Кіріспе

Британдық-канад геологы сэр Уильям Эдмонд Логан, FRSE FRS FGS (20 сәуір 1798 – 22 маусым 1875) – Канадада туған геолог және Канада геологиялық қызметінің негізін қалаушы және тұңғыш директоры.

Өмір

Уильям Эдмонд Логан 1798 жылы Монреальдегі бай отбасында дүниеге келді. Ол Уильям Логанның үшінші ұлы, нан пісіруші және жылжымайтын мүлік иесі, сондай-ақ Джанет Эдмонд, екеуі де Шотландиядан шыққан. Логан білім алу үшін Эдинбургке жіберілді. Ол кездегі бай жігіттерге тәндей, ол тілдерді (француз, испан, кейбір гэль және неміс тілдерін), музыканы (флейта) үйренді және шебер суретші болды. 1830 жылдары Логан, өзінің ағасы Харт Логанның тапсыруымен Уэльстің Суонси қаласының жанындағы мыс балқыту зауытын басқарғанда геологияға қызығушылық танытты. Оның осы салаға деген табиғи қабілеті көп ұзамай геологиялық карталары мен түсіндірмелерін Ұлыбританияның ең көрнекті геологтарының назарына жеткізді, және олардың кейінгі ұсыныстары Логанды Канада геологиялық қызметінің (GSC) алғашқы директоры етіп тағайындауға ықпал етті. Жоғарғы және Төменгі Канада біріккеннен кейін құрылған Канада провинциясының минералды ресурстарын картаға түсіретін ұйымды құру қажеттілігі он жылдан астам уақыт бойы талқыланды. 1841 жылы үкімет қаражаты бөлінді және Логан 1842 жылы қызметке кірісті. 1843 жылдың көктеміне қарай Логан Монреальдегі «кішкентай және қараңғы бөлмеде» деп сипаттаған жерде қызмет штаб-пәтерін құрды. Ол сондай-ақ шотланд туған, бұрынғы теңіз офицері Александр Мюррейді көмекшісі ретінде жұмысқа алды. 18 ғасырдың соңынан бері Англиядағы өнеркәсіптің қарқынды дамуы көмірдің экономикалық өсім үшін қаншалықты маңызды екенін көрсетті. Солтүстік Американың болашағы бай табиғи ресурстарға өнеркәсіптік технологияны қолдануда деген жалпы сеніммен, көмірді іздеу қызметтің бірінші басымдығына айналды. 1843 жылғы далалық маусымда Логан Пиктоуда (Жаңа Шотландия) және Гаспеде, ал Мюррей Эри және Гурон көлдері арасында жұмыс істеді. Келесі жылы Логан Гаспе түбегінің солтүстік жағалауын картаға түсіріп, содан кейін Кап-Чат өзені бойындағы тауларға қарай ішкі аймақтарды зерттеді. Логанның көмекшілері ең биік шыңға оның құрметіне ат қойды (осы Логан тауы Юкон облысында орналасқан және оның атымен аталған Канаданың ең биік тауымен шатастырылмауы керек). Алғашқы екі далалық маусымда жиналған мәліметтер негізінде Логан Канада провинциясында көмір кен орындары табылмағанын хабарлай алды. Логанның бұл қорытындысы күміске бай теңіз провинцияларымен бірігу идеясын қызықты етіп, 1867 жылы Конфедерация құрылуына әкелген факторлардың бірі болды. Логан қызметтің алғашқы күндерінде көптеген маңызды жаңалықтар ашты. Мысалы, ол бірнеше кең геологиялық бөлімдерді анықтады: Квебектің Гаспе түбегі мен Шығыс аймақтарын қамтитын бүктелген жыныстар; Монреальден Гурон көліне дейін батысқа қарай созылатын жапсарған әк тастар; және Кингстон, Оттава және Монреальден белгісіз қашықтықта солтүстікке қарай созылатын әлдеқайда көне кристалдық жыныстар. Кейінірек бұл Канаданың минералға бай Кэмбрийге дейінгі қалқанының ең оңтүстік бөлігі екені анықталды. Канада провинциясында кең көлемді көмір кен орындарын таба алмағаннан кейін Логан Эннискиллен қалашығындағы битум кен орындарына ықтимал балама ретінде қызығушылық танытты. Геологиялық қызметтің 1849–1850 жылдарға арналған есебінде Томас Стерри Хант Логанға жіберілген жүз фунт битум үлгісін талдап, материалды асфальт, кемелерге арналған герметик немесе шамға арналған отын жасауға қолдануға болатынын атап өтті. Қызметтің есептері 1854 жылы әлемдегі алғашқы мұнай компаниясы - Халықаралық тау-кен және өндірістік компанияны құрған Чарльз және Генри Трипптің назарын аударды. Ол 1855 жылы Наполеон III-тен Францияның құрметті легионының крестін алды, ал ең үлкен құрметі – 1856 жылы Виндзор сарайында королева Викториядан рыцарь атағын алды. Сол жылы ол Лондон геологиялық қоғамының ең жоғары сыйлығы – Волластон медалін алды. Өмірі бойы Логан ондаған беделді сыйлықтарға ие болды. Логан сонымен қатар музей құрылысында ықпалды тұлға болды. 1856 жылы ол Монреальдегі GSC штаб-пәтерінде жұртшылыққа ашық Геологиялық музей құруға үкіметтен рұқсат алды. Бұл музей жылдар бойы өсіп, Канаданың табиғат мұражайы мен Канаданың тарих мұражайының тамыры осы музейден басталады. Логан басшылығымен GSC-нің ең маңызды жетістіктерінің бірі 1863 жылы «Канада геологиясы» жариялануы болды. Бұл 983 беттік кітапта Канада геологиясы туралы барлық белгілі мәліметтер тіркелді. Ол мазмұны, стилі және дәлдігі үшін ұлттық және халықаралық деңгейде мақтауға ие болды. 1864 жылы Логан отаршылдық үкіметтің өтініші бойынша Ньюфаундленд геологиялық қызметін құрды және Александр Мюррейді алғашқы директор етіп тағайындады. 1869 жылы Логанның Канада геологиялық картасы жарияланды (картаны 1866 жылғы деп белгілеген). 1 дюйм 25 миль масштабта жасалған бұл карта Канаданың оңтүстік-шығысының геологиясы мен географиясын Манитобаға дейін және солтүстікке қарай Сент-Джон, Тимискаминг, Нипигон және Сент-Джозеф көлдеріне дейін көрсетті. 1864 жылы осы картаның кіші масштабты нұсқасы (1 дюйм 125 миль) атлас түрінде басылды, бұл қазіргі Онтарио және Квебек облыстарының геологиясының алғашқы толық суреті болды. Логан 1869 жылы 71 жасында зейнетке шықты. Ол 22 маусымда 1875 жылы Уэльстегі әпкесі Элизабет Говердің Castle Malgwyn үйінде қайтыс болды және Уэльстің Пембрукшир графтығындағы Cilgerran қаласындағы St Llawddog шіркеуінің маңына жерленді.

Өлімнен кейінгі марапаттар

Логан тауы, Канаданың ең биік тауы, 1890 жылы АҚШ Геологиялық қызметінің И. К. Расселл құрметіне аталған. 1966 жылы Монреальдегі Франкон карьерінде GSC ғалымы Энн Сабина тапқан сирек велоганит минералы оның құрметіне аталған. Канада геологиялық қауымдастығы 1964 жылы құрылған Логан медалін жыл сайын ең жоғары наградасы ретінде табыстайды. 1998 жылғы шілдеде "Маклинс" журналы "Тарихындағы 100 ең маңызды канадалық" санында Логанды "Канаданың ең ұлы ғалымы" деп жариялады. 2005 жылы "Канада әдеби шолуы" Логанның маңызды еңбегі "Канада геологиялық қызметі: 1863 жылға дейінгі даму есебін" 100 ең маңызды канад кітабының бірі деп таңдады. Бұл тізім елдің рухани көрінісін өзгертетін кітаптарды анықтау мақсатында жасалған.