Капюшонды жейдешеңнің тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Капюшонды свитер (кейде «худи» деп те жазылады) – ағылшын бас киімімен бір түбірден шыққан свитер түрі. Киімнің стилі мен пішіні Орта ғасырлық Еуропаға дейін жетеді, сол кезде католик монахтарының сүйікті киімдеріне – түнік немесе көйлекке тігілген капюшон (капюшон деп аталатын) және сыртқы жұмыстармен айналысатын адамдардың киетін шапан немесе капюшон кіретін. Бұл киім Англияда кем дегенде 12 ғасырда белгілі болған, мүмкін нормандтар Англияны жаулап алған кезде импортталған, себебі «капа» – «Нормандияда кең таралған қысқа капюшон» болған. «Худи» термині 1990 жылдары кеңінен қолданысқа енді. Худи 1970 жылдары танымал болды, оның сәттілігіне бірнеше фактор әсер етті. Осы шамада Нью-Йоркте хип-хоп мәдениеті дамыды, сонымен қатар жоғары сән де өркендеді, себебі Норма Камали және басқа да танымал дизайнерлер жаңа киімді қабылдап, оны сәнге енгізді. Университеттердің логотипі бар худилер осы кезде пайда болды. 1990 жылдары худи оқшауланудың символына, академиялық рухтың білдірілісіне және бірнеше сән коллекцияларына айналды. Ұлыбританиядағы рейверлермен байланысы осы шамада пайда болды, олардың танымалдылығы осы демографиялық топпен бірге өсті. Жас жігіттер, көбінесе скейтбордшылар немесе серфингшілер худи киіп, АҚШ-тың батыс бөлігінде, әсіресе Калифорнияда бұл трендті таратуға көмектесті. Мысалы, Томми Хилфигер, Джорджио Армани және Ральф Лорен 1990 жылдары көптеген коллекцияларында худиді негізгі элемент ретінде пайдаланды.

Канада

Канада бойынша, худилер – кейде қыста қосымша киім қабаты ретінде пальто немесе күрмеше астына киілетін танымал киім. Саскачеван провинциясында сыдырмасы жоқ худилер "қоян құшақтары" деп аталады.

Жаңа Зеландия

"Парламентке капюшон кигендер" атты акция 2008 жылдың мамыр айында Жаңа Зеландияда (ЖЗ) жастарға қолдау көрсету және жастар стереотиптерін жою мақсатында ұйымдастырылған ұлттық жастар апталығы аясында басталды. Акцияны іске қосу үшін Жаңа Зеландия саяси қайраткерлері, оның ішінде Ұлттық партияның депутаты Ники Вагнер, Жасыл партия депутаттары Сью Брэдфорд, Нандор Танцос және Метирия Турей, Маори партиясының депутаты Хоне Харавира ел парламентінің сатыларында капюшон киіп тұрды. Англикан шіркеуінің архиепископы Дэвид Моксон және ЖЗ-ның Методист шіркеуінің президенті Брайан Тернер де бұл акцияға қатысты. 2008 жылғы оқиғаға қатысты саяси қайраткерлер арасында қолдау және сын білдірілді. Жергілікті кеңес мүшесі Дейл Эванс наразылық ретінде Ку-клукс-клан киімін киіп, капюшонды "тойлауға лайық емес киім" деп атап, күшті реакция көрсетті. 2009 жылы Жаңа Зеландияның Жасөспірімдер денсаулығы және дамуы (ЖЗЖДД) Age Concern ұйымымен бірлесіп "Капюшондағы жақсылық" күнін өткізді. Бұл акцияны екі ұйым да Жаңа Зеландияда жастар мен қарт адамдарға қатысты стереотиптерді көрсету үшін пайдаланды. Сол кезде Age Concern ұйымының президенті Лиз Баксендин бұқаралық ақпарат құралдарына:

"Қарлылар мен жастардың ортақ нәрселері көп. Біз екеуміз де өмірімізге және жетістіктерімізге емес, жасымызға байланысты стереотиптерге ұшыраймыз. Капюшонды жамандауды тоқтатып, оның мәнін түсінуіміз керек. Оны барлығы киеді. Біз капюшонды қайтарып алуымыз керек!" – деді.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда капоталар көп сынға ұшырады; кейбір дүкен ұрылары капотын сауда орталықтарының бейнекамераларынан өздерін жасыру үшін пайдаланды. 1990 жылдары капот киім танымал болды. 21-ші ғасырда ол антиәлеуметтік мінез-құлықпен байланыстырып, жағымсыз беделге ие болды. Кейіннен ол "хав" немесе "нед" деп аталатын топтардың киімдерінің біріне айналды. Ұлыбританиядағы Голдсмит колледжінің коммуникация профессоры Анжела МакРобби капоттың тартымдылығы анонимділік, құпиялылық және алаңдаушылық сезімін ұстануында дейді. "Оның бастауы қара американдық хип-хоп мәдениетінде, қазір ол кең таралған және әлемдік экономиканың маңызды бөлігі. Күнделікті киімге арналған демалыс және спорттық киім кеңселік костюм немесе мектеп формасынан өзгешелік көрсетеді. Рап мәдениеті қарсылықты мақтайды, себебі ол әлеуметтік шеттеуді көрсетеді. Музыкалық және стильдік тұрғыдан ол ашу-ызамен қатар, қауіп пен қорқыныш сезімін тудырады. Капот – жастардың, әсіресе ұлдардың таңдаған киімдерінің бірі, оларға "жамандыққа қатысты" деген мағына беріледі. Бұрын мұндай киімді иелену белгілі бір жастар мәдениеттерімен шектелген – былғары күртелер, шалбарлар, бірақ қазіргі кезде жастар өздерінің музыкалық және мәдени талғамдарын осылай көрсетуді қалайды, сондықтан ұлдар жас, ұлт және әлеуметтік жағдайына қарамастан капот киеді". 2005 жылдың мамыр айында Кенттегі Bluewater сауда орталығы сатып алушыларға капот пен бейсболдық қалпақ киюге тыйым салатын ереже енгізді, бірақ киімдер сатылымда қалды. Джон Прескотт бұл қадамды қолдап, капот киген жасөспірімдердің автокөлік станциясында болуынан қорқып отырғанын айтты. 2005 жылы Англияның оңтүстік-батысындағы Кумбсхед колледжі капотты ұлдардың мектеп формасының бір бөлігі ретінде қабылдады, бірақ капоты жаңбыр жауғанда ғана киілуге рұқсат берілді. Директор Ричард Хейг бұл шешім киімге байланысты туған "истерияны" басуға көмектесетінін айтты. 2006 жылдың ақпанында 58 жастағы мұғалім Свиндондағы Tesco дүкеніне кіргенде капотын шешуі сұралды. Мұғалімнің айтуынша, ол "шашының ретсіздігінен" капот киген. Дүкенде капот киюге қатысты ереже болған жоқ. Дүкен кешірім сұрап, "мұндай жағдай қайталанбауы үшін шаралар қабылдап жатыр" деді. 2006 жылдың шілдесінде Консервативтік партияның басшысы Дэвид Кэмерон капотты қорғану үшін киеді деп мәлімдеді. Бұл сөзді Лейбористер партиясы "капотты құшақтау" деп атады. 2019 жылы британдық Burberry бренді орынсыз капот үшін кешірім сұрады. Бұл брендтің сән көрсетілімінде мойнына "ілмек" байланған мата көрсетілді, бұл әлеуметтік желілерде үлкен наразылық тудырды. 2020 жылдың наурызында Белфаст телеграфында жарияланған мақалада капоттардың бұрынғы жылдардағыдай жұмысшы табымен байланысты емес екені айтылды, себебі Кейт Миддлтон капот киген күйде көрінген.

In the UK, hoodies have been the subject of much criticism; some shoplifters have used the hood to conceal their identities from CCTV cameras in shopping centres. The hoodie became a popular clothing item by the 1990s. By the 21st century, it had gained a negative image, being associated with anti social behaviour. It became one of the later items associated with "chavs", or Neds. Angela McRobbie, professor of communications at Goldsmiths College in the UK, says the appeal of the hoodie is its promise of anonymity, mystery and anxiety. "The point of origin is obviously black American hip hop culture, now thoroughly mainstream and a key part of the global economy. Leisure and sportswear adopted for everyday wear suggests a distance from the world of office suit or school uniform. Rap culture celebrates defiance, as it narrates the experience of social exclusion. Musically and stylistically, it projects menace and danger as well as anger and rage. The hooded top is one in a long line of garments chosen by young people, usually boys, to which are ascribed meanings suggesting that they are 'up to no good'. In the past, such appropriation was usually restricted to membership of specific youth cultures—leather jackets, bondage trousers—but nowadays it is the norm among young people to flag up their music and cultural preferences in this way, hence the adoption of the hoodie by boys across the boundaries of age, ethnicity and class." In May 2005, Bluewater shopping centre in Kent caused outrage by launching a code of conduct which bans its shoppers from sporting hoodies or baseball caps, although the garments remain on sale. John Prescott welcomed the move, stating that he was threatened by the presence of teenagers wearing hoodies at a motorway service station. In 2005, Coombeshead College in the south west of England allowed the hoodie to become part of the boys' school uniform, but the hood could be put up only when it rained. The principal, Richard Haigh, stated that the move would help to calm some of what he called the "hysteria" surrounding the garment. In February 2006, a 58 year old teacher who was wearing a hooded top was asked to remove it when entering a Tesco store in Swindon. According to the teacher, she was wearing the hood because "my hair's a mess". The store did not have a hoodie policy. The shop apologized and said it was taking action to "make sure this doesn't happen again." In July 2006, David Cameron, leader of the Conservative Party, made a speech suggesting that the hoodie was worn more for defensive than offensive purposes. The speech was referred to as "hug a hoodie" by the Labour Party. In 2019 the British fashion label Burberry had to apologize for an inappropriate hoodie. On its runaway show, the fashion label featured a piece of cloth with a "noose" around the neck, which caused an outrageous reaction in social media. A March 2020 article in the Belfast Telegraph argued that hoodies were not as associated with the working class as in previous years, noting that Kate Middleton had appeared in a hoodie.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та капюшонды киімдер басты назардағы сәскеңге айналды, бұл киімнің бастапқы пайдалы мақсатынан асып, джинс сияқты кең таралды. Бұл киім әртүрлі стильдерге еніп, тіпті костюмнің астына да киіледі. Сыдырғыштары бар капюшонды киімдер әдетте «сыдырғышты капюшон» деп аталады, ал сыдырғыштары жоқ киімдерді «пуловер» деп сипаттауға болады. АҚШ-та жасөспірімдер мен жас ересектердің киімдерінің алдынан мектеп атаулары немесе эмблемалары бейнеленген, бұл киімдер форма ретінде немесе жеке талғам бойынша таңдалады. Капюшонды свитер 1930 жылдары суық Нью-Йорк қоймаларында жұмыс істейтін жұмысшылар үшін ойлап табылған және 80 жылдан бері қолданылып келе жатқан пайдалы киім. 1970 және 1980 жылдары капюшонды киімдер хип-хоп мәдениетінің «жағымды анонимділік пен жасырын қауіп» символы ретінде қабылданды. Fox News арнасының жүргізушісі Джеральдо Ривера жас қара нәсілді адамдарды капюшон киюден бас тартуға шақырды, бірақ кейіннен ол өз сөздері үшін кешірім сұрады. Циммерманның адвокаттары «капюшон қорғанысы» деп аталатын аргумент келтірді. Олар Циммерманның Мартиннің капюшонын қауіптің белгісі ретінде қарауының дұрыс екенін айтты. «Раса және расизм» кітабының авторы Каролин Флюер Лоббанның сөзіне сәйкес, Циммерманның ісінен кейін бұл киім Black Lives Matter қозғалысының символына айналды. «Киім кодексі» кітабының авторы, құқық профессоры Ричард Томпсон Форд былай деді: «Медиада капюшон «қара бұзақылармен» байланыстырылған кезде, кейбір қара адамдар одан қашып, ал басқалары оны қабылдады: капюшонның қоғамдық бейнесі нәсілдік мақтаныш пен қарсылықтың, бірлестік пен жақындық сезімінің символына айналдырды, бұл олардың өзіне сенімді қара адамдардан қорқуға бейімділер үшін жағымсыз ассоциацияларды күшейтті». Facebook компаниясының бас директоры Марк Цукерберг көбінесе бизнес костюмі орнына қарапайым сұр сыдырғышты капюшон киеді, бұл оның компаниясының 2012 жылғы IPO-сы кезінде пікірталас тудырды. Актер Джесси Айзенберг 2010 жылғы «Әлеуметтік желі» фильмінде Цукерберг рөлін сомдағанда да осындай киім киеді. 2015 жылы Оклахома штатының өкілі Дон Баррингтон «киім, маска немесе басқа да жасыратын заттарды» киюді қылмыстық жазаға тартуды көздеген заң жобасын ұсынды, бұл киім киюшінің кім екенін жасыруға бағытталған, бірақ бұл заң жобасы капюшон киюді қылмыстастыруға бағытталған әрекет ретінде сынға ұшырады.

Hoodies have become a mainstream fashion in the U. S., transcending the clothing item's original utilitarian purpose, similar to jeans. This clothing item has found its way into a variety of styles, even so far as to be worn under a suit jacket. Hoodies with zippers are generally referred to as zip up hoodies, while a hoodie without a zipper may be described as a pullover hoodie. Throughout the U. S., it is common for teenagers and young adults to wear sweatshirts—with or without hoods—that display their respective school names or mascots across the chest, either as part of a uniform or personal preference. The hooded sweatshirt is a utilitarian garment that originated in the 1930s for workers in cold New York warehouses and thus have been around for over 80 years. In the 1970s and 1980s, hoodies were adopted by hip hop culture as a symbol of what one reporter termed "cool anonymity and vague menace". Fox News host Geraldo Rivera encouraged young black people to stop wearing hoodies though he later apologized for his comments. Zimmerman's defense team offered what was called "the hoodie defense". They argued that it was reasonable for Zimmerman to regard Martin's hoodie as a threat. According to Carolyn Fluehr Lobban, author of Race and Racism, following Zimmerman's trial the garment became emblematic of the Black Lives Matter movement. Dress Codes author, law Professor Richard Thompson Ford, said that "As the hoodie became associated with 'Black hoodlums' in the media, some Black people avoided them and others embraced them: the public image of the hoodie made it into a statement of racial pride and defiance, solidarity with a community, an emblem of belonging, and all of that reinforced the negative associations for those who were inclined to be afraid of assertive Black people." Facebook CEO Mark Zuckerberg often wears a plain grey zip up hoodie rather than a business suit, drawing comments during his company's 2012 initial public offering. Actor Jesse Eisenberg dons the same attire while portraying Zuckerberg in the 2010 film The Social Network. In 2015, Oklahoma state representative Don Barrington proposed a bill to criminalize wearing a "robe, mask or other disguise" in public that would "intentionally conceal the wearer's identity", a bill which was criticized as an attempt to criminalize the wearing of the hoodie.

Вьетнам

Вьетнамға алғаш рет 2000 жылдардың басында келген худилер жастардың жастық және практикалық стилі үшін тез танымал болды. Уақыт өте келе, олар барлық жастағы адамдар үшін негізгі сәндік затқа айналды, олардың ыңғайлылығы, жылуы және қолдануға қолайлылығы үшін бағаланады. Бүгінде худилерді мектептерден және жаяу жүргіншілер көшелерінен бастап, сәндік көрсетілімдерге дейін кездестіруге болады. Халықаралық және вьетнамдық сәндік брендтер худилерді дизайн, материал және баға жағынан әртүрлі нұсқаларда ұсынады. 2023 жылы Вьетнамның электрондық коммерция платформаларындағы худилерден түскен кіріс 659,4 миллиард Вьетнам донгын құрады, бұл өткен тоқсанмен салыстырғанда 93,1%-ға артты.

Хакерлер

ХХІ ғасырдың басында хакерлердің имиджі көйлектермен байланысты болды. «Мистер Робот» сериалының басты кейіпкері Эллиот Альдерсон, үнемі қара көйлек киетін хакер.