Қызыл қанатты көбелек (Catocala nupta) сипаттамасы

Кіріспе

Көбелек түрі

Қызыл қанат асты көбелегі (Catocala nupta) – Erebidae тұқымдасына жататын көбелек. Бұл түрді алғаш рет Карл Линней 1767 жылы шыққан "Systema Naturae" кітабының 12-ші басылымында сипаттаған. Бұл ірі (қанаттарының ені 80 мм) түнгі, Палеарктикаға (Еуропаны қоса) тән түр. Көптеген түнгі көбелектер сияқты, күндіз жасыру үшін қанаттары жабық күйде қарапайым түсті болады. Тамыз және қыркүйек айларында ұшып, жарыққа және қантқа оңай тартылады.

Техникалық сипаттама және өзгеруі

C. nupta L. Алдыңғы қанаты ақшыл сұр, ұнтақтанған, қара сұрмен араласқан, кейде қара сұр жолақты суфузиямен, ал кейде сары реңді; кейде рениформның алдындағы клеткалық кеңістік рениформ астындағы нүктемен бірігіп кетеді, сыртқы сызық бойындағы кеңістік, оның үстіндегі ортадан жоғары және астындағы кеңістік ақшыл болады: ішкі және сыртқы сызықтар жұп, қара және сұр; сыртқы сызық ортадан төмен қарағанда көлбеу емес, 2-ші тамырдың екі жағында екі айқын бұрыш жасайды, төменгісі жұп, содан кейін 1-ші тамыр бойында терең ойыс; ортаңғы көлеңке әдетте анық және рениформнан тысқары қарай төртбұрышты шығып тұрады, рениформ қалың қара орталық ай тәріздіге, иісті қара ішкі жиекке және үш тісті сыртқы жиекке ие; ішкі және сыртқы сызықтар ақшыл және қара, ішкі бөлігі ақшыл; артқы қанаты қызыл, 5-ші тамыр бойында иілген қара жолағы бар, және қалың қара шеттік жиегі, оның ішкі жиегі құрсақ жиегіне қарай толқынды; Hbn. нұсқасында артқы қанаттың қызылы жарқыраған, ал қара орталық жолағы кеңірек, бүкіл ұзындығы бойынша және ішкі жиегіне дейін созылған; алдыңғы қанаттың сызықтары қара, ал ашық жерлері көбірек дамыған; субспи. nuptialis Stgr., Тибеттен (Илі, Ыссықкөл, Алатау) және Алтай тауларынан табылған, алдыңғы қанаты ақшыл, әдемі өрнекті, субмаргиналді сызығы ақ, қарамен анық жиектелген; субспи. obscurata Oberth., Амур өңірінен және Аскольд аралынан, еуропалық үлгілерге қарағанда әлдеқайда қара, бірақ Еуропаның бірнеше жерлерінен алынған үлгілер де қараңғы: ab. coerulescens Cockerell, Эссексте алынған бір үлгіден аталған, артқы қанаты қызыл емес, көк; ab. brunnescens ab. nov., Лондон маңынан ұсталған 3 кішкентай еркекке бейнеленген, артқы қанаты қою-қоңыр; ab. languescens ab. nov., артқы қанаты сарғыш ақ, әлсіз қызғылт реңді; осы үлгінің бір данасы, бірақ жергілікті белгісіз, Фельдер жинағында бар, ал ұқсас мысалы мистер Татттың «Британдық Noctuae», 4-том, 50-бетінде жазылған; қызыл артқы қанаты бар басқа түрлер сияқты, nupta-да бұл түс сарыға ауысатын аберрация бар, ab. flava Schultz, аралық түрлері қызылдың тек бір бөлігі сарыға ауысқан немесе сары тек бір артқы қанатта кездеседі; ab. mutilata Schultz артқы қанаттың қара орталық жолағы қысқарып, жамбас астынан төмен қарай жоғалып кетеді; ab. fida Schultz типтік үлгілерден субтерминал сызығы мен шетінің арасында қарамен анық жиектелген көзге көрінетін тісті ақ сызықпен ерекшеленеді; бұл үлгі Силезиядан; ab. dilutior Schultz негізгі түсі әдетте ақшыл, қоңыр сары немесе ақшыл сұр, әлсіз сары араласқан; ab. alterata ab. nov. (=ab. 6 Hmps.) артқы қанаттың қара жолақтары сұрға айналған. ab. rubridens ab. nov., артқы қанаттың қызыл негізгі түсі 2-ші және 1-ші тамырлар бойында өткір үшбұрышты тістер пішіндес шығып, арасындағы қара орталық жолақты үзіп, үлкен аттың жалағы тәрізді даққа айналдырады; Тринг мұражайындағы жалғыз үлгі, өкінішке орай, жергілікті белгісіз; Мюнхеннен алынған ерекше, мүмкін кездейсоқ аберрация, ab. confusa Oberth. ретінде бейнеленген, бүкіл алдыңғы қанаты күңгірт сұр, ішкі және сыртқы сызықтары мен рениформ стигмасы күңгірт, бірақ сәл ашық орталық аймақта таралған; артқы қанаттың орталық жолағы күшті иілген, сыртқы жиегі таралған, ал төменгі шеті түпке қарай тар иіліп, ішкі жиегіне қарай созылады; қара шеттік жиектері түпке қарай ұзын, тар тістердей шығып тұрады, арасында қызыл түспен боялған тамырлар өтеді. Құрлышқандары ақшыл немесе қара сұр; Catocala elocata-дан тек қара арқалық және бүйірлік жолақтарының болмауымен ғана ажыратылады, олар сызықтармен белгіленеді.

C. nupta L. Forewing pale grey powdered with darker grey, sometimes with dark grey banded suffusion, and in some cases yellowish tinged; sometimes the cellspace before reniform coalescent with the spot below reniform, and a space along outer line, before it above middle and beyond it below, are all whitish: inner and outer lines double, black and grey; the outer line less oblique below middle and forming two more conspicuous angles on each side of vein 2, the lower one double, then deeply indented along vein 1 median shade generally clear and produced squarely outwards beyond the reniform, which has a thick black central lunule, a curved black inner edge, and a tridentate outer one; subterminal line pale and dark grey, the paler inner portion sometimes whitish; hindwing crimson with a central black band bent on vein 5, and a thick black terminal border, the inner edge of which is waved towards abdominal margin; — in the form concubina Hbn. the red of the hindwing is brighter and the black median band more developed, being broader throughout and continued to inner margin; the lines of forewing blacker and the pale areas generally more developed; the subsp. nuptialis Stgr., from Tibet (Ili, Issyk kul, Ala Tau) and the Altai Mts., has the forewing paler, more gaily marked, the submarginal line white, sharply edged with black; — the subsp. obscurata Oberth., from Amurland and Askold Island, is a much blacker form than the average European examples, though specimens from several localities in Europe are also dark: — ab. coerulescens Cockerell, named from a single example taken in Essex, has the hindwing blue instead of red; — ab. brunnescens ab. nov. represented by 3 rather small males captured in the neighbourhood of London, has the hindwing dark olive brown; in the ab. languescens ab. nov. the hindwing is yellowish white with a faint pink flush; a line example of this, but without locality label, exists in the Felder Collection, and a similar one is recorded by Mr. Tutt in British Noctuae, Vol. IV, p. 50; like other species with red hindwings nupta has an aberration in which that colour is supplanted by yellow, ab. flava Schultz, to which intermediate forms occur with the red only partially changed to yellow, or yellow only in one hindwing; in ab. mutilata Schultz the black central band of hindwing is abbreviated and becomes obsolete a little below costa; — ab. fida Schultz differs from typical examples in having between the subterminal line and the termen a conspicuous dentated white line strongly edged with black; this example was from Silesia; — in the ab. dilutior Schultz the ground colour is generally paler, either brownish yellow with the dark markings slightly darker, or whitish grey with a faint yellowish intermixture; — ab. alterata ab. nov. (=ab. 6 Hmps.) has the black bands of hindwing altered to grey. — ab. rubridens ab. nov. shows the red ground colour of the hindwing running out along veins 2 and 1 in the shape of sharp wedge shaped teeth, almost interrupting the black median band which is swollen between them into a large horseshoe shaped blotch; the single example in the Tring Museum is unfortunately without locality; — a strange, probably accidental, aberration from Munich, figured as ab. confusa Oberth., has the whole forewing blurred dark grey, with the inner and outer lines and reniform stigma darker but diffuse on a slightly paler median area; the median band of hindwing strongly curved, its outer edge diffuse, and its lower extremity running up. narrowly to inner margin towards base; the black terminal border projecting basewards as long narrow teeth along the veins with the red ground colour running up between them. Larva pale or dark grey ; only distinguishable from that of Catocala elocata by the absence of the dark dorsal and lateral bands, which are represented by lines.

Биология

Ұшу кезеңі: шілде айының ортасынан қазан айының басына дейін. Түнде олар жарыққа ұшып келеді, бірақ көбінесе жарықтан сәл қашықта қонады. Гусеницалары сұр, қызғылт реңді болып келеді, мамыр айында жемірін бастап, маусым айында аяқтайды. Ересегі нектармен қоректенеді, ал личинкалары күрке және тобылғы жапырақтарын жейді. Олар жапырақтардың арасында жақсы жасырынып, қуыршаққа айналады. Қыстау жұмыртқа күйінде жүзеге асады. Бұл түр және басқа Catocala көбелектерінің артқы қанаттары жарқын түсті болып келеді, осы жағдайда қызғылт сары, қызыл немесе қызғылт. Бұл қанаттар тыныш күйде көрінбейді, себебі олар күңгірт алдыңғы қанаттарымен жасырылған, бірақ күндіз қозғалғанда, құстар сияқты жыртқыштардан қорғануға көмектеседі. Қызыл қанатты көбелек ұшқанда, түстің кенеттен пайда болуы шабуылдаушыны жаңылыстыруы мүмкін, ал ол қонғанда және бірден қанаттарын жапқанда, түс "сөніп" кеткендей болып, көзден жоғалып сияқты көрінеді. Сондай-ақ, артқы қанаттарындағы симметриялық қызғылт бөліктер кішкентай тіршілік иесінің (көбелек) иллюзиясын тудырады, сондықтан шабуылдаушы осы қызыл қанатты көбелектің денесіндегі түрлі-түсті, "іллюзиялық" қауіпсіз аймаққа шабуылдайды.