Кейбір пернетақталарда кездесетін "compose key" функциясы арнайы символдарды (әріптерді) енгізуге көмектеседі. Linux, Windows, macOS жүйелерінде қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Глифтерді біріктіруді бастауға арналған компьютерлік перне. Композиция пернесі (кейде "бірнеше перне" деп те аталады) – компьютерлік пернетақтадағы келесі (әдетте 2 немесе одан көп) пернелердің енгізілуін қозғау үшін қолданылатын, әдетте алдын ала құрастырылған символ немесе таңбаны енгізетін перне. Мысалы, егер сіз пернесін бассаңыз, содан кейін және пернелерін бассаңыз, символы енгізіледі. Композиция пернелері Linux және X Window System қолданатын жүйелерде кең таралған, бірақ Windows және macOS жүйелерінде оларды іске асыруға мүмкіндік беретін бағдарламалық құралдар да бар.
Computer key to initiate glyph merger
A compose key (sometimes called multi key) is a key on a computer keyboard that indicates that the following (usually 2 or more) keystrokes trigger the insertion of an alternate character, typically a precomposed character or a symbol. For instance, typing followed by and then will insert ñ.
Compose keys are most popular on Linux and other systems using the X Window System, but software exists to implement them on Windows and macOS.
Тарих
Compose Character пернесін Digital Equipment Corporation (DEC) компаниясының инженерлері 1983 жылдан бері қолжетімді VT220 терминалымен бірге LK201 пернетақтасында енгізді. Пернетақтада композиция тізбегінің жүріп жатқанын көрсететін LED шам болған. LK201 пернетақтасы әріптік-цифрлық блок пен сандық пернетақта арасындағы командалық пернелер тобын, сондай-ақ қазіргі стандартқа айналған жебе пернелерінің «қайтарылған Т» орналасуын енгізсе де, Compose пернесі стандартқа айналмады. 1987 жылы Sun Microsystems алғашқы арнайы Unix жұмыс стансасы – Sun4-ті шығарды. Композиция тізбегінің жалғасып жатқанын көрсететін пернетақтада LED шам немесе басқа физикалық индикатор жоқ, бірақ операциялық жүйе пайдаланушының мәтін енгізу өрісінде кейбір белгілерді (мысалы, төмендегі «Compose Character» символын) көрсетуі мүмкін.
The Compose Character key was introduced by engineers at Digital Equipment Corporation (DEC) on the LK201 keyboard, available since 1983 with the VT220 terminal. The keyboard included an LED indicating that a Compose sequence is on going. While the LK201 introduced the group of command keys between the alphanumerical block and the numerical keypad, and the "inverted T" arrangement of arrow keys, which have become standard, the compose key by contrast did not become a standard. In 1987, Sun Microsystems released the Sun4, the first dedicated Unix workstation that had a compose key. There is no keyboard LED or other physical indicator that a compose sequence is ongoing, though the OS may show some icon (such as the "Compose Character" symbol, below) on the user's text input field.
Композиция кілтінің басты артықшылығы – таңбаны таңдау үшін қолданылатын тізбек клавиатурадағы кез келген әріптерден, сандардан немесе символдардан құралуы мүмкін. Бұл тізбекті есте сақтауды жеңілдетеді, сондықтан оны жақсы есте сақтауға болады, белгісіз болса, шамалап табуға болады және көптеген таңбаларды қолдауға мүмкіндік береді. Басты кемшілігі – композиция тізбектері әрқашан кем дегенде бір қосымша перне басуды талап етеді. Композиция кілтінің қолайсыз орналасуы теру жылдамдығын да төмендетуі мүмкін. Пернелерде басылмаған таңбаларды енгізудің ең көп қолданылатын әдісі – AltGr сияқты модификатор кілтін пайдалану. Бұл әдіс AltGr әр перне үшін тек екі қосымша (ауыстырылған және ауыстырылмаған) байланыстыруды қосады деген шектеуге тап болады. Қол жетімді қосымша таңбалар көбінесе жергілікті нарыққа бейімделеді, соның салдарынан көптеген пайдаланушылардың қажеттіліктерін қанағаттандырады. Мысалы, Ұлыбритания/Ирландия макетінде (AltGr+aeiou арқылы) ирланд тіліне қажетті á, é, í, ó, ú әріптері беріледі, бірақ шотланд тіліне қажетті à, è, ì, ò, ù әріптері жоқ. Өлі кілт кез келген тізбектегі бірінші таңбаны келесі кілт(тер) үшін модификатор ретінде қарастырады: басылғанда, келесі кілт басылғанша кілт әсер етпегендей болады. (Көптеген жүйелер өлі кілтті таңдауды таңба таңдау процесінің логикалық бөлігіне айналдыруға тырысады; бұл әріпше белгілері үшін түсінікті және бұл принцип басқа символдарға да қолданылады). Мысалы, қабірше ("backtick") кілті көбінесе өлі кілт болып табылады: , тізбегін пайдалану үшін. Күрделі тізбектер де мүмкін: мысалы, екі нүктелі белгіні (диакритикалық белгі) қосу үшін, бұл кілт жарамды кандидат сияқты көрінеді, бірақ осы жиі қолданылатын кілтті өлі кілт ретінде қайта баптау мүмкін емес. Шешім – оны AltGr арқылы өзгерту, сонда нәтижесінде шығады. Басқа комбинациялар композиция кілтімен салыстырғанда түсініксіз болуы мүмкін: мысалы, ChromeOS (Ұлыбритания кеңейтілген карталауымен) үшін мен салыстырыңыз. Alt кодтары немесе Unicode сандық енгізуді де композиция кілті деп санауға болады, бірақ таңдаушы ретінде есте сақтауға оңай жатпайтын сандарды қолданады. Қазіргі заманғы графикалық интерфейстегі таңба таңдаушылар таңбаны жылдам табу үшін композиция тізбектерінен көп айырмашылығы жоқ іздеу функциясын жиі қажет етеді.
The primary advantage of a compose key is that the sequence used to select the character can be made up of any letters, numbers, or symbols available on the keyboard. This allows the sequence to be more mnemonic, so it is easier to remember, possible to guess at if unknown, and can support far greater numbers of characters. The primary disadvantage is that compose sequences always require at least one more keystroke. Inconvenient placement of the compose key can also slow typing. The most common method used to enter characters not printed on the keys is a modifier key such as AltGr. This method suffers from the limitation that AltGr adds just two more (shifted and unshifted) associations for each key. The additional characters made available are typically customized to the local market and thus meet the needs of most users, most of the time. The default UK/Ireland layout, for example, provides (via AltGr+aeiou) the letters á é í ó ú that are needed for Irish Gaelic but consequently not the letters à è ì ò ù needed for Scottish Gaelic. A dead key treats the first character in any sequence as a modifier for the next key[s]: when pressed, the key appears to have no effect until the next key is pressed. (Most systems try to make the choice of dead key a logical part of the character selection; this makes sense for accent marks and the concept is extended to other symbols). For example, the grave ("backtick") key is often a dead key: to achieve , the sequence is used. Compound sequences are possible: for example to add a two dots (diacritic), the seems an obvious candidate but clearly this heavily used key cannot be repurposed as a dead key. The solution is to modify it using AltGr, thus delivers Other combinations are rather less obvious than their compose key counterparts: for example compare with for (ChromeOS with UK extended mapping). Alt codes or Unicode numerical input could almost be considered a compose key, but use unintuitive numbers, instead of mnemonics, as the selector. Modern GUI character choosers often require a search function that is not much different than the compose sequences to locate a character quickly.
X терезесі жүйесі
X-басты файлдар Композициялау кілтін "Көп кілт" деп атайды. Xorg жүйесінде әдепкі Композициялау пернесі +, (ал оған дейін басқанда "төртінші пернетақта деңгейінің модификаторы" болып табылады, яғни басқа перне). Gentoo Linux жүйесінде Композициялау кілті әдепкі бойынша өшірілген. Бұл өте қолайсыздық тудырады (әсіресе + пернесі жоқ пернетақталар үшін), сондықтан композициялау кілтіне басқа перне, мысалы оң қолдағы немесе пернесін тағайындау жиі кездеседі. Бұл опция әдетте жұмыс үстелі ортасының параметрлерінде қолжетімді. X пернетақта драйвері Композициялау үшін қолданылатын пернені модификатор ретінде жұмыс істеуге рұқсат бермейді. Қазіргі заманғы жүйелерде көптеген композициялау тізбектері қолдау көрсетіледі.
X header files call the Compose Key the "Multi key". On Xorg the default Compose Key is +, (while pressing before is the "fourth keyboard level modifier", a different key). On Gentoo Linux the Compose Key is disabled by default. As this is rather inconvenient (especially for keyboards without an ), it is common to select a keyboard layout where another key such as the right hand or is mapped to the compose key. This option is normally available in the settings of the desktop environment. The X keyboard driver does not allow the key used for Compose to also function as a modifier. On modern systems a vast number of compose sequences are supported.
Терезелер
Microsoft Windows жүйесінде PuTTY сияқты бірнеше бағдарламалар композициялық перне қолдауын ұсынады. Барлық бағдарламалық қамтамасызда үшін композициялық пернені имитациялау үшін көбінесе пернетақтаның шақырулары қолданылады. Сондай-ақ, бірнеше ашық кодты құралдар (мысалы, WinCompose, AllChars, Compose Keys немесе Compose) бар. Орнатылатын пернетақта макеттері (мысалы, KbdEdit) қол жетімді, оларда композициялық перне әртүрлі пернелердің біріне тағайындалған. Олар көбінесе бірнеше диакритикалық белгілермен әріптерді енгізу үшін қолданылатын "өлген перне тізбегі" мүмкіндігін пайдаланады. Мұндай пернетақта макеттерін тікелей C тілінде (Windows драйверлері жазылған тіл) бағдарламалауға, тегін Windows Driver Kit арқылы жинақтауға және тегін Microsoft Keyboard Layout Creator 1.4 бағдарламасын пайдалану арқылы жинақтауға болады, ол ОС-тің соңғы нұсқаларымен үйлесімді.
On Microsoft Windows, a few programs such as PuTTY provide compose key support. To emulate the compose key for all software, keyboard shortcut utilities are often involved. There are also a number of open source utilities (such as WinCompose, AllChars, Compose Keys, or Compose). Installable keyboard layouts (such as KbdEdit) are available that contain a compose key assigned to one of the keys like or They work by using the dead key chaining feature that is more commonly used to input letters with multiple diacritics. Such keyboard layouts can also be programmed directly in C (the language Windows drivers are written in), compiled using the free of charge Windows Driver Kit, and packaged using the free of charge Microsoft Keyboard Layout Creator 1.4, compatible up to the latest versions of the OS.
macOS
Кокоа мәтіндік енгізу жүйесі macOS-та көптеген баламалы және әріп үстіне қойылған таңбаларды тікелей енгізуге мүмкіндік берсе де, нақты құрастыру пернесі шешімі кіріктірілмеген. Біреуі Karabiner құралы арқылы іске асырылған.
Although the Cocoa text input system allows entry of many alternate and accented characters natively in macOS, a true compose key solution is not built in. At least one has been implemented using the Karabiner utility,
DOS
DOS жүйесінде, құрастыру пернесінің қолдауы жұмыс істеп жатқан бағдарламаға немесе жүктемелі пернетақта драйверіне байланысты болды. Мысалы, Lotus 1 2 3 Lotus International Character Set (LICS) және Lotus Multi Byte Character Set (LMBCS) жинағындағы көптеген арнайы символдарды оңай енгізуге мүмкіндік беру үшін құрастыру пернесі ретінде қолданылды.
Under DOS, compose key support depended on the running application, or on a loadable keyboard driver. For example, Lotus 1 2 3 used as compose key to allow easier input of many special characters of the Lotus International Character Set (LICS) and Lotus Multi Byte Character Set (LMBCS).
Жалпы композициялық комбинациялар
Төмендегі кесте X.Org серверінің әдепкі құрамының бір бөлігін көрсетеді. Юникодты қолдайтын қазіргі жүйелер үшін төмендегі кесте толық емес.