әкеліп, некелерінің қуанды сәттерін басынан өткерді. Олардың отбастық өмірі қысқа ғана болды және қайғы-қасіретпен толы болды. Мария 1894 жылдың қараша айында екінші баласын туғаннан кейін босанғаннан кейінгі қызбадан көз жұмды. Оның өлімі Венезелосты терең қинады, осы қайғының белгісі ретінде ол өмірінің соңына дейін сақтап қалған ерекше сақал мен мұртының өсірді.

Журналдар

Кристопулос, Марианна. "Балқан соғыстары кезінде Венизелос саясатына қатысты венизелистік емес сын (1912–13)". Византиялық және қазіргі грек зерттеулері 39.2 (2015): 249–265. Геролиматос, Андре. "Ллойд Джордж және Элефтериос Венизелос, 1912–1917". Грек диаспорасы журналы (1988) 15 том, 3/4 саны, 37–50 беттер. Папокосмо, С. Виктор. "Элефтериос Венизелос республикашылдығы: идеология ма, тактика ма?". Византиялық және қазіргі грек зерттеулері 7 (1981): 169–202. Превелакис, Элеутериос. "Элефтериос Венизелос және Балқан соғыстары". Балқан зерттеулері 7.2 (1966): 363–378.