Гарольд Уэллман: Жаңа Зеландия геологі және Альпілік жарылыстың ашушысы
Harold Wellman
Гарольд Уэллман: Жаңа Зеландия геологі, тақталық геологияны зерттеген, Оңтүстік Аралдың Альпілік жарылысын тапқан ғалым. Марапаттары мен өмірі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландия геологы (1909–1999)
New Zealand geologist (1909–1999)
Гарольд Уильям Уэллман (25 наурыз 1909 – 28 сәуір 1999) – Англияда туған Жаңа Зеландия геологы, оның тақталар тектоникасы жөніндегі еңбектерімен танымал. Ол Оңтүстік аралдың Альпілік жарылысын (Alpine Fault) ашқаны үшін ерекше көзге түсті. Веллман 1954 жылы Жаңа Зеландия Корольдік қоғамының мүшесі болды, ал 1957 жылы Гектор еске алу медалімен және сыйлығымен, 1959 жылы Маккей Хаммер сыйлығымен марапатталды.
Harold William Wellman (25 March 1909 – 28 April 1999) was an English born New Zealand geologist known for his work on plate tectonics. He is notable for his discovery of South Island's Alpine Fault. Wellman became a Fellow of the Royal Society of New Zealand in 1954, and was awarded the Hector Memorial Medal and Prize in 1957 and the McKay Hammer Award in 1959.
Өмір және мансап
Гарольд Уэллман Англияның Девонпорт қаласында, Корольдік теңіз күштерінде инженер болған Эван Эдвард Уэллман мен Мей Кинглейк Хоар отбасында дүниеге келген. 1927 жылы оның әкесі үш жылға Жаңа Зеландияның Окленд қаласындағы Девонпортқа тағайындалды және отбасы Жаңа Зеландияға көшіп келді. Гарольд Уэллман бастапқыда геодезист болып жұмыс істеді, бірақ депрессия кезінде жұмыс таппағандықтан, көп ұзамай Батыс жағалауда алтын іздеуші болуға мәжбүр болды. 1930 жылдардың ортасында Уэллман ғылыми және өнеркәсіптік зерттеулер департаменті үшін минералдық барлау жұмыстарында жұмыс істеген кезде геологияны зерттеуді бастады. Ол алғашында Кентербери университетінде оқыды, кейін Виктория университетіне ауысып, 1939 жылы ғылым бакалавры, ал 1941 жылы ғылым магистрі дәрежесін алды. Сол жылы ол Дунединде Джоан Эвелин Батлерге үйленді, олардың үш баласы болды. 1952 және 1958 жылдар аралығында Веллингтондағы Жаңа Зеландия геологиялық қызметінде жұмыс істеді. Осы кезеңде ол зерттеулері үшін маңызды наградалар алды, 1954 жылы Жаңа Зеландия Корольдік қоғамының стипендиясын, 1956 жылы Жаңа Зеландия университетінің құрметті ғылым докторы атағын иеленді және 1957 жылы Корольдік қоғамның Гектор еске алу медалі мен сыйлығымен марапатталды. Кейін ол Виктория университетінің геология кафедрасына қосылып, 1970 жылы кафедра меңгерушісі, ал 1975 жылы зейнеткер профессор атанды.
Harold Wellman was born in Devonport, England, to Evan Edward Wellman, an engineer in the Royal Navy, and May Kinglake Hoare. In 1927 his father was deployed at Devonport, Auckland, New Zealand for three years and the family moved to New Zealand. Harold Wellman first worked as a surveyor, but was soon forced to become a gold prospector on the West Coast due to the lack of work available during the depression. In the mid 1930s Wellman began his geological study while working in mineral exploration for the Department of Scientific and Industrial Research. He initially studied at Canterbury University, later moving to Victoria University where he completed his Bachelor of Science (1939) and Master of Science (1941). That same year he married Joan Evelyn Butler in Dunedin, with whom he had three children. Between 1952 and 1958 he worked for the New Zealand Geological Survey based in Wellington. During this time he received major awards for his research, gaining a fellowship from the Royal Society of New Zealand in 1954, an honorary Doctor of Sciences from the University of New Zealand in 1956 and he was awarded the Royal Society's Hector Memorial Medal and Prize in 1957. He later joined the Department of Geology at Victoria University, becoming chair in 1970 and an emeritus professor in 1975.
Жұмыстар мен жаңалықтар
Өзінің еңбек жолында Харольд Уэллман геологиялық тақырыптардың кең ауқымында жариялағанмен, Альпілік жарылысты (Alpine Fault) және оның Жаңа Зеландия геологиясы үшін маңыздылығын ашуда ең үлкен ықпал етті. 1940 жылы Харольд Уэллман алғаш рет Оңтүстік Альп тауларының шамамен 650 км (400 миль) созылған жарылыс сызығымен байланысты екенін анықтады. 1942 жылы бұл жарылыс ресми түрде Альпілік жарылысы деп аталды. Сонымен қатар, Харольд Уэллман Альпілік жарылысындағы 480 км (300 миль) көлденең ығысуды (lateral displacement) ұсынды. Бұл ығысуды Харольд Уэллман Альпілік жарылыстың екі жағындағы Саутленд және Нельсон аймандарының тау жыныстарының ұқсастығына байланысты болжады. Осы масштабтағы көлденең ығысуларды тақта тектоникасынан бұрынғы геологиялық теориялармен түсіндіру мүмкін емес еді, сондықтан оның идеялары 1956 жылға дейін кеңінен қабылданбады. 1964 жылы Уэллман Альпілік жарылыстың кенозойлық құрылым екенін ұсынды, бұл сол кезде қабылданған ескі мезозойлық жасқа қайшы келді. Бұл идея, жарылыстағы ығысумен бірге, Жер бетінің салыстырмалы түрде жылдам және үздірілсіз қозғалыста екенін көрсетті және эскиздік геосинклинальдық гипотезаны тақта тектоникасының пайдасына тоқтатуға көмектесті.
During his career Harold Wellman published on a wide variety of geological topics, however, he was most influential in discovering the Alpine Fault and its importance to New Zealand's geology. In 1940 Harold Wellman first identified that the Southern Alps was related to a fault line which ran for approximately 650 km (400 miles). The fault was officially named the Alpine Fault in 1942. At the same time, Harold Wellman proposed the 480 km (300 miles) lateral displacement on the Alpine Fault. This displacement was inferred by Harold Wellman due in part to the similarity of rocks in Southland and Nelson on either side of the Alpine Fault. Lateral displacements of this magnitude could not be explained by pre plate tectonics geology and his ideas were not initially widely accepted until 1956. Wellman also proposed in 1964 that the Alpine Fault was a Cenozoic structure, which was in conflict with the older Mesozoic age accepted at the time. This idea coupled with the displacement on the fault proposed that the Earth's surface was in relatively rapid constant movement and helped to overthrow the old geosynclinal hypothesis in favour of plate tectonics.