Кіріспе
Dreamcast видео ойындары консолінде қолданылған, Yamaha компаниясы жасаған эксклюзивті оптикалық диск форматы – GD ROM (Gigabyte Disc Read Only Memory). Алғашқыда Dreamcast консолі, сондай-ақ оның аркадалық әріптесі Sega NAOMI және Triforce аркадалық тақталарының кейбір ойындары үшін жасалған. Бұл формат стандартты CD-дискілердегі пираттықтың кең таралғандығын тоқтату және DVD-ROM-ның қымбаттылығын болдырмай, сақтау көлемін арттыру мақсатымен әзірленді. GD ROM стандартты CD-ROM форматына ұқсас, бірақ дискідегі ойықтар тығыз орналасқан, бұл 1 гигабайттық сақтау көлемін қамтамасыз етеді. Dreamcast ойындарын 650 МБ CD-ROM-ға заңсыз көшіру кейде ойынның кейбір мүмкіндіктерін алып тастауды қажет етті, бірақ бұл пираттықты толығымен жойған жоқ. GD ROM мен MIL CD арасындағы басты айырмашылық – MIL CD түпнұсқа SEGA дискісі сияқты өзгертілмеген Dreamcast консолінде оңай жүктеледі, бұл пираттықтың жеңілдеуіне себеп болды. 2000 жылдың соңында Sega Dreamcast аппараттық бөлігінің жаңа нұсқасын шығарды, ол MIL CD-ді жүктеуге қабілетсіз болды, осылайша пираттықтың алдын алды. Dreamcast шығарылғанға дейін Sega, «Dreamcast иелері GD ROM дискісін DVD форматына жаңарта алатынын» мәлімдеді, себебі Sony-дің жаңа PlayStation 2 DVD форматын пайдаланатыны және оның сыйымдылығы GD ROM-ның 1 ГБ-қа қарағанда 4.7 ГБ (бір қабатты) немесе 8.5 ГБ (екі қабатты) болатыны белгілі болды. E3 2000 көрмесінде Dreamcast DVD дисплейі көрсетілді, бірақ Dreamcast өндірісінің қысқа мерзімі ішінде DVD-қосымшасы немесе жеке құрылғы жоспарлары іске аспады. GD ROM сонымен қатар Dreamcast-тің аркадалық нұсқасы Sega NAOMI және кейінірек Sega NAOMI 2 үшін жаңарту ретінде қол жетімді болды, бұл картридждік бағдарламалық жасақтамаға балама медианы ұсынды. Бұл формат Sega Chihiro және Triforce консольдерінде де қолданылады.
GD ROM (an abbreviation of "Gigabyte Disc Read Only Memory") is a proprietary optical disc format originally used for the Dreamcast video game console, as well as its arcade counterpart, the Sega NAOMI and select Triforce arcade board titles. It was developed by Yamaha to curb piracy common to standard CDs and to offer increased storage capacity without the expense of the fledgling DVD ROM. It is similar to the standard CD ROM except that the pits on the disc are packed more closely together, resulting in a higher storage capacity of 1 gigabyte, illegally copying Dreamcast games onto a 650 CD ROM sometimes required the removal of certain game features, although this did not prevent piracy. The main difference between GD ROM and MIL CD is that MIL CD can boot on an unmodified Dreamcast like original SEGA's disk, making piracy extremely easy. At the end of 2000, Sega released a new revision of the Dreamcast hardware which was not able to boot MIL CDs, therefore preventing piracy. Before the Dreamcast was released, Sega "confirmed that Dreamcast owners will one day be able to upgrade the GD ROM drive to DVD," as information indicated Sony's upcoming PlayStation 2 would use the DVD format with its much larger capacity 4.7 GB single layered up to 8.5 GB double layered discs compared to the 1 GB capacity of the GD ROM. Despite displaying a Dreamcast DVD display unit at E3 2000, the plans for a DVD add on or fully separate unit never materialized during the short production run of the Dreamcast. GD ROM was also made available as an upgrade for the Dreamcast's arcade cousin, Sega NAOMI and the later Sega NAOMI 2, providing alternate media to its cartridge based software. It is also used as an option on both the Sega Chihiro and Triforce.
Өңірлер
GD ROM дискісінде үш дерек аймағы бар. Біріншісі стандартты CD форматында, және әдетте диск Dreamcast-те пайдалануға арналған және CD ойнатқыштарына зиян келтіруі мүмкін деген ескертуі бар аудио тректерді қамтиды. Бұл аймаққа байланысты өзгереді. Бұл бөлімнің ұзақтығы 4 минут, дерек көлемі 35 МБ. CD бөлімінде компьютерде ғана оқуға болатын дерек сегменті де бар. Көптеген дискілерде тек ойынды, оның авторлық құқығын және библиографиясын анықтайтын мәтіндік файлдар ғана болса, кейбіреулерінде үй компьютерінің пайдаланушылары үшін қосымша материал бар (мысалы, Sonic Adventure ойынында үстелге қоюға арналған Sonic кейіпкерлерінің суреттері бар). Содан кейін, Sega Enterprises LTD лицензиясы бойынша шығарылған Sega тауарлық белгісінен (Sega Saturn сияқты, қауіпсіздік кілті пираттықтың алдын алу үшін осы аймақта сақталған деп есептелді) басқа ешқандай дерек қамтимайтын бөлгіш трек келеді. Дискінің соңғы (сыртқы) бөлімінде ойын деректері жоғары тығыздық форматында сақталады. Бұл бөлімнің ұзақтығы 112 минут (шамамен екі сағат), дерек көлемі 1,0 ГБ. Құрылғы CD-нің мазмұнының тізімінде (TOC) дерек жоқ деп көрсетілгендіктен, әдеттегі CD оқырғышы бірінші тректен кейін оқуды тоқтатады. Бірақ, жоғары тығыздықтағы аймақта екінші TOC-ді іздейтін, модификацияланған микробағдарламасы бар кейбір оптикалық дисктерде жоғары тығыздықтағы аймақтан деректерді оқу мүмкін. Сондай-ақ, "алмастыру әдісін" қолдануға болады: алдымен CD оқырғышқа арнайы 99 минуттық TOC бар аудио CD-ден TOC-ті оқытып, содан кейін осы дискіні GD ROM дискісімен ауыстыру керек, осылайша CD оқырғышына жаңа диск енгізілгенін білдірмейміз. Содан кейін, бірінші дискідегі TOC көрсеткендей, жоғары тығыздықтағы аймақтан көп деректерді оқуға болады. GD ROM дискісінен деректерге қол жеткізудің ең танымал тәсілі – Dreamcast құрылғысын диск ретінде пайдаланып, деректерді "кодерлік кабель" немесе Dreamcast Broadband Adapter арқылы компьютерге көшіру. Басқа бір мүмкіндік – Dreamcast құрылғысын USB портымен жабдықтау. Sega GD ROM медиасын шығаруды тоқтатты.
Ескертулер
Екінші бөлімде (әдеттегі CD форматында) дискінің AV жабдықтарына зиян келтіруі мүмкін екені туралы хабарлама болады. Бұл мүмкін, себебі CD ойнатқыш ойын деректерін аудио трек ретінде қабылдауы мүмкін, нәтижесінде динамиктерден қатты дауыс шығады. Әдетте, әр аймақтағы дискілерде әртүрлі хабарламалар болады. NTSC U дискілерінде көбінесе «Ескерту: Бұл диск тек Sega Dreamcast-та пайдалануға арналған», «Бұл диск тек Sega Dreamcast үшін» немесе «Бұл Dreamcast ойынының дискісі. Бірінші трек ойын деректерін қамтиды. Оны әдеттегі CD ойнатқышта ойнатпаңыз» деген хабарламалар кездеседі. Кейбір дискілерде ойын кейіпкерлерінен көңілді немесе әзілді хабарламалар бар (мысалы, Skies of Arcadia дискісінде «Біз әлемді CD ойнатқыштан құтқара алмаймыз, сондықтан бізді Dreamcast-ке қайта қойыңыз, сонда біз жұмысымызды істей аламыз!» деген хабарлама бар). Бұл NTSC J дискілерінде де жиі кездеседі. PAL аймағындағы дискілерде «Бұл Dreamcast дискісі және тек Dreamcast құрылғысында пайдалануға арналған. Бұл дискіні Hi-Fi немесе басқа да аудио жабдықта ойнату динамиктерге ауыр зақым келтіруі мүмкін. Осы дискіні тоқтатыңыз» деген хабарлама болады. Хабарлама француз, неміс, испан және итальян тілдерінде де қайталанады. Дегенмен, кейбір PAL аймақтық ойындар NTSC хабарламаларын қолданады.
Техникалық ақпарат
Dreamcast-тегі GD ROM қазіргі заманғы оптикалық дисктердің көпшілігі сияқты тұрақты бұрыштық жылдамдық (CAV) режимінде жұмыс істейді. Дегенмен, өте ескі CD-ROM дисктері тұрақты сызықтық жылдамдық (CLV) принципі бойынша оқылатын болған (әдетте 12x немесе одан да баяу). Sega дискінің айналу жылдамдығын екі есеге төмендетіп, стандартты CD-ROM компоненттерін қалыпты жылдамдықпен оқыту арқылы дискідегі деректердің тығыздығын шамамен екі есеге арттырды. Бұл әдіс Sega-ға Dreamcast құрастыру кезінде қолжетімді әрі арзан компоненттерді пайдалануға мүмкіндік берді. NetBSD жобасы NetBSD жүйесі үшін GDRom драйверін жасады. Осы драйвердің Linux-қа порты бар, бірақ лицензиялық мәселелер мен драйвердің Linux ядросы интерфейстерімен нашар үйлесімділігіне байланысты жаңа Linux драйвері жасалып жатыр. Linux ядросының 2.6.25 нұсқасы Dreamcast-тегі GD ROM дискісін қолдайды.