Кіріспе

Инвестициялық басқару (кейде жалпы алғанда активтерді басқару деп аталады) – инвесторлардың пайдасына белгіленген инвестициялық мақсаттарға жету үшін акциялар, облигациялар және жылжымайтын мүлік сияқты басқа да активтерді қоса алғанда, түрлі бағалы қағаздарды кәсіби басқару. Инвесторлар сақтандыру компаниялары, зейнетақы қорлары, корпорациялар, қайырымдылық ұйымдары, білім беру мекемелері немесе жеке инвесторлар болуы мүмкін, олар тікелей инвестициялық келісімшарттар/мандаттар арқылы немесе өзара қорлар, биржада сауда-саттық жасалатын қорлар немесе жылжымайтын мүлік инвестициялық трастары сияқты ұжымдық инвестициялық схемалар арқылы жүзеге асырылады. Инвестициялық басқару термині көбінесе инвестициялық қорларды басқаруға қатысты қолданылады, көбінесе жеке және мемлекеттік капиталға, нақты активтерге, баламалы активтерге және/немесе облигацияларға маманданған. Активтерді басқару деген жалпы термин бірінші кезекте инвестициялық мақсаттар үшін ұсталмайтын активтерді басқаруға қатысты болуы мүмкін. Инвестицияларды басқару клиенттерінің көпшілігі клиенттің институционалды немесе жеке/кеңесші болып табылатындығына байланысты институционалды немесе жеке/отбасылық сенімгерлік ретінде жіктелуі мүмкін. (Әдетте бай) жеке инвесторлар атынан консультациялық немесе дискрециялық басқаруға маманданған инвестициялық менеджерлер өз қызметтерін "жеке банкинг" аясында ақшаны басқару немесе портфельді басқару ретінде жиі атай алады. Қаржы кеңесшілерінің байлықпен айналысуы клиенттің жалпы көзқарасын қамтиды, оның ішінде белгілі бір активтерді басқару стратегиясына бөлінеді. Қор менеджері немесе АҚШ-та инвестициялық кеңесші деген термин инвестициялық басқару қызметтерін көрсететін фирмаға да, қорды басқару шешімдерін басқаратын адамға да қатысты. Бес ірі активтерді басқарушылар сыртқы активтердің 22,7 пайызын иеленеді. Дегенмен, 2018 жылы Херфиндаль-Хиршман индексі бойынша нарыз концентрациясы 173,4-ке бағаланған, бұл индустрияның аса концентрацияланбағанын көрсетеді.

Өнеркәсіп саласы

Инвестициялық бизнес бірнеше қырынан тұрады: кәсіби қор менеджерлерін жұмысқа алу, зерттеулер жүргізу (жеке активтер мен активтер кластарын зерттеу), мәміле жасау, есеп айырысу, маркетинг, ішкі аудит және клиенттерге есеп дайындау. Ең ірі қаржы қорларын басқаратын фирмалар өз мөлшеріне сай келетін барлық күрделілікті көрсетеді. Ақша тартатын мамандардан (маркетингшілер) және инвестицияларды бағыттайтын адамдардан (қор менеджерлері) басқа, заңнамалық және нормативтік талаптарға сәйкестікті қамтамасыз ететін қызметкерлер, түрлі ішкі аудиторлар (ішкі жүйелер мен бақылауды тексеру үшін), қаржылық бақылаушылар (мекеменің қаржысын және шығындарын есепке алу үшін), компьютерлік сарапшылар және "арқа кеңсе" қызметкерлері (бір мекемедегі мыңдаған клиенттердің операцияларын және қор құнын қадағалау мен тіркеу үшін) болады.

Дүниежүзілік қорларды басқару индустриясының көлемі

Әлемдік қорларды басқару индустриясының басқаруындағы дәстүрлі активтер 2010 жылы 10%-ға өсіп, 79,3 триллион долларға жетті. Зейнетақы активтері жалпы соманың 29,9 триллион долларын құрады, оның ішінде 24,7 триллион доллары өзара қорларға, ал 24,6 триллион доллары сақтандыру қорларына инвестицияланды. Балама активтермен (мемлекеттік еңбек қорлары, хедж-фондтар, жеке капитал қорлары және биржалық сауда-саттық қорлары) және бай адамдардың қорларымен бірге, әлемдік қорларды басқару индустриясының активтері шамамен 117 триллион долларды құрады. 2010 жылғы өсім өткен жылғы 14%-дық өсімнен кейін болды және бұл акция нарықтарының жыл ішінде қалпына келуімен және жаңа қаражаттың түсуімен байланысты. АҚШ басқарудағы дәстүрлі активтердің шамамен жартысын, яғни 36 триллион долларды құрайтын ең ірі қаржы көзі болып қала берді. Ұлыбритания әлемдегі екінші ірі орталық және Еуропадағы ең ірі орталық болып табылады, ол әлемдік жалпы соманың шамамен 8%-ын құрайды.

Философия, процесс және адамдар

3 П (Философия, Процесс және Адамдар) менеджердің орташа деңгейден жоғары нәтижелер шығару себептерін сипаттау үшін жиі қолданылады. Философия – инвестициялық ұйымның негізгі нанымдары. Мысалы: (i) Менеджер өсу акцияларын немесе құнды акцияларын, немесе екеуінің комбинациясын сатып ала ма (неге)? (ii) Олар нарықты дұрыс уақытта анықтауға сенеді ме (қандай дәлелдермен)? (iii) Олар сыртқы зерттеулерге сенеді ме, әлде зерттеушілер тобын жұмысқа алады ма? Мұндай негізгі нанымдардың барлығын дәлелдермен растау пайдалы. Процесс – бұл жалпы философияның қалай іске асырылатыны. Мысалы: (i) Белгілі бір активтерді инвестиция ретінде таңдау алдында қандай активтер тобы зерттеледі? (ii) Менеджер не сатып алу керектігін және қашан сатып алу керектігін қалай шешеді? (iii) Менеджер не сату керектігін және қашан сату керектігін қалай шешеді? (iv) Шешімдерді кім қабылдайды және олар комитет арқылы қабылданады ма? (v) Қателік қордың (басқалардан және жоспарланғаннан мүлдем өзгеше қордың) пайда болуын болдырмау үшін қандай бақылаулар бар? Адамдар – бұл қызметкерлер, әсіресе қор менеджерлері. Сұрақтар: Олар кімдер? Олар қалай таңдалады? Олардың жасы қанша? Кім кімге есеп береді? Команданың құрамы қаншалықты толық (және барлық мүшелер қолдануға тиіс философия мен процесті түсінеді ме)? Және ең бастысы, команда қанша уақыттан бері бірге жұмыс істеп келеді? Бұл соңғы сұрақ өте маңызды, себебі клиентпен қарым-қатынастың басында ұсынылған нәтижелер қазіргі командаға қатысты болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін. Егер команда көп өзгерген болса (қызметкерлердің көп ауысуы немесе команда құрамының өзгеруі), онда нәтижелер тізімі қазіргі командамен (қор менеджерлерінің) мүлдем байланысты емес деп айтуға болады.

Этика қағидалары

Ақшаны қалай инвестициялау керектігін анықтау немесе бағыт беру үшін этикалық немесе діни принциптер қолданылуы мүмкін. Христиандар көбінесе Библияның жазбаларына сүйенеді. Көптеген діндер Мұса заңындағы пайыз алуға тыйым салатын ережелерді ұстанады. Квакерлер құл саудасына қатысуды тыйымдап, осылайша этикалық инвестициялар тұжырымдамасын қалыптастырды.

Инвестициялық менеджерлер және портфельдік құрылымдар

Инвестициялық басқару индустриясының ядросында клиенттердің инвестицияларын салу және сатумен айналысатын менеджерлер тұр. Сертификатталған компания инвестициялық кеңесшісі әрбір клиенттің жеке қажеттіліктері мен тәуекел деңгейін бағалауы керек. Кеңесші содан кейін сәйкес инвестицияларды ұсынады.

Активтерді бөлу

Активтер класының әртүрлі анықтамалары жиі талқыланады, бірақ ең көп тараған төрт негізгі категория – акциялар, облигациялар, жылжымайтын мүлік және тауарлар. Инвестициялық компаниялар осы активтердің арасында (және әрбір активтер класы ішіндегі жеке құнды қағаздардың арасында) қаражатты бөлу үшін жалданады. Активтер кластары әртүрлі нарықтық динамиканы көрсетеді және бір-бірімен әртүрлі әрекеттесуге түседі; сондықтан, активтерге қаражатты бөлу қордың нәтижесіне маңызды әсер етеді. Кейбір зерттеулер көрсеткендей, портфельдің кірістілігін анықтауда активтер кластары бойынша бөлу, жекелеген бағалы қағаздарды таңдаудан гөрі жоғары дәлдікпен болжай алады. Сәтті инвестициялық менеджердің шеберлігі, белгілі бір көрсеткіштерден (мысалы, бәсекелес қорлар тобы, облигациялар және қор индекстері) жоғары нәтиже беру үшін активтерді дұрыс бөлуде және жекелеген бағалы қағаздарды іріктеуде жатыр.

Ұзақ мерзімді табыстар

Әр түрлі активтердің ұзақ мерзімді табысына және ұстау кезеңінің табысына (инвестицияның әр түрлі ұзақтығында орташа есеппен жинақталатын табыстарға) қарау маңызды. Мысалы, өте ұзақ ұстау кезеңдерінде (мысалы, 10 жылдан астам) көптеген елдерде акциялар облигациялардан жоғары табыс әкелсе, облигациялар қолма-қол ақшадан жоғары табыс әкелген. Қаржылық теория бойынша, бұл акциялар облигациялардан тәуекелдірек (құнсыздануға бейім) болғандықтан, облигациялардың өзі қолма-қол ақшадан тәуекелдірек болады.

Түрлендіру

Активтерді бөлу негізінде қор менеджерлері нақты клиент үшін (оның тәуекелге қатысты бағалауларын ескере отырып) қандай деңгейде әртараптандырудың мағынасы бар екенін қарастырады және оған сәйкес жоспарланған меншіктер тізімін құрайды. Тізімде қордың әрбір акцияға немесе облигацияға қанша пайызы инвестицияланғаны көрсетіледі. Портфельді әртараптандыру теориясын Марковиц (және тағы да көптеген ғалымдар) қалыптастырды. Тиімді әртараптандыру активтер мен міндеттемелердің кірісі арасындағы корреляцияны басқаруды, портфельдің ішкі факторларын (жекелеген меншіктердің құбылмалылығы) және кірістер арасындағы байланысты басқаруды талап етеді.

Инвестициялық стильдер

Қорды басқарудың әртүрлі стильдері бар, мекеме оларды қолдана алады. Мысалы, өсу, құн, ұтымды бағамен өсу (GARP), нарықтық бейтарап, кішкентай капиталдану, индекстік және т.б. Осы әрбір тәсілдің өзіндік ерекшеліктері, жақтастары және кез келген қаржылық жағдайда ерекше тәуекелдері болады. Мысалы, өсу стилі (жылдам өсіп жатқан табысқа инвестициялау) мұндай өсуді қамтамасыз ете алатын компаниялар шектеулі болғанда тиімді екенін көрсететін дәлелдер бар; ал мұндай өсу көп болғанда, құн стилі индекстерден жақсы нәтижелер беруге бейім екенін көрсететін дәлелдер бар. Ірі активтерді басқарушылар өздерінің акция портфелін басқарушыларының саудаларын тиімдірек жүзеге асыру үшін оларды талдауда. Бұл стратегия кішкентай капиталды компаниялармен сауда жасауда тиімді болмаса да, ірі капиталды компаниялар портфелі үшін тиімді болып табылады.

Жүруді өлшеу

Қордың өнімділігі жиі қорды басқарудың басты көрсеткіші деп есептеледі, ал институционалдық деңгейде нақты өлшеу қажеттілік. Осы мақсатта мекемелер өздері басқаратын әрбір қордың (әдетте ішкі мақсаттар үшін әрбір қордың құрамдас бөліктерінің) өнімділігін өлшейді, сондай-ақ өнімділікті бағалауға мамандандырылған сыртқы фирмалар да өлшейді. Өнімділікті өлшеудегі жетекші компаниялар (мысалы, АҚШ-тағы Russell Investment Group немесе Еуропадағы BI SAM) саланың жиынтық деректерін жинақтап, қорлардың белгілі бір көрсеткіштерге және әртүрлі кезеңдердегі әріптес топтарына қатысты жалпы өнімділігін көрсетеді. Типик жағдайда (мысалы, акциялар қоры болсын) есептеу (клиент үшін) әрбір тоқсан сайын жасалып, алдыңғы тоқсанмен салыстырғанда пайыздық өзгеріс көрсетіледі (мысалы, АҚШ долларымен +4,6% жалпы кіріс). Бұл көрсеткіш мекемеде басқарылатын басқа ұқсас қорлармен (ішкі бақылау мақсатында), әріптес топтарының өнімділік деректерімен, сондай-ақ тиісті индекстермен (болған жағдайда) немесе қажет болған кезде арнайы жасалған өнімділік көрсеткіштерімен салыстырылады. Мамандандырылған өнімділікті өлшеу фирмалары квартильдік және децильдік деректерді есептейді және кез келген қордың (персентилдік) орнына ерекше назар аударады. Инвестициялық фирмалар клиенттерін өнімділікті ұзақ мерзімді (3-5 жыл) бағалауға көндіруі тиімді, өйткені бұл өнімділіктің қысқа мерзімді ауытқуларын және бизнес айналымының әсерін тегістеуге көмектеседі. Бұл қиын болуы мүмкін, бірақ жалпы алғанда, қысқа мерзімді көрсеткіштер мен клиенттермен қарым-қатынасқа тигізетін әсері (және осыдан туындайтын мекемелер үшін бизнес тәуекелдері) туралы үлкен алаңдаушылық бар. Бұл мәселенің тиімді шешімі – инвестициялық басқару шартына ең төменгі бағалау кезеңін енгізу, онда ең төменгі бағалау кезеңі инвестициялық менеджердің инвестициялық горизонтына тең болады. Ұзаққа созылатын мәселе – салық төлеу алдындағы немесе салық төлеуден кейінгі өнімділікті өлшеу. Салықтан кейінгі өлшем инвесторға тиесілі пайданы көрсетеді, бірақ инвесторлардың салық жағдайы әртүрлі болуы мүмкін. Салық төлеу алдындағы өлшем, әсіресе капитал табысы іске асырылғанда (және іске асырылмағанда) салық салынатын жүйелерде, жаңылыстырушы болуы мүмкін. Сондықтан, табысты белсенді менеджерлер (салық төлеу алдында өлшенгенде) салық төлеуден кейін нашар нәтижелер көрсетуі мүмкін. Мүмкін болатын шешім – стандартты салық төлеушінің салықтан кейінгі жағдайын есепке алу.

Тәуекелге тәуелді өнімділікті бағалау

Нәтижелерді өлшеу тек қордың табысын бағалаумен ғана шектеліп қалмауы керек, сонымен қатар инвесторлар үшін қызығушылық тудыратын қордың басқа да элементтерін, мысалы, қабылданған тәуекелді өлшеуді де қамтуы тиіс. Бірнеше басқа да аспектілер нәтижелерді өлшеудің құрамына кіреді: менеджерлердің өз мақсаттарына жетудегі табыстылығын бағалау, яғни олардың табысы қабылданған тәуекелді өтеуге жеткілікті ме; олардың әріптестермен салыстырылуы; және, соңында, портфельді басқару нәтижелерінің сәттілікке немесе менеджердің шеберлігіне байланыстылығы. Осы сұрақтарға жауап беру қажеттілігі нәтижелерді өлшеудің күрделі әдістерін әзірлеуге алып келді, олардың көпшілігі қазіргі портфель теориясынан туындайды. Қазіргі портфель теориясы портфель тәуекелі мен табысы арасындағы сандық байланысты орнатты. Шарптың (1964) капитал активтерін бағалау моделі (CAPM) тәуекел үшін сыйақы беру тұжырымын ерекше атап көрсетті және алғашқы нәтижелер көрсеткіштерін жасады, олар тәуекелге түзетілген коэффициенттер (Шарп коэффициенті, ақпарат коэффициенті) немесе эталондық көрсеткіштермен салыстырылғандағы айырмашылық табыстар (альфа). Шарп коэффициенті – ең қарапайым және кең таралған нәтижелер көрсеткіші. Ол портфельдің тәуекелсіз ставкадан жоғары табысын, портфельдің жалпы тәуекелімен салыстырады. Бұл көрсеткіш абсолютті болып саналады, себебі ол кез келген эталондық көрсеткішке сілтеме жасамайды, соның салдарынан нашар таңдалған эталондық көрсеткіштерге байланысты кемшіліктерден сақтайды. Алайда, ол портфель инвестицияланған нарықтың нәтижелері мен менеджердің нәтижелерін ажыратуға мүмкіндік бермейді. Ақпарат коэффициенті – тәуекелсіз активтерді эталондық портфельмен алмастыратын Шарп коэффициентінің жалпыланған түрі. Бұл көрсеткіш салыстырмалы, себебі ол портфельдің нәтижелерін эталондық көрсеткішпен салыстырады, нәтижесінде нәтиже эталондық көрсеткіштің таңдалуына тікелей байланысты болады. Портфельдің альфасы портфельдің және эталондық портфельдің табысы арасындағы айырмашылықты өлшеу арқылы есептеледі. Бұл белсенді басқаруды бағалау үшін сенімді көрсеткіш болып көрінеді. Біз нормативтік табыстарды, портфельдің әртүрлі тәуекелдерге ұшырауы үшін әділ сыйақымен қамтамасыз етілген және пассивті басқару арқылы алынған табыстарды, менеджердің шеберлігінен (немесе сәттілігінен) туындаған, нарықты уақытында дұрыс бағалау, акцияларды дұрыс таңдау немесе жақсы жағдайға байланысты қалыпты емес табыстардан (немесе артық табыстардан) ажыратуымыз керек. Бірінші компонент портфельді бөлу және инвестициялау стиліне қатысты, бұл менеджердің толық бақылауында болмауы мүмкін және экономикалық жағдайға байланысты. Екінші компонент менеджердің шешімдерінің табыстылығын бағалау болып табылады. Тек соңғысы, альфамен өлшенгенде, менеджердің нақты нәтижелерін бағалауға мүмкіндік береді (бірақ бұл жағдайда, барлық артық табыс шеберлікке байланысты емес, сәттілікке байланысты деп есептеу қажет). Портфельдің табысын бағалау үшін факторлық модельдерді қолдануға болады. Бірінші модельді Дженсен (1968) ұсынды, ол CAPM-ге сүйенеді және портфельдің табысын тек нарықтық индекс арқылы түсіндіреді. Алайда, бір фактордың табысты жақсы түсіндіруге жеткіліксіз екендігі және басқа факторларды да қарастыру қажеттігі тез анықталды. CAPM-ге балама ретінде көп факторлы модельдер әзірленді, олар портфель тәуекелдерін жақсы сипаттауға және портфельдің нәтижелерін дәлірек бағалауға мүмкіндік береді. Мысалы, Фама және Френч (1993) нарықтық тәуекелге қоса, компанияның тәуекелін сипаттайтын екі маңызды факторды атап көрсетті. Бұл факторлар – активтер мен нарықтық капиталдану арақатынасы және компанияның нарықтық капиталдану арқылы өлшенген көлемі. Сондықтан Фама және Френч портфельдің нормативтік табысын сипаттау үшін үш факторлы модельді ұсынды (Фама-Френч үш факторлы моделі). Кархарт (1997) табыстың қысқа мерзімді тұрақтылығын ескеру үшін төртінші фактор ретінде импульсті қосуды ұсынды. Нәтижелерді өлшеу үшін Шарптың (1992) стильді талдау моделі де қызығушылық тудырады, онда факторлар стильдік индекстер болып табылады. Бұл модель портфель стиліне сәйкес келетін стильдік индекстердің сызықтық комбинациясын пайдалана отырып, әрбір портфель үшін жеке эталондық көрсеткішті жасауға мүмкіндік береді және портфель альфасын дәл бағалауға көмектеседі. Алайда, кейбір зерттеулер көрсеткендей, интернет деректері болжамдық модельдердің дәлдігін арттырмауы мүмкін.