Кіріспе

Вирджиния штатының штаттық ғимараты – Вирджиния штатының үкімет орталығы, штаттың астанасы Ричмонд қаласында орналасқан. Мұнда Солтүстік Америкадағы ең көне сайланған заң шығару органы – Вирджиния Бас Ассамблеясы орналасқан, ол алғаш рет 1619 жылы Буржестер Палатасы ретінде құрылған. Капитолийді Томас Джефферсон мен Чарльз Луи Клерисо Франциядағы Ним қаласындағы Масон Карре нысанына сүйене отырып жобалаған. Құрылысы 1785 жылы басталып, 1788 жылы аяқталған. Қазіргі Капитолий Вирджиния штатының штаттық ғимараты ретінде салынған сегізінші ғимарат, бұл негізінен отарлық кезеңде болған өрттерге байланысты. Бұл ғимарат 1861 жылдан 1865 жылға дейінгі Азамат соғысы кезінде Конфедерация штаттарының Капитолиі ретінде қызмет еткен. 20-шы ғасырдың басында ғимаратқа екі қанат қосылып, қазіргі түріне келді. 1960 жылы ол Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды.

Джеймстаун мен Уильямсбургтегі отарлаушы прекурсорлар

Америкалық отаршылдық дәуірінде Вирджиния колониясының алғашқы астанасы Джеймстаун болды, онда 1619 жылы алғашқы заң шығарушы орган – Вирджиния буржуаларының палатасы құрылды. Жаңа үкімет Джеймстаундағы өрттерге байланысты әртүрлі уақытта төрт мемлекеттік үйді пайдаланды. Бірінші өкілдік заң шығарушы жиналыс 1619 жылғы 30 шілдеде алғашқы Капитолий ретінде қызмет еткен Джеймстаун шіркеуінде өтті. 1699 жылы үкіметті ішкі аймаққа, Уильямсбургке көшіру туралы шешім қабылданғаннан кейін, 1705 жылғы қарашада жаңа Капитолий ғимараты аяқталды. Жақын жерде әсем губернатордың сарайы орналасқан. Ол 1747 жылы өртеніп, 1753 жылы қайта жаңартылды. 1776 жылғы 29 маусымда вирджиниялықтар Ұлыбританиядан тәуелсіздіктерін жариялады және штаттың алғашқы конституциясын жазды, осылайша Конгресс 4 шілдеде Филадельфияда Тәуелсіздік декларациясына дауыс беруге төрт күн бұрын тәуелсіз үкімет құрды. Уильямсбургтегі Капитолий Америка Тәуелсіздік соғысы басталғанға дейін қызмет етті, содан кейін губернатор Томас Джефферсон астананы Ричмондқа көшіруді ұсынды. Ғимарат 1779 жылғы 24 желтоқсанда Вирджиния Бас Ассамблеясы 1780 жылы жаңа астана Ричмондта қайта жиналу үшін жұмысын тоқтатқанда соңғы рет Капитолий ретінде пайдаланылды. Көзі жоқ болды.

Ричмонд және штаттық Капитолийдің дизайны

1780 жылы 1 мамырда Ричмонд қаласында жиналған заң шығарушы орган Шоккоу Боттомның жанындағы уақытша ғимаратта отырды. 1788 жылға қарай Вирджиния ратификациялық конвенциясы өткен «Ескі Капитолий» Шевалье Кеснейдің Жаңа академиясында орналасқан еді. Жаңа штат – Вирджинияның қажеттіліктерін қамтамасыз ететін жаңа ғимарат салу жоспарлары жасалды. Жаңа, тұрақты ғимаратты салуға таңдалған орын – Джеймс өзенінің сарқырамасына қарап тұрған Шокоу төбесінің үлкен бөлігі болды. Томас Джефферсон француз сәулетшісі Шарль Луи Клерисомен бірлесіп жаңа Капитолийдің жалпы дизайнын жасады. Дизайн Францияның оңтүстігіндегі Ним қаласындағы ежелгі римдік ғибадатхана – Maison Carrée үлгісінде салынды. Ежелгі үлгіні дәл көшірген жалғыз штат – Вермонт штатының ғимараты, оның портигі Афинадағы Гефест ғибадатханасының үлгісімен салынған. Джефферсон Клерисоға Франциядағы прототиптің әсем коринфтік бағаналарын қарапайым иондық тәртіпке ауыстыруды тапсырды. Клерисоның ұсынысымен Андреа Палладионың итальяндық шәкірті Винченцо Скамоцци жасаған иондық тәртіптің бір түрі қолданылды. Негізгі тас 1785 жылдың 18 тамызында, губернатор Патрик Генридің қатысуымен, дизайн толық аяқталмас бұрын салынды. 1786 жылы Франциядан Вирджинияға архитектуралық суреттер мен гипстен жасалған модельдер жіберілді, оларды Сэмюэл Доби жүзеге асырды. 1792 жылдың қазан айында Бас Ассамблея отыруы үшін ғимарат жеткілікті деңгейде аяқталды. Бұл АҚШ-тағы сыртқы күмбезі жоқ он екі Капитолийдің бірі. (Қалғандары – Аляска, Делавэр, Флорида, Гавай, Луизиана, Нью-Мексико, Нью-Йорк, Солтүстік Дакота, Огайо, Орегон және Теннесси штаттарының Капитолийлері.)

Америка Азаматтық соғысы

Ғимарат Америка Азамат соғысы (1861-65) кезінде Конфедерацияның Капитолиі ретінде де қызмет етті (Бұл Конфедерацияның екінші үйі болды, алғашқысы Монтгомеридегі Алабама штатының Капитолиі). Капитолий, оған іргелес Вирджиния губернаторының резиденциясы және Конфедерацияның Ақ үйі (Шығыс Клей көшесіндегі солтүстікке қарай шамамен үш блоктай қашықтықта) Конфедерация әскерлеріне қаланың қоймалары мен зауыттарын өртеп жіберуді бұйырғанда зардаптан қорғалды. 1860 жылдан 1865 жылға дейін Вирджиния Капитолиінде сол кездегі сенатор Эндрю Хантер көптеген жарияланбаған құжаттары бар Джон Браунның кілемдік сөмкесін сақтаған. Ричмонд құлаған кезде, "янкилер таба алмасын" деп, кілемдік сөмке "қабырға мен жабынның арасына" жасырылды. Ол ешқашан табылған жоқ. Бөлініп шығудан кейін Капитолий үстінен алғашқы рет АҚШ туын лейтенант Джонстон Л. де Пейстер көтерді. АҚШ Президенті Авраам Линкольн Вашингтонда қаза тапқанға бір апта бұрын Ричмондқа сапары барысында Капитолийді аралап көрді. 1865 жылдың 6 сәуірінен 10 сәуіріне дейін Линчбург Вирджинияның астанасы болды. Губернатор Уильям Смиттің айтуынша, Ричмонд пен Конфедерацияның құлауы арасындағы бірнеше күнге атқарушы және заңнамалық билік органдары Личбургке көшірілді. 2020 жылдың 24 шілдесінде Палата спикері Айлин Филлер Корн Конфедерация генералы Роберт Лидің мүсінін, сондай-ақ Дж.Е.Б. Стюарт, Стоунволл Джексон, Джефферсон Дэвис және басқа Конфедерация өкілдерінің бюстерін тарихи Ескі ғимаратынан алып тастауға бұйрық берді.

1870 ж. Қайғылы оқиға

Америка Азамат соғысы аяқталғаннан кейін, қайта құру кезеңінде Вирджиния шамамен бес жылға жуық әскери басқаруда болды, бұл 1870 жылдың қаңтарында аяқталды. Содан кейінгі айларда Ричмонд үкіметінің басшылығын анықтау бойынша туған дау Вирджиния Жоғарғы апелляциялық сотының 1870 жылдың 27 сәуірінде Капитолийдің екінші қабатындағы үлкен сот залында тыңдау өткізуіне әкелді. Бірнеше жүз адам қатысты. Сот процесі басталмас бұрын, галерея құлап, сот залының еденіне түсті. Бұл қосымша салмақ, сондай-ақ бұрыннан жиналған көпшілік, сот залының еденін 12 метрдей төмен түсіріп, Делегаттар палатасының залына құлатты. Дүрлік-хабардың арасында жарақат алғандар сүрініп, илесіп немесе көтеріліп Капитолийдің алаңына шығарылды. 62 адам қаза тауып, 251 адам жарақат алды. Құлау кезінде әйелдердің болмағанына сендіріледі. Қаза тапқандардың арасында Патрик Генридің немересі және Бас Ассамблеяның үш мүшесі болды. Жарақат алғандардың ішінде Ричмонд мэрі лауазымына таласқан екі адам, Делегаттар палатасының спикері, судья және бұрынғы губернатор Генри Х. Уэллс бар еді. Бұрынғы Конфедерация генералы Монтгомери Д. Корс құлау салдарынан жартылай соқыр болды.

Қайта құру, кеңейту, жаңарту

Ғимаратты бұзу туралы талаптарға қарамастан, 1870 жылғы трагедиядан келген зақым жөнделді. 1904 жылы ғимараттың шығыс және батыс жағына екі қанат (алғашқы жоспарларда болмаған) қосылды, бұл өсіп келе жатқан заң шығарушы органдарға қажетті қосымша кеңістік берді. Бұл қосымшалар Вирджинияның үш жетекші сәулетшісі мен сәулет фирмасының бірлескен жобалары бойынша салынды: Линчбург қаласынан Фрай және Честерман, Норфолк қаласынан Джон Кеван Пиблс және Ричмонд қаласынан Ноланд және Баскервилл. 2003 жылы Ассамблея Капитолийді жаңарту, қалпына келтіру және кеңейту үшін 83,1 миллион доллар бекітті. Жұмыс 2004 жылы басталды және 2007 жылдың 1 мамырында аяқталды. Басты өзгерістердің қатарында – толығымен жаңа ЖЖЖ (Жылу, желдету және ауа тазалау) басқару жүйесі, жаңартылған механикалық, кәріздік және су құбыры жүйелері, сондай-ақ оңтүстік жақтағы төбе астында кеңейту құрылысы бар. Кеңейту, мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған АҚШ заңнамасына сәйкес келетін келушілерге арналған кіреберісті, кеңсе кеңістігі мен жиналыстар залын, сондай-ақ қауіпсіздікті күшейтуді қамтамасыз етеді. Қалпына келтірудің жалпы құны шамамен 104 миллион долларға бағаланды. Кеңейтуді RMJM архитекторы Соня Биелич жобалады. 2021 жылы Джо Байденнің инаугурациясына дейін Вирджиния Ұлттық гвардиясы Вирджиния штатының Капитолигінде қосымша қауіпсіздік шараларын қамтамасыз ету үшін шақырылды, бұл ФБР АҚШ астаналарында қарулы наразылықтар болуы мүмкін екені туралы ескерткеніне жауап ретінде жасалды.