Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сиу халқы, Дакота қоныс аударушылары мен АҚШ армиясы арасындағы қарулы қақтығыс (1890–1891)
Armed conflict between Sioux people, Dakota settlers and the U. S. Army (1890–1891)
Жүректі би соғысы – 1890 және 1891 жылдары Лакота Сиу резервацияларында Жүректі би қозғалысының таралуына қарсы АҚШ үкіметінің әскери жауабы болды. АҚШ армиясы бұл қақтығысты Пайн Ридж науқаны деп атады, ал ақ қоныс аударушылар оны "Мессия соғысы" деп атады. АҚШ әскері Лакота Сиу резервацияларын басып алғаннан кейін, Лакота халқының арасында үрей, мазасыздық және қарсылық туды. Бұл соқырған Вундид-Книдегі қырғынға әкелді, онда 1890 жылдың 29 желтоқсанында 7-ші кавалерия 250-ден астам Лакота халқын, басым көпшілігі қарусыз әйелдерді, балаларды және қарттарды өлтірді. Жүректі би соғысының аяқталуы әдетте 1891 жылдың 15 қаңтарымен белгіленеді, сол күні Лакота Жүректі биінің көшбасшысы Кикинг Беар АҚШ шенеуніктерімен кездесуге келісті. Дегенмен, АҚШ үкіметі Лакота резервацияларындағы Пайн Ридж, Роузбуд, Шайен және Стэндинг Рок аймақтарында Жүректі би қозғалысын басу үшін күш қолдану қаупін сақтап тұрды.
The Ghost Dance War was the military reaction of the United States government against the spread of the Ghost Dance movement on Lakota Sioux reservations in 1890 and 1891. The U. S. Army designation for this conflict was Pine Ridge Campaign. White settlers called it the Messiah War. Lakota Sioux reservations were occupied by the U. S. Army, causing fear, confusion, and resistance among the Lakota. It resulted in the Wounded Knee Massacre wherein the 7th Cavalry killed over 250 Lakota, primarily unarmed women, children, and elders, at Wounded Knee on December 29, 1890. The end of the Ghost Dance War is usually dated January 15, 1891, when Lakota Ghost Dancing leader Kicking Bear decided to meet with US officials. However, the U. S. government continued to use the threat of violence to suppress the Ghost Dance at Lakota reservations Pine Ridge, Rosebud, Cheyenne River, and Standing Rock.
Жілек биі
"Адамдық би" салтанаты 1889 жылы американдық түпкіліктің діни қозғалысының бір бөлігі ретінде басталды. Бұл рәсімді Пайют діни көшбасшысы Вовока бастады, ол түсінде Вакан Танканың (Лакота орфографиясы: Wakȟáŋ Tȟáŋka, көбінесе Ұлы Рух деп аударылады) өзіне сөйлегенін және американдық түпкіліктің ата-бабаларының арбақтары қалған түпкіліктік американдықтармен бейбітшілікте мәңгілікке дейін бірге өмір сүру үшін қайта оралатынын, ал "адамдық биді" орындау осы оқиғалардың орын алуын жеделдететінін айтқан. Сондай-ақ, осы қасиетті билер кезінде киілетін көйлектер киген адамды оқтан қорғайды деп сендірілді. Сиуктер сонымен қатар, барлық ақ адамдарды жоятын және түпкіліктік американдықтарды қорғайтын бірқатар қатты табиғи апаттар болады деп сенді. Бұл діни қозғалыс түпкіліктік американдықтар арқылы континентке және батыс резервацияларының көпшілігіне, соның ішінде Оңтүстік Дакотадағы Лакота резервацияларына тез тарады. Отырған Бұқа Kicking Bear-ге Standing Rock-та би үйретуге рұқсат берді. Сонымен қатар, дінді Роузбуд резервациясындағы Бруле тайпасына Шорт Булл уағыздады, ал Шейен өзеніндегі Пятнистый Елік және Пайн Ридж резервациясындағы Қызыл Бұлт қабылдады. Бұл АҚШ әскерін Дакотаға кіргізуге себеп болды.
The Ghost Dance ceremony began as part of a Native American religious movement in 1889. It was initiated by the Paiute religious leader Wovoka, after a vision in which Wovoka said Wakan Tanka (Lakota orthography: Wakȟáŋ Tȟáŋka, usually translated as Great Spirit) spoke to him and told him directly that the ghost of Native American ancestors would come back to live in peace with the remaining Native Americans for the rest of eternity, and that by practicing the ghost dances would hasten the arrival of these events. It was also believed that shirts worn during these ritualistic dances would protect the wearer from bullets. The Sioux also believed that a series of devastating natural disasters would occur, which would wipe out all white people while Native Americans would be protected. This religious movement quickly spread by Native Americans throughout the continent and most western reservations, including Lakota reservations in South Dakota. Sitting Bull allowed Kicking Bear to preach and teach the dance at Standing Rock. At the same time, the religion was also preached by Short Bull to the Brulé at Rosebud Reservation and embraced by Spotted Elk at Cheyenne River, and by Red Cloud at Pine Ridge Reservation. This started the push to bring US troops into the Dakotas.
Азаматтық әскерлер
Меритт Х. Дэй
Merritt H. Day
Соғыс
1890 жылдың қысында Лакота тайпасы АҚШ-тың 1851 жылғы Форт-Ларами шартын бұзуына байланысты қиын жағдайға түсті, бұл Оңтүстік Дакотадағы тайпалар арасындағы жер бөлісіне қатысты. Сонымен қатар, Фримонт, Элкхорн және Миссури аңғары темір жолы, сондай-ақ Дедвуд орталық темір жолы (кейіннен Чикаго, Берлингтон және Куинси компаниясы сатып алған) дәстүрлі Сиу жерлерінің жанынан немесе олар арқылы салынып жатты. 1874 жылы алтын табылган Қара таулар аймағы даулы мәселеге айналды, нәтижесінде Қара таулар алтын асығыстығы басталды. 1890 жылдың сәуір айында Дакота департаментінің командирі генерал Томас Х. Ругер АҚШ-тың 8-ші атқыштар полкіне Шайен өзені бойында лагерь құруға бұйрық берді, мақсаты – Споттед Элк басқаратын Миниконджу тайпасын бақылау болды. Олар резервацияның сыртында, өздері салған шағын ауылда тұрып жатқан еді. 8-ші атқыштар полкінің есептерінде 1890 жылдың сәуір және тамыз аралығында әскер мен Лакота тайпасы арасындағы қарым-қатынас достық болғаны, ал тайпаның "бейбітшілікке ұмтылғаны және Мид округының қоныс аударушыларына ешқандай зиян келтірмегені" көрсетілген.
In the winter of 1890, the Lakota had been beset by a series of violations of the Fort Laramie Treaty of 1851 by the US involving land divisions among tribes in South Dakota. Furthermore, railroads, such as the Fremont, Elkhorn and Missouri Valley Railroad and the Deadwood Central Railroad (later purchased by Chicago, Burlington & Quincy) were being built near or through traditional Sioux lands. There was also a dispute around the Black Hills land, where gold was found in 1874, resulting in the Black Hills Gold Rush. In April 1890, General Thomas H. Ruger, commander of the Department of Dakota, ordered the U. S. 8th Cavalry to establish a camp along the Cheyenne River in order to observe the Miniconjou band led by Spotted Elk, living just outside the reservation in a small village they had built. Reports from the 8th Cavalry show that between April and August 1890, the relationship between the soldiers and the Lakota was cordial and that the band was "peaceably disposed and have committed no depredations on the settlers of Meade County".
"Стендинг Рок" резервациясы
Standing Rock резервациясы да Ghost Dance қозғалысының маңызды орталығына айналды. Standing Rock мектебінің мұғалімі Джон М. Кариньян 1890 жылдың қазан айына қарай оның оқушыларының саны 60-тан 3-ке дейін азайғанын, ата-аналар балаларын мектептен алып, Ghost Dance-ке қатысуға баратынын хабарлады. 1890 жылдың 14 желтоқсанында АҚШ үнді агенті Джеймс МакЛафлин, үнді агенттігінің полиция лейтенанты Генри Буллхедке, Отырған Бұқаны ұстауға арналған нұсқаулар мен жоспар жазылған хат жолдады. Жоспарда тұтқындау 15 желтоқсанның таңында жүргізілуі және оның жақтастары жиналмас бұрын, оны алып кетуді жеңілдету үшін жеңіл көпірлі шана қолдану ұсынылған. Буллхед шананы пайдаланудан бас тартты. Оның ойынша, полиция қызметкерлері Отырған Бұқаны тұтқындағаннан кейін дереу атқа мінгізуі керек еді. Келесі күні таңертең үнді полициясы Отырған Бұқаның үйін қоршап, оны тұтқындады. Отырған Бұқа мен оның әйелі уақытты кешіктіру үшін қатты наразылық білдірді, соның салдарынан көпшілік оқиға орнына жиналды. Буллхед Отырған Бұқаны атқа мінгізу үшін күш қолданғаннан кейін, Лакота тайпасынан Катч-де-Беар Буллхедты атып өлтірді. Буллхед пен тағы бір полиция қызметкері Отырған Бұқаға оқ атып, оны дереу өлтірді. Екі тарап арасында атыс болып, алты полиция қызметкері мен жеті Лакота қаза тапты. Екі полиция қызметкері, оның ішінде Буллхед, шайқасқаннан кейін жараларынан көз жұмды.
The Standing Rock reservation also became a key point in the Ghost Dance movement. John M. Carignan, a Standing Rock school teacher, had reported that by October 1890, the number of his students had dwindled from 60 to just 3, saying that parents were pulling their children out of school to participate in the Ghost Dance. On December 14, 1890, U. S. Indian agent James McLaughlin drafted a letter to Lieutenant Henry Bullhead, an Indian agency policeman, that included instructions and a plan to capture Sitting Bull. The plan called for the arrest to take place at dawn on December 15 and advised the use of a light spring wagon to facilitate removal before his followers could rally. Bullhead decided against using the wagon. He intended to have the police officers force Sitting Bull to mount a horse immediately after the arrest. The next morning, Indian police surrounded Sitting Bulls home before arresting him. Sitting Bull and his wife noisily protested in order to stall for time, which caused a crowd to converge on the scene. After Bullhead had used force to get Sitting Bull to mount a horse, Lakota Catch the Bear shot Bullhead. Bullhead and another police officer reacted by shooting Sitting Bull, killing him instantly. A shoot out erupted between the two sides, killing six policemen and seven Lakota. Two policemen, including Bullhead, died from wounds shortly after the fight.
Пайн Ридж резервациясы
8-ші кавалерия полкінің подполковнигі Эдвин Самнерге "Дақты Елік" пен оның тобын Шайен лагеріне сүйемелдеу тапсырылды. Дақты Елік келесі күні басылып бермек екенін айтты, Самнер оған келісті. Бірақ Дақты Елік өз тобын Пайн Ридж резервациясына басқарып әкеп жеткізді. 28 желтоқсанда Дақты Елік пен оның тобы Пайн Риджге жолда тұтқындалды. Майор Самуэль Уайтсайд олардың қаруын дереу алып қоюды қалаған. Дегенмен, оның аудармашысы бұл оқ жарылысына алып келетінін оған түсіндіріп, оның орнына топты жақын жердегі Жаралы Тізеге жеткізіп, келесі күні қарусыздандыруға кеңес берді. Келесі күні таңертең Дақты Еліктің тобын қарусыздандыруға жасалған әрекет Жаралы Тізе қырғынына әкеп соқты. Бір саңырау лакота қаруын бермеді, мүмкін АҚШ әскерлері саңырау адаммен қалай тілдесуді білмегендіктен. Оның қаруы АҚШ сарбаздары ұстағанда оқ атып, сол сәтте басқа лакоталар сарбаздарға оқ атуды бастады. АҚШ командирлерінің бірі оқ дыбысын естіп, әскерлеріне оқ атуға бұйрық берді. Командирлер бұрыннан дайын тұрған, жақын маңдағы төбеде орналасқан Хотчкисс зеңбіректерінен көмек шақырды. Бұл зеңбіректер көрегендердің барлығын да қырып салды. Түтін таралғаннан кейін 150-ден 300-ге дейін лакота (көбінесе әйелдер мен балалар) қаза тапты. Тағы 25 сарбаз қаза тауып, 45-і жараланды. Осы оқиға кезінде қырау боран болды. Бұл АҚШ әскерлерінің де, Пайн Ридж резервациясындағы басқа лакоталардың да қаза тапқандарын қайтарып алуына кедергі келтірді. Соның салдарынан үш күн бойы Жаралы Тізе өзені бойында мұздаған денелер шашылып жатты. Оқ ату туралы хабар шығыс АҚШ-қа жеткенде, халық арасында наразылық туды. АҚШ үкіметі одан әрі наразылықты болдырмау үшін лакоталармен бұзылған келісімді қайта жаңартты.
Lieutenant colonel Edwin Sumner of the 8th Cavalry was ordered to escort Spotted Elk and his band into Camp Cheyenne. Spotted Elk said he would surrender the next day, with which Sumner agreed. Spotted Elk instead led his band to the Pine Ridge Reservation. On December 28, Spotted Elk and his band were eventually apprehended by the 7th Cavalry while en route to Pine Ridge. Major Samuel Whitside had wanted to disarm the band immediately. However, his interpreter convinced him that this would lead to a shootout and advised him to instead take the band to make camp at nearby Wounded Knee and disarm them the next day instead. The next morning, the attempt to disarm Spotted Elk's band resulted in the Wounded Knee Massacre. One deaf Lakota did not give up his weapon, possibly due to the US troops not knowing how to communicate with the deaf Lakota. His gun was discharged when he was seized by U. S. soldiers, at which point other Lakota began shooting at the soldiers. One of the US commanders heard this and ordered his troops to open fire. The commanders called in reinforcements from the Hotchkiss cannons previously placed on the adjacent ridge. These cannons mowed down everyone in range. By the time the smoke had cleared, between 150 and 300 Lakota (mostly women and children) had been killed. Another 25 dead and 45 injured US troops lay on the ground. As this was happening, a blizzard came in. It prevented the US troops or the other Lakota from the Pine Ridge Reservation from retrieving their dead. This resulted in frozen dead bodies strewn across Wounded Knee Creek for the next three days. There was a public uproar when word of the gunfire reached the eastern US. The US government re established the treaty they had broken with the Lakota to avoid further public backlash.
Салдары
Көптеген үндістердің наразылығына орай, 20 АҚШ әскері Wounded Knee шайқасындағы ерлігі үшін Құрмет медалімен марапатталды. Кейбір үндістер бұл медальдарды қайтарып алуға тырысып жатыр. Соңғы жылдары Wounded Knee ескерткіші радикалды наразылар тарапынан басып алынды, бұл оқиғаны елге еске түсіру және үкіметтің үндістерге қатысты саясатына қарсылық білдіру мақсатында жасалды. Америкалық үнділер қозғалысы (AIM) 1973 жылдың 27 ақпанынан 8 мамырына дейін федералды үкіметке қарсы наразылық ретінде Wounded Knee жанындағы Пайн-Ридж резервациясын басып алды. Осы 71 күндік қақтығыс барысында бірнеше адам қаза тапты немесе жоғалып кетті.
Much to the dismay of many Native Americans, twenty US troops were awarded the Medal of Honor for their actions at Wounded Knee. Some Native Americans have pushed to get these medals rescinded. In more recent years, there have been takeovers of the Wounded Knee Memorial by militant protesters, both to remind the nation of this incident and to protest government treatment of Native Americans. The American Indian Movement (AIM) occupied the Pine Ridge Reservation near Wounded Knee in protest against the federal government from February 27 through May 8, 1973. Several people died or went missing during this 71 day standoff between federal authorities and Native American activists.