Стокгольмдік сюрреалистер тобы және әдебиет саласындағы өзгерістері

Кіріспе

Стокгольмдегі сюрреалистік топ (швед. Surrealistgruppen i Stockholm) – швед сюрреалистерінің тобы. Өзін мәдени ортадан тыс, бунтаршыл топ ретінде қараса да, кейбір мүшелері швед әдебиетінің орталық аясында танымал болғандықтан сынға ұшырады. Топ 1986 жылы жазғы күн тоғысында, Швецияның орталық бөлігіндегі Йемтланд облысының Хетланд коммунасындағы Ристафаллет сарқымасының жанында құрылған деп мәлімдейді. 1987 жылы Surrealistförlaget баспасы арқылы өлеңдер мен прозалық мәтіндер жинақтарын жариялай бастады. 2001 жылғы мақалада Лассе Сёдерберг (ескі буынның швед жазушысы) оларды 1988 жылы кездескен кезде «Стрэндбергтің «Көк мұнарасына» жақын антикварлық кітап дүкенінде орналасқан «Сюрреалистік зерттеу бюросы» ретінде, қатаң көрінетін бірнеше жас жігіттер» деп сипаттады. Олардың жарияланымдарының ішінде 1987–1988 жылдары жарық көрген журнал (4 нөмір), содан кейін Nakna läppar, Kvicksand (1 нөмір, 1989), Kalla handen (2 нөмір, 1994) және, ақырында, Stora saltet (9 нөмір, 1995–1998) болды. Stora Saltet поэзиялық, сюрреалистік мәтіндерді қамтыды, ал редакциялық мақалалар көбінесе философиялық және/немесе саяси сипатта болды. Сёдербергтің пікірінше, журналдың мазмұны әртүрлі сапада болды, бірақ ол Йоханнес Бергмарк пен Карл Майкл Эденборгтың (1967 жылы туған) эротика, ақша, алхимия және музыка сияқты тақырыптардағы ойларға толы жазбаларын ерекше бағалады. Сёдербергтің сөзіне қарағанда, топ әдейі түрде «мәдени ортадан» алшақтады, бірақ олардың қызметі баяулаған соң – Stora saltet 1998 жылы соңғы рет жарық көрді – мүшелері басқа бағыттарға бет бұрды. 1995 жылғы 27 қарашадағы «Экспрессен» газетінде «Stora saltet» туралы жазған Агнета Клингспор оқырмандарға Stora Saltet-те жарияланған жас ақын Аасе Бергтің (1967 жылы туған) есімін есте сақтауға шақырды. Берг екі жылдан кейін беделді Bonniers баспасында өлеңдер жинағымен әдебиетке енді және Швециядағы ең маңызды ақындардың бірі ретінде танылды. Vertigo баспасын құрған Эденборг алхимияға қызығушылығын жалғастырды және 2002 жылы 18 ғасырдағы Швециядағы алхимия тақырыбында докторлық диссертациясын аяқтады. Stora saltet тобының тағы бір мүшесі (Аннели Йордальдың 2001 жылғы 16 ақпандағы DN газетінде жазған мәліметтері бойынша) – романшы Мая Лундгрен (1965 жылы туған), оның «Помпеи» романы (Bonniers, 2001) бірнеше тілге аударылды және (2005 жылы) итальяндық Premio Bancarella сыйлығына ие болды. Ол 1990 жылдардың басында романшы ретінде дебют жасады және содан бері әдеби журнал 90tal (кейін 00tal) және «Aftonbladet» газеті үшін тұрақты түрде жазып келеді. Топтың басқа мүшелері – Кайса Берг, Бруно Джейкобс, Х. Кристиан Вернер, Хелена Боберг және Маттиас Форсаге. Форсаге – табиғатты зерттеуші, 2005 жылдан бастап Уппсала университетінде энтомология бойынша диссертация қорғайды. Оның «Angående näktergalarna man fann på glaciärisen» (Lund: Ellerströms 1998) атты поэзиясы сюрреалистік автоматты жазу дәстүрінде жазылған, ал шығарманың бастапқы идеясы Стокгольмдегі Табиғат тарихы мұражайына жасаған сапарлар кезіндегі әртүрлі орнитологиялық немесе геологиялық байқауларға негізделген. Жоғарыда аталған Йоханнес Бергмарк музыкант және композитор болып жұмыс істейді, бірнеше CD жаздырып, халықаралық фестивальдарда өнер көрсетеді. Кейінгі жылдары активтілігі төмен болса да, топ веб-сайтты қолдайды, онда Stora saltet-тен алынған мәтіндерді оқуға болады, ал соңғы мәтін 2002 жылғы.

The Surrealist group in Stockholm (in Swedish Surrealistgruppen i Stockholm) is a Swedish group of surrealists. It has been criticised as, though it regards itself as a subversive group outside the cultural establishment, some of its members have gone on to occupy more central positions on the Swedish literary field. The group describes itself as being founded in 1986, on Midsummer's Eve, close to a waterfall called Ristafallet in Hålland in Jämtland, in central Sweden. They started to publish collections of poetry or prose texts under their imprint Surrealistförlaget in 1987. In an article from 2001, Lasse Söderberg (a Swedish writer belonging to an older generation) describes them, from an encounter in 1988 as "a few serious looking young men", headquartered as the "Surrealist research bureau" in an antiquarian bookstore close to Strindberg's "Blue tower" (his famous last residence on the street Drottninggatan on Norrmalm). Their publications included a journal published first in 1987–1988 (4 issues), then variously and irregularly as Nakna läppar, Kvicksand (1 issue, 1989), Kalla handen (2 issues, 1994) and finally as Stora saltet (9 issues, 1995–1998). Stora Saltet contained poetic, surreal texts and the editorials were often philosophical and/or political. In Söderberg's view the content of the journal was of mixed quality, but he particularly appreciated the speculative writings of Johannes Bergmark and Carl Michael Edenborg (born 1967) on subjects like erotica, money, alchemy, and music. According to Söderberg, the group consciously cut itself off from the "cultural establishment", but as their activities as a group cooled down – Stora saltet was last published in 1998 – the members turned in other directions. In a brief article on Stora saltet in Expressen 27 November 1995, Agneta Klingspor urges the reader to remember the name of Aase Berg (born 1967), a young poet publishing in Stora Saltet. Berg made her serious literary debut two years later with a collection of poetry on the prestigious publishing house Bonniers, and has since emerged as one of the most significant poets in Sweden, and as editor of the leading literary journal BLM and critic for Expressen, she has been firmly placed within the cultural establishment. Edenborg, who started his own publishing company Vertigo, meanwhile continued to take an interest in alchemy and, beside other writings on the subject, in 2002 completed a doctoral dissertation on alchemy in Sweden during the 18th century. Another of the members of the group around Stora saltet (according to Anneli Jordahl in DN 16 February 2001) was the novelist Maja Lundgren (born 1965), whose novel Pompeji (Bonniers, 2001) has been translated into several languages and (in 2005) nominated for the Italian prize Premio Bancarella. She made her debut as a novelist already in the early 1990s and has since regularly been writing for the literary journal 90tal (later 00tal) and the daily paper Aftonbladet. Other members of the group include Kajsa Bergh, Bruno Jacobs, H. Christian Werner, Helena Boberg and Mattias Forshage. Forshage is a naturalist, as of 2005 working on a dissertation in entomology at Uppsala University, whose poetry in Angående näktergalarna man fann på glaciärisen (Lund: Ellerströms 1998), written in the surrealist tradition of automatic writing, takes its point of departure in various ornithological or geologic observations made at visits to the Swedish Museum of Natural History in Stockholm. Johannes Bergmark, mentioned above, works as a musician and composer, has recorded a number of CDs and performed on festivals internationally. Although less active in later years, the group maintains a website, where some of the texts from Stora saltet may be read, and the last text is dated 2002.