Кіріспе

Адренергиялық рецепторларды қозатын препарат. Адренергиялық агонист – адренергиялық рецепторларды қозатын препарат. Адренергиялық рецепторлардың бес негізгі түрі бар: α1, α2, β1, β2 және β3, бірақ олардың тағы да көптеген кіші түрлері бар. Агонисттердің бұл рецепторларға қатысты таңдамалығы әртүрлі болуы мүмкін және олар сәйкесінше жіктелуі мүмкін. Дегенмен, адренергиялық агонизмнің басқа да механизмдері де бар. Эпинефрин және норадреналин – организмде өндірілетін, кең спектрлі заттар. Фармакологияда жоғары таңдамалы агонисттер тиімдірек. Агент – препарат немесе басқа да зат, оның әсері эпинефринге (адреналинге) ұқсас немесе бірдей. Осылайша, ол симпатомиметикалық агенттің бір түрі болып табылады. Сонымен қатар, агент эпинефринге немесе оған ұқсас заттарға сезімтал, биологиялық рецепторды (әсіресе адренергиялық рецепторларды) білдіруі мүмкін.

Қабылдағыштар

Тікелей әсер ететін адренергиялық агонисттер адренергиялық рецепторларға әсер етеді. Барлық адренергиялық рецепторлар G белгісімен байланысқан және сигнал трандукция жолдарын белсендіреді. G белок рецепторы аденолат циклазаның немесе фосфолипаза С-ның функциясына әсер етуі мүмкін, ал рецептордың агонисттері төменгі бағытталған жолға әсерін күшейтеді (бірақ міндетті түрде жолдың өзін күшейтпейді). Рецепторлар негізінен α және β рецепторларға бөлінеді. α рецепторларының екі кіші класы бар: α1 және α2, олар әрі α1A, α1B, α1D, α2A, α2B және α2C болып жіктеледі. α2C рецепторы α1C рецепторынан қайта жіктелді, себебі ол α2 класымен үлкен гомологияға ие, бұл кейбір жағдайларда шатастыруға алып келетін номенклатураға себеп болды. β рецепторлары β1, β2 және β3 болып бөлінеді. Рецепторлар физиологиялық принцип бойынша жіктеледі, бірақ рецепторлардың кіші түрлеріне қатысты фармакологиялық таңдаулылық бар және адренергиялық агонисттердің (сондай-ақ антагонисттердің) клиникалық қолданысында маңызды рөл атқарады. Жалпы алғанда, α1 рецепторлары фосфолипаза С-ны (Gq арқылы) белсендіреді, нәтижесінде протеинкиназа С-ның (PKC) активтілігі артады; α2 рецепторлары аденолат циклазаны (Gi арқылы) тежейді, бұл протеинкиназа А (PKA) активтілігін төмендетеді; β рецепторлары аденолат циклазаны (Gs арқылы) белсендіреді, соның салдарынан PKA активтілігі жоғарылайды. Әрбір рецептор класының агонисттері осы төменгі бағытталған жауаптарды тудырады.

Қабылдау және сақтау

Бейнелескен адренергиялық агонисттер адренергиялық сигнал беруге қатысатын қабылдау және сақтау механизмдеріне әсер етеді. Адренергиялық катехоламиндердің әсерін тоқтату үшін екі қабылдау механизмі бар – 1-қабылдау және 2-қабылдау. 1-қабылдау пресинаптық жүйке ұшында жүзеге асады, бұл нейротрансмиттерді синапстан жоюға мүмкіндік береді. 2-қабылдау постсинаптық және перифериялық жасушаларда жүзеге асады, бұл нейротрансмиттердің бүйірлеме таралуын болдырмайды. Катехоламиндер сондай-ақ екі негізгі фермент – моноамин оксидаза және катехол-О-метилтрансфераза арқылы ферменттік жолмен ыдырайды. Бұл ферменттер моноаминдерді (катехоламиндерді қоса алғанда) тотықтырады және катехоламиндердің фенил бөлігіндегі гидроксил топтарын метилдейді. Бұл ферменттерді фармакологиялық тұрғыдан әсер етуге болады. Бұл ферменттердің тежегіштері адренергиялық рецепторлардың жанама агонисттері ретінде әрекет етеді, себебі олар рецепторларда катехоламиндердің әсерін ұзартады.

Құрылым мен қызмет қатынасы

Жалпы, жоғары агонисттік әрекет үшін алмастырылған бензол сақинасынан 2 көміртегі арқылы бөлінген бірінші немесе екінші алифалық амин болуы қажет.

Механизмдер

Адренергиялық рецепторларға әсер ететін көптеген дәрілер қол жетімді. Басқа дәрілер адренергиялық катехоламиндердің сіңірілу және сақталу механизмдеріне әсер етеді, осылайша олардың әсерін ұзартады. Төмендегі тақырыптарда дәрі-дәрмектердің адренергиялық рецепторлардың әсерін күшейтудің әртүрлі жолдарын көрсететін пайдалы мысалдар келтірілген.

Жанама іс-қимыл

Бұл эндогенді химиялық заттардың – эпинефрин және норадреналин – нейротрансмиссиясын күшейтетін заттар. Ең көп кездесетін әсер ету механизмдері бәсекелі және бәсекесіз қайта сіңіруді тежеу, сондай-ақ шығарушы заттарды қамтиды. Мысалдарға метилфенидат, атомоксетин, кокаин және 4-гидроксиамфетамин сияқты амфетамин негізіндегі стимуляторлар жатады.