Кіріспе

Көбелек түрі

Жібекқұс толқыны (Idaea aversata) – Geometridae тұқымдасына жататын көбелек. Бұл түрді алғаш рет Карл Линней 1758 жылы шығарған "Systema Naturae" еңбегінің 10-шы басылымында сипаттаған.

Тарату

Бұл түр Еуропа, Таяу Шығыс және Солтүстік Африка, сондай-ақ Палеарктика аймақтарында кең таралған. Иберия және Балқан түбегінде кездесу деректері шектеулі. Солтүстік шекарасы Швецияның және Финляндияның солтүстігінен өтеді. Ресейдің ең солтүстік бөліктері мен Каспий теңізінің солтүстік-батысындағы кейбір аймақтарына кірмейді. Солтүстік Африкада (шығыс Алжир және Тунис) жеке түрге жататын кішірек популяциясы бар (Idaea aversata indeviata Prout, 1935). Еуропа шегінен тыс, таралу аймағы Түркияның солтүстігінен Кавказ арқылы, Орталық Азия, Сібір және Қытайдың солтүстік-шығысынан Жапонияға дейін созылады. Жапониядағы кездесуі жеке түр (Idaea aversata japonica Inoue, 1955) деп есептеледі. Түркияның оңтүстігіндегі шағын, оқшауланған аймақ ерекше көзге түседі.

Сипаттама

Қанатының ені 30–35 мм. Оның ерекше пішіні жарықтандырылған терезелерде жақсы танылады. Қанаттары қоңыр немесе қаймақ түсті, қара жолақтары (бандалары) бар. Екі негізгі түрі бар, олардың саны бірдей: біреуінің орталық жолақтарының арасында қараңғы көлеңке болады, екіншісінде (ab. remutata деп белгіленген) көлеңке жоқ. Қанаттардың негізгі түсі ақшыл сарыдан ақшыл қоңырға дейін өзгереді. Кейбір нұсқаларында қызыл-сары түс кездеседі. Пішім элементтері қара қоңыр және анық көрінеді. Алдыңғы қанатта үш көлденең сызық, артқы қанатта екі көлденең сызық бар. Сыртқы көлденең сызықтың жағалауға жақын жерде айқын сыртқа қарай бұрылысы бар. Ортаңғы және сыртқы көлденең сызықтардың арасы қара қоңыр түсті. Дискідегі дақтар кішкентай және көзге түспейді, тіпті жоқ болуы мүмкін. Сыртқы жиегінде шағын нүктелер орналасқан, олар жіңішке жиекті құрайды. Prout еңбегін де қараңыз. Дернәсілі орташа қалыңдықпен, алдыңғы жағына қарай тарылып, біршама жалпақ, сыртқа қарай иілген және бүктеліп тұрған бүйірлік қырқасы бар. Басы кішкентай, қызғылт қоңыр, қара шаңмен қалың жабылыпты. Денесі дөңгелек, терісі көлденең бүктеліп, күңгірт қоңыр түсті. Арғы төрт сегменті ақшыл, ақшыл қоңыр түсті. Дорсальдық сызығы ақшыл, анық емес, кеуде және соңғы төрт құрсақ сегментінде қара жиектері бар, ал аралық сегменттерде қоңыр V пішіндес белгілерімен бірге. Бір немесе екі ақ дорсальдық дақтары бар, ал субдорсальдық сызығы анық емес. Бүйірлік сызығы ақшыл қоңыр, астыңғы жағы қараңғы, әр сегментінде екі қоңыр сызығы бар, одан кейін сұр V пішіндес кішкентай сызық орналасқан. Құйрық тегіс, бірақ жылтыр емес, алдыңғы жағы дөңгелек; ашық қызғылт қоңыр, арқасы және сегменттік ойықтары қараңғы, қанаттары жасыл, кремастры қоңыр.

Биология

Ересектер маусымнан тамызға дейін, кейде одан кешікпей, түнде ұшады және жарыққа тартылады. Личинкасы шүйгін, тасшөп, қырыққабық және тораңғыл сияқты әртүрлі өсімдіктермен қоректенеді. Бұл түр кішкентай личинка күйінде қыстайды. Ұшу маусымы Британ аралдары үшін жарамды. Бұл басқа аймақтарда өзгеруі мүмкін.