Кіріспе

Ағылшын геологы, социалистік белсенді, газет редакторы және кино өндіруші Чарльз Лапворт FRS FGS (20 қыркүйек 1842 – 13 наурыз 1920) мектеп директоры және ағылшын геологы болған. Ол индекстік қазбаларды қолдана отырып, фауналық талдаудың негізін салды және ордовик кезеңін анықтады.

Өмірбаян

Чарльз Лапворт Беркширдегі (қазіргі Оксфордшир) Фарингдон қаласында Джеймс Лапворттың ұлы болып дүниеге келді. Ол Оксфордширдің Абингдон қаласына жақын орналасқан Калхам епархиялық оқу колледжінде мұғалімдікке дайындалды. Шотландияның шекаралық аймағына көшіп, бұл аймақтағы бұрын аз зерттелген қазба фаунасын зерттеді. 1864 жылдан 1875 жылға дейін Галашиелс мектебінің директоры болды. 1869 жылы Галашиелс мектеп мұғалімі Уолтер Сандерсонның қызы Джанетке үйленді. Добс-Линн аймағындағы тізбекті зерттеу және индекстік қазбаларды талдаудың жаңа тәсілдерін қолдану арқылы Лапворт, бұрын силур жыныстарының қалың қабаттары деп есептелгенінің, шын мәнінде, жарықтар мен бүктелулер нәтижесінде қайталаған, әлдеқайда жұқа тау жыныстарынан тұратынын көрсетті. Ол осы маңызды зерттеуді 11 жыл бойы Галашиелс епископтік шіркеу мектебінде мұғалім болып жұмыс істеген кезінде Оңтүстік биік жазықта аяқтады. Кейін геологияны оқып, 1875 жылы Фифтегі Сент-Эндрюс қаласындағы Мадрас колледжінде ассистент, ал 1881 жылы Мейсон ғылым колледжінде (кейін Бирмингем университеті) геология профессоры болды. 1913 жылы зейнетке шыққанға дейін сабақ берді. Ол силур қабаттарының фауналық талдауын, әсіресе граптолиттерді пайдалану арқылы және Солтүстік Уэльстің кембрий қабаттары мен Оңтүстік Уэльстің силур қабаттары арасындағы қабаттарды жаңа геологиялық кезеңге – ордовикке жатқызу туралы ұсынысымен (кейін қабылданған) ең жақсы танымал. Бұл ұсыныс Родерик Мёрчисон мен Адам Седжвик аталған қабаттардың жасы туралы дауласып бастаған ұзақ жылдарға созылған «Биік жерлер дауын» шешті. Лапворт ғылыми-зерттеу жұмысы үшін көптеген марапаттар алды, ал оқытуда өзінің зерттеулерінде қолданған өрістік жұмыс әдістерін көрсету үшін Англияның орталық аймағын пайдаланды. Оңтүстік биік жазықтағы зерттеулерінен кейін Чарльз Лапворт Шотландияның солтүстік-батыс таулы аймағындағы Дурнесс маңында карта жасаумен шұғылданды және ескі тау жыныстары жас тау жыныстарының үстінде орналасқандығы туралы даулы теорияны бірінші болып ұсынды, бұл күрделі бүктелулердің немесе жарықтардың салдары болуы мүмкін. Кейін Пейч пен Хорн бұл аймаққа жіберілді және олардың маңызды монографиясы Лапворттың дұрыс екенін дәлелдеді. Англияның орталық аймағында Шропширде маңызды жұмыстар атқарды, атап айтқанда кембрий дәуіріндегі оленэллоидты трилобиттердің қазбаларын анықтады, кембрий жыныстары Нунеатон мен Атерстон арасындағы көміртекті жыныстардың астында жатқанын көрсетті және оларды құрайтын Лонгминдиан жыныстарының кембрийге дейінгі уақытын ұсынды. Ол бұл тұжырымдаманы Шотландияның Солтүстік-Батыс таулы аймағына қатысты қолданып, Торридон құмтасы Лонгминдиан жыныстарына сәйкес келуі мүмкін екенін және осылайша кембрийге дейінгі кезеңге жататынын, ал Торридонды жауып тұрған Дарнесс-Эриболл сериясы силурийдің емес, кембрийдің жасына жататынын айтты. Солтүстік-Батыс жоғарғы алқаптардың геологиясын зерттеудің қазіргі заманғы есебі мен талқылауы үшін Oldroyd (1990) еңбегін қараңыз. 1920 жылдың 13 наурызында қайтыс болды және Бирмингемге жақын Лодж-Хилл зиратында жерленді.

Отбасы

Ол 1869 жылы Джанет Сандерсонға үйленді. Олардың бес баласы болды. Бірінші және соңғы туған балалары дүниеге келген сәттен кейін қайтыс болды; Эрнест 1871 жылдың 22 қаңтарында туып, 1871 жылдың 6 ақпанында, ал Уолтер Сандерсон Лапворт 1882 жылы туып, екінші туған күніне жетпей 1884 жылы қайтыс болды. Ересекке дейін жеткен балалары – Артур (шамамен 1873 жылы туған), Герберт (шамамен 1876 жылы туған) және Эдит Матильда (шамамен 1879 жылы туған) еді. Артур Лапворт белгілі химик, ал Герберт – инженер-геолог, стратиграф және палеонтолог атанды.

Құрметтер мен марапаттар

Лапворт геология саласына қосқан үлесі үшін көптеген сыйлықтар алды. 1888 жылғы маусымда ол Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды және 1891 жылы олардың Корольдік медалімен марапатталды. 1899 жылы ол Лондон геологиялық қоғамының ең жоғары наградасы – Волластон медалін, Оңтүстік Шотландияның таулы аймақтарындағы және Шотландияның Солтүстік-Батыс жоталарындағы еңбегі үшін алды. Одан үш жыл өткен соң, 1902 жылғы ақпан айында ол 1902–1904 жылдарға Геологиялық қоғамның президенті болып сайланды. Леонард Джонстон Уиллз 1898 жылы оның осы көлдің бар екендігін алғаш ұсынғанын еске алып, мұздық Лапворт көліне оның есімін берді. Абердин университеті оған 1884 жылы, ал Глазго университеті 1912 жылы (екеуі де LLD) құрметті доктор дәрежесін берді. 1916 жылы ол Эдинбург Корольдік қоғамының құрметті мүшесі болып сайланды.

Геологияның Лапворт мұражайы

Чарльз Лапвортқа қатысты құжаттарды Бирмингем университетінің Эджбастон кампусындағы Астон Вебб ғимаратында орналасқан Лапворт геология мұражайында табуға болады. Лапворт мұрағатында оның зерттеу жұмысының және оқыту қызметінің барлық салаларын қамтитын толыққанды жазбалар сақталған. 2021 жылдың тамызында Archives Revealed жобасы қаржыландырумен Лапворттың мұрағатын тізімдеу және насихаттау жұмыстарын бастады, аяқталуы 2023 жылдың қаңтарына жоспарланған.