Кіріспе

Пассивті басқару (пассивті инвестициялау деп те аталады) – нарық бойынша салмақталған индекс немесе портфельді қадағалайтын инвестициялық стратегия. Пассивті басқару акциялар нарығында ең көп кездеседі, онда индекстік қорлар қор нарығының индексін қадағалайды, бірақ облигациялар, тауарлар және хедж-фондар сияқты басқа инвестициялық түрлерде де жиі қолданылады. Ең танымал әдіс – индекстік қорды сатып алу арқылы сыртқы түрде белгіленген индекстің өнімділігін қайталау. Индексті қадағалау арқылы инвестициялық портфель әдетте жақсы диверсификацияға, төмен айналымға (ішкі транзакциялық шығындарды төмендету үшін пайдалы) және төмен басқару комиссиясына ие болады. Төмен комиссиялардың арқасында мұндай қорға инвестиция салған адам, ұқсас инвестициялармен, бірақ жоғары басқару ақысымен және/немесе айналым/транзакциялық шығындарымен ұқсас қорға қарағанда жоғары кіріс алады. Пассивті индекстік қорлардағы ақшаның көп бөлігі үш пассивті активтерді басқарушыға: BlackRock, Vanguard және State Street инвестицияланады. 2008 жылдан бері активтерден пассивті инвестицияларға елеулі көшу орын алды. Пассивті басқарылатын қорлар тұрақты түрде белсенді басқарылатын қорлардан жоғары өнімділік көрсетеді. Активті өзара қорлардың үштен екісінен астамы S&P 500 және Dow Jones индустриялық индексінен қалып қойды. Активті басқарылатын қортардың өнімділігін олардың тиісті санаттағы эталондық көрсеткіштерімен салыстыратын S&P индекстеріне қарсы активті (SPIVA) рейтингісі соңғы жылы қор менеджерлерінің 79%-ы S&P-дан нашар өнім көрсеткенін көрсетті. Бұл соңғы 10 жылда 86%-ға өскенін көрсетеді. Жалпы алғанда, белсенді басқарылатын қорлар өздерінің эталондарынан озуға және ұзақ мерзімді перспективада олардан жоғары өнімділік көрсетуге сәттілік танытпады; 2021 жылғы маусыммен аяқталған 10 жылдық кезеңде барлық активті қорлардың тек 25%-ы ғана пассивті қарсыластарының орташа көрсеткіштерін басып өтті. Уоррен Баффет ұзақ жылдар бойы пассивті инвестициялардың жақтаушысы болды.

Тарих

АҚШ-тың алғашқы нарықтық индекстері 1800 жылдарға дейін жетеді. Dow Jones Transportation Average 1884 жылы негізінен теміржол компанияларының 11 акциясымен құрылды. Dow Jones Industrial Average 1896 жылы өнеркәсіптік өндіріс, энергетика және осымен байланысты салалардағы 12 акциядан тұрады. Екеуі де әлі күнге дейін қолданылып келеді, бірақ "Доу" немесе "Доу Джонс" деп белгілі болған өнеркәсіптік орташа көрсеткіш, көбірек танымал және АҚШ экономикасының жалпы көрсеткіші ретінде қарастырылады. Басқа да ықпалды АҚШ индекстері: S&P 500 (1957) – комиссия таңдаған 500 акцияның іріктелген тізімі және Russell 1000 (1984) – нарықтық капитализациясы бойынша ең ірі 1000 акцияны қадағалайды. FTSE 100 (1984) Ұлыбританиядағы ең ірі акциялық сауда-саттықтарды көрсетеді, ал MSCI World индексі (1969) дамыған әлемнің барлық қор нарықтарын қадағалайды. Бірлік инвестициялық трасттар (UIT) – бұл АҚШ инвестициялық құралы, ол траст құрамындағы активтерге өзгеріс енгізуге тыйым салады немесе оны қатты шектейді. Мұндай UIT-тің бірі – Voya Corporate Leaders Trust (LEXCX), 2019 жылға дейін Morningstar, Inc. компаниясының Джон Рекенталерінің мәлімдемесіне сәйкес, АҚШ-тағы ең көне пассивті басқарылатын инвестициялық қор болып саналады. 1935 жылы Lexington Corporate Leaders Trust ретінде құрылған LEXCX бастапқыда Dow Industrials индексіне ұқсас 30 акцияны иеленді. LEXCX бастапқы 30 акциядан басқа жаңа активтерді сатып алуға тыйым салды (спин-офф немесе бірігу және сатып алу сияқты жағдайларды қоспағанда) және акция дивидендтерді тоқтатса немесе биржадан шығарылу қаупі туса ғана активтерді сатуға рұқсат берді. Кейінгі индекс қорларынан айырмашылығы, олар әдетте үлкен компаниялардың үлесіне пропорционалды үлестерді бөледі, LEXCX акциялар бойынша салмақталған: "бағасына қарамастан, әр компанияда бірдей акция санын ұстау". U.S. News & World Report жүргізген бағалауға сәйкес, қор пассивті басқарылады: "факты бойынша, бұл қордың портфелі автопилот режимінде жұмыс істейді". Пассивті басқарудың негізінде жатқан тиімді нарық гипотезасы 1960 жылдары Чикаго бизнес мектебінде жасалған. Осы кезеңде зерттеушілер алғаш рет "басқарылмаған инвестициялық компания" тұжырымын талқылай бастады. 1969 жылы Артур Липпер III теорияны тәжірибеге айналдыруға тырысқан алғашқы адам болды, ол Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясына 30 Dow Industrial Average акцияларын қадағалайтын қор құру туралы өтініш жолдады. Липпердің сөзіне қарағанда, SEC жауап бермеді.

Пассивтік стратегияларға инвестициялар

Дүниежүзілік зейнетақы кеңесінің (WPC) жүргізген зерттеулері ірі зейнетақы қорлары мен ұлттық әлеуметтік қамсыздандыру қорларына тиесілі жалпы активтердің 15-20% пассивті қорлардың түрлі нысандарына инвестицияланғанын көрсетіп отыр. Бұл, институционалдық инвестициялардың ең үлкен бөлігін құрайтын дәстүрлі, белсенді басқарылатын мандаттарға қарағанда өзгеше. Пассивті қорларға инвестицияланған үлес елдер мен қор түрлеріне қарай әртүрлі. ETF сияқты пассивті қорлар мен басқа да индекс көшірме инвестициялық құралдардың тартымдылығы, нашар нәтиже көрсеткен белсенді басқарылатын мандаттарға деген көңілі толмағандықтан туындаған себептердің ішінде тез өсті. Мемлекеттік зейнетақы қорлары мен ұлттық резервтік қорлар пассивті басқару стратегияларын ерте қабылдағандардың қатарында болды. Тәжірибесі аз, қысқа мерзімді инвесторлар нарықтағы қиын кездерде пассивті ETF-терді сатады. Пассивті қорлар акциялар бағасына әсер етеді.

Пассивті инвестициялаудың негіздемесі

Пассивті басқару тұжырымдамасы көптеген инвесторлар үшін интуицияға қайшы келеді, бірақ бұл гипотезаның әлсіз түріндегі дұрыс түсіндірілуі емес. Гипотезаның күшті формалары даулы, тіпті оның әлсіз түріне де күмәнді дәлелдер бар. Толық ақпарат алу үшін мінез-құлықтық қаржыны қараңыз. Принцип-агент проблемасы: портфельді басқарушыға (агентке) қаражат бөлетін инвестор (принцип) портфельді инвестордың тәуекел/табыс арақатынасына сәйкес басқару үшін менеджерге тиісті ынталандыру беруі және оның жұмысын қадағалауы керек. Пассивті басқаруды қолдаушылар нәтижелер Шарптың нөлдік қорытынды ойыны теориясын және Morningstar белсенді-пассивті барометрін қолдайтынын айтады.

Пассивті инвестициялар туралы алаңдаушылық

Говард Маркс, Карл Икан, Майкл Бэрри және Джеффри Гундлах сияқты инвесторлар пассивті инвестициялауды сынға алып, активтердің көпіршігінің пассивті инвестициялаудың өсіп келе жатқан танымалдылығының жанама салдары болып саналатынын айтады. The Vanguard Group компаниясының Джон С. Богель жалпы пассивті инвестициялаудың жақтасы болғанымен, 2018 жылы пассивті басқару компанияларының өсуінің нәтижесінде америкалық акциялардың жартысынан астамы және оған байланысты проксилік дауыс беру құқығы үш ірі компанияда (Vanguard, State Street Global Advisors және BlackRock) шоғырланатынын мәлімдеді. Богель: "Менің ойымша, мұндай шоғырлану ұлттық мүдделерге қызмет етпейді", - деді. 2020 жылы зерттеу нәтижелерін жариялаған Федералдық резерв зерттеушілерінің мәліметінше, пассивті инвестициялаудың танымалдылығы инвесторлар мен экономика үшін кейбір тәуекелдерді арттырды, бірақ басқаларын азайтты. "Кейбір пассивті стратегиялар нарықтың құбылмалылығын күшейтеді, ал [пассивті инвестицияға] қарай бұрылыс өнеркәсіптік шоғырлануды арттырды, бірақ өтімділік және өтеу тәуекелдерін азайтты". Пассивті инвестициялау акционерлердің бейжайдығына әкелуі мүмкін, нәтижесінде инвесторлар корпоративтік басқару процесіне аз қатысады. Пассивті инвестициялауды қорғайтындар бұл стратегияға қарсы айтылған кейбір таластар дұрыс емес екенін, ал басқалары ішінара дұрыс болғанымен, әстеусіз бағаланғанын айтады.

Іске асыру

Индекске негізделген пассивті инвестициялық стратегияны іске асырудың алғашқы қадамы – инвестициялық стратегияның қажетті нарықтық экспозициясына сәйкес келетін, ережелерге негізделген, ашық және инвестициялауға болатын индексті таңдау. Инвестициялық стратегиялар олардың мақсаттары мен шектеулерімен анықталады, бұл олардың Инвестициялық саясаты туралы ережелерінде көрсетіледі. Акцияларға қатысты пассивті инвестициялық стратегиялар үшін, қажетті нарықтық экспозиция акция нарығының сегментіне (жалпы нарыққа қарсы салалық секторлар, отандыққа қарсы халықаралық), стиліне (құн, өсу, араласу/негізгі) немесе басқа факторларға (жоғары немесе төмен импульс, төмен құбылмалылық, сапа) байланысты өзгеруі мүмкін. Индекс ережелері индекс құрауыштарының қайта теңгерімделу жиілігін және оларды қосу критерийлерін қамтуы мүмкін. Бұл ережелер объективті, тұрақты және болжамды болуы керек. Индекс ашықтығы – индекс құрауыштары мен ережелері анық жарияланады, бұл инвесторлардың индексті көшіруін қамтамасыз етеді. Индекс инвестицияға жарамдылығы – индекс нәтижесін нарыққа инвестиция салу арқылы оңай қайталауға болады дегенді білдіреді. Ең қарапайым жағдайда, инвестицияға жарамдылық индекстің барлық құрауыштарын ашық сауда алаңында сатып алуға болатынын білдіреді. Индекс таңдалғаннан кейін, индекстік қор әртүрлі әдістер, қаржы құралдары және олардың комбинациялары арқылы іске асырылуы мүмкін.

Орындау құралдары

Пассивті басқару келесі құралдарды немесе олардың комбинациясын ұстау арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Кейбір қорлар индекстік кірісті іріктеу арқылы қайталайды (мысалы, индекстегі әр түрдің және сектордың акцияларын сатып алу, бірақ әр жеке акцияның кейбірін міндетті түрде емес), ал іріктеудің күрделі нұсқалары бар (мысалы, жақсы нәтижеге жету мүмкіндігі бар нақты акциялар сатып алуға тырысатын). Акция нарығының индексінің көрсеткіштерін бақылау үшін пассивті инвестициялық стратегияларды қолданатын инвестициялық қорлар индекстік қорлар деп аталады. Биржалық сауда-саттық қорлар – ашық, біріктірілген, тіркелген қорлар, олар ашық биржаларда сауда-саттыққа шығарылады. Қор менеджері индекстік қор сияқты ETF-тің негізгі портфелін басқарады және белгілі бір индексті немесе белгілі бір индекстерді қадағалайды. "Рұқсат етілген қатысушы" ETF үшін нарық жасаушы ретінде әрекет етеді және ETF бірліктері үшін алмасу үшін қор менеджеріне базалық қордың бірдей үлесі бар бағалы қағаздарды береді және керісінше. ETF-тер әдетте инвесторларға оңай сауда жасауды, төмен басқару комиссияларын, салық тиімділігін және қарыз алған маржаны пайдалану арқылы капиталды арттыру мүмкіндігін ұсынады. Индекстік фьючерстік келісімдер – белгілі бір индекстердің бағасына байланысты фьючерстік келісімдер. Фьючерстік қор нарығы индексі инвесторларға оңай сауда жасауды, номиналдық көлем арқылы капиталды арттыруды және басқару комиссиясынсыз қамтамасыз етеді. Алайда, фьючерстік келісімшарттардың мерзімі бітеді, сондықтан оларды мерзімді түрде жаңалау керек. Сонымен қатар, салыстырмалы түрде танымал қор нарығы индекстері ғана фьючерстік келісімшарттарға ие, сондықтан портфель менеджерлері қол жетімді фьючерстік келісімшарттарды пайдалану арқылы олар қалаған нәтижені дәл ала алмауы мүмкін. Фьючерстік келісімшарттарды пайдалану да инвесторларға берілетін капитал көлемін ескере отырып, қатаң реттеледі. Портфель менеджерлері кейде қор нарығының индексіне қатысты фьючерстік келісімшарттарды қысқа мерзімді инвестициялық құрал ретінде индексті тез түзету үшін пайдаланады, сонымен бірге бұл позицияларды ұзақ мерзімде ақшалай позициялармен алмастырады. Индекстік фьючерстік келісімшарттары бойынша опциялар – белгілі бір индекстердің фьючерстік келісімшарттары бойынша опциялар. Опциялар инвесторларға жоғалту тәуекелін (немесе пайданы, опцияға байланысты) опция үшін төлеген сыйлыққа ғана шектейтін асимметриялық төлемдер ұсынады. Олар сондай-ақ инвесторларға қор нарығының индексіне қатысты капиталды арттыру мүмкіндігін ұсынады, өйткені опциялық сыйлықтар опциялар арқылы берілетін индекстік капитал мөлшерінен төмен. Қор нарығы индексінің своптары – екі тарап арасында, әдетте, тұрақты табыс немесе ақша нарығы бойынша кірістің басқа көзіне алмасу үшін қор нарығы индексі бойынша кіріске айырбастау туралы келісімдер. Своп келісімшарттары инвесторларды қарсы тараптың кредиттік тәуекеліне, төмен өтімділік тәуекеліне, пайыздық мөлшерлеме тәуекеліне және салық саясаты тәуекеліне ұшыратады. Алайда, своп келісімшарттары тараптар негізгі индекс ретінде қандай индекс қолдануды келісе алады және қанша уақытқа келісімшартты белгілесе алады, сондықтан инвесторлар өздерінің инвестициялық қажеттіліктеріне сәйкес келетін своптармен келісуі мүмкін, бұл қорларға, ETF-терге және фьючерстік келісімшарттарға қарағанда тиімдірек.

Орындау әдістері

Толық репликация индекс инвестицияларында басқарушы индексте ұсынылған барлық бағалы қағаздарды индекстің салмақтарына жақын салмақта ұстауды білдіреді. Толық репликация инвесторлар үшін түсіну және түсіндіру оңай, сондай-ақ индекстің өнімділігін механикалық түрде қадағалайды. Дегенмен, толық репликация үшін барлық индекс компоненттерінің жеткілікті инвестициялық сыйымдылығы мен өтімділігі болуы керек, сондай-ақ инвестициялық басқарудағы активтердің индекстің барлық компоненттеріне инвестиция жасауға жеткілікті көлемде болуы қажет. Индекс инвестицияларындағы қабатталған іріктеу менеджерлердің индекстегі акциялардың жекелеген топтарынан немесе қабаттарынан іріктелген бағалы қағаздардың кіші топтарын ұстауын білдіреді. Индекске қолданылатын әртүрлі қабаттар бір-бірінсіз болуы керек, толық (барлық индексті құрайтын жиынтық) және бүкіл индекстің сипаттамалары мен өнімділігін көрсететін болуы керек. Көп қолданылатын қабаттау әдістеріне өнеркәсіптік секторға жататын мүшелік (мысалы, Глобалды өнеркәсіптік жіктеу стандарты (GICS) арқылы анықталған секторға жататын мүшелік), акция стилінің сипаттамалары және елге қатыстылығы жатады. Әрбір қабаттың ішіндегі іріктеу нарықтық капиталдың ең төменгі критерийлеріне немесе индекстің салмақ схемасын имитациялайтын басқа критерийлерге негізделуі мүмкін. Индекс инвестицияларындағы оптимизациялық іріктеу менеджерлердің шектеулерге сәйкес портфельдің индекске қатысты қателігін азайтатын оптимизациялық процестен туындаған бағалы қағаздардың кіші жиынтығын ұстауын білдіреді. Осы бағалы қағаздар жиынтықтарының ортақ акциялар топтарына жатуы міндетті емес. Көп қолданылатын шектеулерге бағалы қағаздардың саны, нарықтық капитал шектеулері, акцияның өтімділігі және акция лотының көлемі жатады. Индекс қорларының жаһандық түрде диверсификацияланған портфельдерін инвестициялық кеңесшілер клиенттері үшін пассивті инвестиция жасау үшін қолданады, бұл нашар өнім көрсеткен нарықтар басқа, жақсы өнім көрсеткен нарықтармен теңгеріледі деген қағидаға негізделген. Лоринг Уордтың Advisor Perspectives журналында жарияланған есебінде 2000-2010 жылдар аралығында халықаралық диверсификация қалай жұмыс істегені көрсетілді, дамып келе жатқан нарықтар үшін Morgan Stanley Capital индексі он жылдық 154% қайтаруды қамтамасыз етті, бұл S&P 500 индексін теңгерді, ол сол кезеңде 9,1% төмендеді – бұл тарихи сирек оқиға. Bank of America 2017 жылы АҚШ қорларының құнының 37 пайызы (жеке меншік активтерді қоспағанда) индекстік қорлар мен индекстік ETF сияқты пассивті инвестицияларға тиесілі екенін бағалады. Сол жылы BlackRock жаһандық акция нарығының 17,5 пайызы пассивті басқарылатынын болжады; керісінше, 25,6 пайызы белсенді қорлар немесе институционалдық шоттармен басқарылды, ал 57 пайызы жеке меншік болып табылады және, ықтимал, индексті қадағаламайды. Vanguard 2018 жылы индекстік қорлар "барлық жаһандық акциялар құнының 15% -ына" ие екенін мәлімдеді.