Кіріспе

Windows-тан Internet Explorer-ді (IE) алып тастау идеясы Microsoft Corp.-қа қарсы АҚШ ісі кезінде ұсынылды. Кейіннен қауіпсіздік жақтастары бұл идеяны IE-нің осалдықтары арқылы Windows жүйелерін шабуылдан қорғау жолы ретінде қолдады. Internet Explorer-ді жеке компьютерден алып тастау процесі браузердің нұсқаларының тарихында өзгерді, бірақ оның көптеген жаңартулары мен орнату әдістерінің мәні көпшіліктің қызығушылығын тудырды. Алғашқы нұсқасы 1996 жылдың соңында Windows 95-пен бірге шыққан 2-ші нұсқа болды. Кейіннен IE3-ке (1996 жылы шыққан) жаңарған пайдаланушылар бұрынғы IE нұсқасын пайдалана берді, себебі орнату алдыңғы нұсқаны жеке каталогқа көшірді. Алайда, Internet Explorer 4 Windows Explorer-мен интеграция жасап, дау тудырды. Келесі нұсқаларда алып тастау (немесе оны іске асыра алмау) қиындады. Internet Explorer 7 шығарылымымен shell интеграциясы азайтыла бастады, мысалы, ActiveX хостингін өзгерту және Windows Explorer-ден өзгеше көрініс пайда болды. Microsoft-қа қарсы Еуропалық Одақтың монополияға қарсы тергеулері нәтижесінде Windows 7 E деген арнайы нұсқасы Еуропаға Internet Explorer-сіз жеткізілуі тиіс болды. Бірақ 2009 жылдың шілдесінде Microsoft компьютер өндірушілерінің наразылығына байланысты Windows 7 E нұсқаларын тоқтатты. 2015 жылы Microsoft Windows 10-мен бірге EdgeHTML-ге негізделген Microsoft Edge-ті шығарды, ол 2020 жылы Chromium-ге көшіп, Windows 10-да IE-нің стандартты браузер мәртебесін иеленді. IE 11 әлі де қолжетімді және Windows 10-ға алдын ала орнатылған, бірақ компьютерлерін алғаш рет орнататын пайдаланушылар оны Бастау мәзіріндегі «Қосымшалар» (Accessories) бөлімінен іздеуі керек, себебі ол әдепкі бойынша тапсырмалар жолағына бекітілмейді. Internet Explorer-ді Windows 10-да сақтап отырудың басты себебі – Microsoft Edge-те қолдау көрсетілмейтін немесе дұрыс жұмыс істемейтін ескі HTML технологияларын қолданатын веб-сайттарды іске қосу. 2021 жылдың 19 мамырында Microsoft 2022 жылдың 15 маусымынан бастап Internet Explorer қолдауын тоқтатуды және ауысудың бір бөлігі ретінде жаңа Microsoft Edge-те IE режимін ұсынуды жариялады, ол кем дегенде 2029 жылға дейін ескі ActiveX элементтерін және мұрагерлік веб-сайттарды іске қосуға мүмкіндік береді. Windows 11 шығарылғаннан кейін Internet Explorer алынып тасталды, бірақ ол өшірілді және оның кейбір файлдары Windows-тың «Program Files» каталогында сақталады. iexplore.exe командасын іске қосуға тырысатын пайдаланушылар Microsoft Edge-ке қайта бағытталады. Сонымен қатар, егер ол Edge Chromium шығарылғаннан кейін алғаш рет іске қосылса, IE11 Edge веб-сайтына қайта бағыттайтын жаңа қойынды ашады және «кейбір веб-сайттар енді Internet Explorer-ді қолдамайды» деген хабарламаны көрсетеді. Windows 10 жарты жылдық арнасында 2023 жылдың 14 ақпанындағы қауіпсіздік жаңартуын орнатқаннан кейін Internet Explorer қолдау көрсетілмейді. Браузердің визуализациялық элементтерін Windows 10-да 2023 жылдың 13 маусымында алып тастау жоспарланған, бірақ 2023 жылдың 19 мамырында Microsoft ұйымдардың қарсылығына байланысты бұл өзгерістен бас тартты. Internet Explorer-ді алып тастау идеясы Microsoft Corp.-қа қарсы АҚШ ісі кезінде ұсынылды. Алайда, сот барысында Microsoft жүйенің тұрақсыздығына әкелуі мүмкін екенін айтты.

Анықтама

"IE-ді алып тастау" дегеннің не екенін нақты білу қиын, себебі мұндай алып тастау Windows жүйесіндегі қандай файлдар немесе функциялар IE-нің құрамына жататынын анықтауға байланысты – яғни, IE мен Windows-тың қалған бөлігі арасында шекара жүргізуге. Microsoft мұны мағынасыз деп санайды; Windows 98 және одан кейінгі нұсқаларда "Internet Explorer" жеке бағдарламалық қамтамасыз ету емес, Windows операциялық жүйесінің веб-шолу және HTML көрсету мүмкіндіктерінің саудалық атауы ғана. Осы көзқарас бойынша, IE-ді алып тастаудың салдары – бұзылған Windows жүйесі; IE-сіз жұмыс істейтін жүйеге ие болу үшін Windows-ты толығымен алмастыру қажет. Керісінше, кейбір бағдарламашылар мен қауіпсіздік сарапшылары IE-сіз де пайдалы және жұмыс істейтін Windows жүйесі болуы мүмкін деп санайды. Олардың қатарында кеңесші Фред Ворк бар, ол тұтынушылар Microsoft Windows-тың "біріктірілген" мүмкіндіктерін алып тастау құқығына ие болуы керек дейді және HFSLIP жобасына қатысады; пайдаланушыларға Internet Explorer және Windows Media Player сияқты Windows компоненттерін алып тастауға мүмкіндік беретін nLite құралын жасаған Дино Нухагик; сондай-ақ, операциялық жүйе орнатылғаннан кейін Windows компоненттерін алып тастау және басқару үшін 98lite және XPLite құралдарын жасаған Шейн Брукс. Кейбір адамдар Internet Explorer-дің орнына басқа браузерлерді пайдалануды ұсынады, осылайша осалдықтардың қаупін азайтуға тырысады.

Әдістер

Бұл бағдарламашылар және басқалар Windows 95-тен Internet Explorer-ді орнатудан кейін, сондай-ақ орнату уақытынан бұрын жою үшін әдістер әзірледі. Windows 2000 жүйесінен Internet Explorer-ді алып тастау орнату кезінде де мүмкін. Австралиялық компьютер ғалымы Шейн Брукс Windows 98 Internet Explorer жойылған күйінде жұмыс істей алатынын көрсетті. Брукс өзінің жұмысын IEradicator деп аталатын тегін жою құралы ретінде ұсынды, ол IE-нің барлық нұсқаларын Windows 9x-тің барлық нұсқаларынан алып тастайды, бірақ қосымша үйлесімділігі үшін рендерлеу механизмін және басқа да кейбір компоненттерді қалдырады. Брукс Windows 98 және Windows ME үшін 98lite деп сатылатын, IE-ді және басқа бірнеше "міндетті" Windows компоненттерін, соның ішінде IEradicator қалдырған IE компоненттерін, операциялық жүйеден қалағанша қосуға немесе алып тастауға болатын қосымша компоненттерге айналдыратын күрделі бағдарламаны жасады. Кейін ол Windows 2000 және XP-нің көптеген бөліктерін қосымша компоненттерге айналдыратын XPLite-ті жасады. Брукс жасаған екі бағдарлама да операциялық жүйені орнатқаннан кейін IE-ді алып тастай алады. Брюс Дженсен есімді тағы бір бағдарламашы "Мозилланың кек алуы" деп аталатын ұқсас құралды жариялады, ол тегін болды және "құрдымдылық" немесе құндылығы күмәнді деп танылған көптеген басқа Windows 98 компоненттерін жойды. "Мозилланың кек алуы" пайдаланушыдан Windows 95 OEM Service Release 2 нұсқасының Windows Explorer қабығынан кейбір файлдарды (FAT32 файлдық жүйесімен үйлесімділік үшін қажет) беруді сұрады, онда Internet Explorer 4 / Windows 98-мен бірге келген "Windows Desktop Update" болмады. Қабықты алмастыру нәтижесінде Windows әдеттегіден әлдеқайда аз ресурстарды пайдаланды, қабық Windows 98 нұсқасы сияқты ресурстарды жоғалтпады және Windows сирек құлады. 98Lite-де Windows 95 OSR 2-ден Explorer-ді пайдалану міндетті емес болды. IE-ді Windows орнату процесін өзгерту арқылы алып тастаудың басқа да әдістері бар, осылайша IE ешқашан орнатылмайды. 98lite осы мақсатта қолданылуы мүмкін. Фред Ворк жасаған әдіс Windows 2000 үшін орнату сценарийларын IE орнатуын болдырмау үшін қолмен өзгертеді. Оның процесі HFSLIP мүмкіндігі ретінде автоматтандырылды. nLite және HFSLIP – бұл пайдаланушыларға Windows орнату процесін өзгертуге мүмкіндік беретін автоматтандырылған бағдарламалар, олар түзетулер мен жаңартуларды енгізуге, сондай-ақ IE және көптеген басқа Windows компоненттерін қалағанша орнатудан алып тастауға мүмкіндік береді.

Тиісті әсерлері

Internet Explorer-ді жоюдың бірқатар салдары бар. Windows жүйесімен бірге орнатылған кейбір бағдарламалар, мысалы Outlook Express, және Windows-тың негізгі компоненттері, мысалы, Көмек және қолдау, IE орнатқан кітапханаларсыз жұмыс істемейді. Windows Vista нұсқасынан бұрын, IE болмаса Windows Update-ті іске қосу мүмкін емес еді, себебі бұл қызмет ActiveX технологиясын пайдаланды, ал оны ешбір басқа веб-браузер қолдамайды. IE жойылған жағдайда, олар толық немесе ішінара жұмыс істемей қалады. Бұған қоса, MSHTML қозғалтқышында негізделген үшінші тарап веб-браузерлері IE-ге тәуелді және онысыз жұмыс істемейді.