Қайта келген стиль: Өткенге көз жүгірту және ностальгия

Кіріспе

Тарихи түрде туынды стилдер

Ретро стиль – тарихтағы өмір салтын, трендтерді немесе өнер формаларын, соның ішінде музыканы, әдет-ғұрыптарды, сәнді немесе көзқарастарды саналы түрде қайталау немесе олардан шабыт алу болып табылады. Халық мәдениетінде "ностальгия циклі" әдетте 20-30 жыл бұрынғы екі онжылдыққа қатысты болады.

Анықтама

Ретро термині 1972 жылдан бері қолданылып келеді, бір жағынан, өткеннің нақты стильдеріне, мотивтеріне, техникаларына және материалдарына уәжделі түрде сілтеме жасайтын жаңа туындыларды сипаттау үшін. Бірақ екінші жағынан, көптеген адамдар бұл терминді бұрын қалыптасқан стильдерді жіктеу үшін пайдаланады. Ретро стилі – өткеннің белгілерін көрсететін жаңа нәрселерді білдіреді. Романтизм дәуірінің тарихилықтарынан ерекшеленеді, ретро көбінесе өнеркәсіптік революциядан бері жасалған өнімдерге, сәндерге және көркемдік стильдерге, Модернизмнің кезекті стильдеріне ден қойып, оларды қайта жаңартуға тырысады. Ағылшын тіліндегі «ретро» сөзі латын тілінен алынған «retro» префиксінен шыққан, ол «кері», немесе «өткен уақытта» деген мағынаны білдіреді. Францияда «rétro» сөзі, «rétrospectif» сөзінің қысқартылған түрі, Шарль де Голль мен Францияның Екінші дүниежүзілік соғыстағы рөлін қайта бағалау арқылы мәдени маңызға ие болды. 1970-ші жылдардағы француздық «rétro» сәні, фильмдер мен романдарда француз азаматтарының нацистік оккупация кезіндегі мінез-құлқын қайта қарастырды. «Ретро» термині көп ұзамай сол кезеңді еске түсіретін француз сәніне қолданылды. Одан кейін ретро сөзі сән және мәдениет баспасөздері арқылы ағылшын тіліне енгізілді, онда ол салыстырмалы түрде жақын өткеннің ескі сәндерін қайта жаңартуды білдіреді. Француз теоретігі Жан Бодрияр «Симулякра және симуляция» еңбегінде ретроны өткенді мифтен арылту ретінде сипаттайды, осы арқылы қазіргі заманды модернизм дәуірін жетектеген үлкен идеялардан алшақтатады. Көбінесе ретро жақын өткенге жатқан және ешқашан заманауи болмаған заттар мен көзқарастарды сипаттау үшін қолданылады. Бұл өткенге қатысты көзқарасымыздың түбірінен өзгеруін көрсетеді. Қайта жаңартудың дәстүрлі формаларынан ерекшеленеді, «ретро» жарым-жартылай ирониялық, жарым-жартылай сағынышпен жақын өткенді қарастырады; оны «сентиментсіз ностальгия» деп атайды, ол қазіргі заманға жатпайтын модернизм формаларын еске түсіреді. Ностальгия ұғымы ретромен байланысты, бірақ өткеннің нәрселеріне, адамдарына және жағдайларына деген ащы-тұйық құштарлық ретро стилінде ирониялық көзқарасқа ие. Ретрода ностальгия цинизм мен бейтараптықпен ұштасады. Өткеннен бір нәрсені ұстап алып, ностальгияны оятуға деген құштарлық, қазіргі жағдайға наразылықтан туындайды.

The term retro has been in use since 1972 to describe on the one hand, new artifacts that self consciously refer to particular modes, motifs, techniques, and materials of the past. But on the other hand, many people use the term to categorize styles that have been created in the past. Retro style refers to new things that display characteristics of the past. Unlike the historicism of the Romantic generations, it is mostly the recent past that retro seeks to recapitulate, focusing on the products, fashions, and artistic styles produced since the Industrial Revolution, the successive styles of Modernity. The English word retro derives from the Latin prefix retro, meaning backwards, or in past times. In France, the word rétro, an abbreviation for rétrospectif, gained cultural currency with reevaluations of Charles de Gaulle and France's role in World War II. The French mode rétro of the 1970s reappraised in film and novels the conduct of French civilians during the Nazi occupation. The term rétro was soon applied to nostalgic French fashions that recalled the same period. Shortly thereafter retro was introduced into English by the fashion and culture press, where it suggests a rather cynical revival of older but relatively recent fashions. In Simulacra and Simulation, French theorist Jean Baudrillard describes retro as a demythologization of the past, distancing the present from the big ideas that drove the modern age. Most commonly retro is used to describe objects and attitudes from the recent past that never seem modern. It suggests a fundamental shift in the way we relate to the past. Different from more traditional forms of revivalism, "retro" suggests a half ironic, half longing consideration of the recent past; it has been called an "unsentimental nostalgia", recalling modern forms that are no longer current. The concept of nostalgia is linked to retro, but the bittersweet desire for things, persons, and situations of the past has an ironic stance in retro style. Retro shows nostalgia with a dose of cynicism and detachment. The desire to capture something from the past and evoke nostalgia is fuelled by dissatisfaction with the present.

Түрлері

1980 жылдардан бері ретро сөзінің мағынасы кеңейіп, түрлі салаларда қолданыла бастады. Бірнеше сала бұл терминді дизайн саласынан бейімдеді.

Нысандар

1960 жылға дейін интерьерлер көбінесе антиквариатпен безендірілді. 1960 жылдары Лондонда дүкендер қолданылған жиһазды сата бастады. Бұл дүкендер бұрынғы антиквариат дүкендерінен өзгеше болды, себебі олар жақындағы өткенге қатысты күнделікті қолданылатын заттарды сатты. Бұрын осы заттар қоқыс саналған: викториялық эмаль тақтайшалары, ойыншық аюлар, одақ туларымен боялған ескі жиһаз, боулер шляпалары және т.б. Өткенді өндіру және тұтынудың жаңа тәсілі пайда болды, сондай-ақ жаңа дизайн үшін жақындағы өткенге қатысты кең ауқымды заттар қолданылды. «Ретро» сөзі 1970 жылдары қолданысқа түскенге дейін, жаңа дизайн үшін ескі стильдерді пайдалану кең таралған еді. 19-шы және 20-шы ғасырлар бойы дизайнерлер өткеннен, мысалы, классицизм стилінен шабыттанды.

Ішкі дизайн

Интерьер дизайны журналдары көбінесе ретро стилін өткеннің аралас стильдері мен заттарының, қолданылған және жаңа заттардың ішкі безендіруі ретінде көрсетеді. Мысалы, 1970 жылдардағы өрнекті қағаз жабыншалары (обои), 1970 жылдарға, 1960 жылдарға немесе 1950 жылдарға жататын қолданылған жиһазбен үйлесімде. Ескі заттардың құны артты, себебі бұрын олар көне және күнделікті деп есептелген. Сонымен қатар, 20 ғасырдың басында готика, барокко және рококо мотивтері жаңа өнімдерде қолданылды. Типографияда классицизм әрқашан ықпалды болды және 20 ғасыр бойы, сондай-ақ ертедегі ағашқа қашап басуда да қолданылды. 1960 жылдары фотокомпозиция техникасының енгізілуі типографтарға шрифттердің стильдерін және өлшемдерін таңдау мен орналастыруда үлкен мүмкіндіктер берді. Мысалы, психоделикалық шрифттер жасалды, олар модерн өнерінен және басқа мәдениеттерден шабыттанды. Тарихи стильдер тамақ пен тұрмыстық тауарларды насихаттау және таңбалау үшін де қолданылады, балалық шақтың естеліктеріне және үйдің жылы атмосферасына сілтеме жасайды. Логотиптерді жасауда ретро логотиптер ерекше аталып өтеді. Брендтер өздерінің брендінің дауысын және хабарын жеткізу үшін – таза, классикалық және жақындағы өткенді еске түсіретін ретро логотиптерді пайдаланады.

Мода дизайны

2000 және 2010 жылдары пастельді және неоновые түстер қайта жаңғырды, олар стереотипті түрде 1980-ші және 1990-шы жылдардың басындағы сәскең қалыптарымен байланысты (пастельді түстердің қайта жаңғыруы – 1950-ші жылдардағы трендтің қайта тууы). Осы кезеңде 1980-ші жылдардың соңындағы жоғары белдік аналық джинсылар әйелдер арасындағы хипстерлердің арасында танымал болды. 2010 және 2020 жылдары 1990-шы жылдардағы сәскең қалыптары қайта келді: сол онжылдықта кең таралған көптеген маталар мен өрнектер (мысалы, ұсақталған барқыт және гүлді суреттер) қазір танымал, ал 1990-шы жылдары танымал болған Dr. Martens аяқ киім бренді 2010-шы жылдардың басында қайтадан үлкен сұранысқа ие болды, себебі 2011-2012 жылдар британдық компанияның барлық уақыттағы ең табысты сату маусымы болды.

Ретро өнер

Қазір ретро-арт деп аталатын стиль – 1940-1960 жылдар аралығында ірі орталықтардағы қарапайым баспа машиналарын пайдаланып, оңай көбейтілетін, көзге түсетін, айқын графикаға деген қажеттіліктен туындаған поп-арт жанры. Ретро жарнама өнері өз ерекшелігінің арқасында қазіргі компьютерлік стильден өзгеше болғандықтан, қайтадан танымалдылыққа ие болды. Заманауи суретші Энн Тейнтор ретро жарнама өнерін заманауи әйел туралы үздіксіз пікір білдіру үшін негізгі құрал ретінде пайдаланады. Оның ерекше стильдік белгілеріне аналогтық машина дизайны және көне телебағдарламалар жатады. Ретро поп-арт кейіпкерінің танымал мысалы – кеңінен қолданылған, көшірілген және пародияланған Уорд Кливер стиліндегі J. R. "Боб" Доббс сияқты иконаның жалпыланған түрі.

Кино, музыка, сән және теледидар

1968 жылы Mothers of Invention тобының Cruising with Ruben & the Jets альбомы және 1969 жылы Sha Na Na қайта жаңғыру және пародиалық тобы болғаннан кейін, 1970-ші және 1980-ші жылдар 1950-1960-шы жылдарға қайта оралуды әкелді. Осы кезеңде "American Graffiti", "M*A*S*H", "Grease", "Happy Days" және "Peggy Sue Got Married" сияқты фильмдер мен телешоулар осы уақыттағы оқиғалар негізінде түсірілді.

Қайта құру

Ретро ойындар – адамдардың көне компьютерлерде немесе классикалық ойын консольдерінде бейне ойындар ойнау арқылы уақыт өткізуі. Көне немесе ретро жабдық деп саналатыны кейде пікірталас тудырады, бірақ көбінесе ретро ойыншылар Commodore 64, Amiga 500, Atari 2600, NES, Sega Genesis/Mega Drive, PlayStation, Nintendo 64, Dreamcast, SNES және классикалық Game Boy ойындары мен консольдеріне қызығушылық танытады. Егер түпнұсқа жабдық қол жетімді болмаса, эмуляция ретро ойындарда маңызды рөл атқарады.

Ұшақ

Кейбір әуе компаниялары қазіргі заманғы әуе флотындағы бір ғана ұшақты тарихи түспен бояуды таңдады, әдетте бұл маркетингтік мақсатта немесе жылдығын еске алу үшін жасалады.