Кіріспе

Шотландиялық атақ

Бұл бет Дуглас графының тақырыбын жоғалтумен және Оңтүстік Ланаркширдегі Дуглас феодалдық барондарымен байланысты. Атақ 1358 жылы Шотландияның перісінде Шотландияның қорғаушысы сэр Арчибальд Дугластың ұлы, Уильям Дугласқа, Дугластың 1-ші графына берілді. 1455 жылы Джеймс Дуглас, 9-шы граф, бұл атақтан айырылды.

Мифтік бастауы

Дуглас графтары, Дуглас кланының басшылары және олардың ұрпақтары 767 жылы өмір сүрген мифтік тұлға – Шолто Дугластан тарағандарын айтты. Дегенмен, олардың Дәуіт I патшалық құрған кезеңде Шотландияға көшіп келген фламанд иммигранттарының ұрпақтары болуы мүмкін. 1-ші графтың әкесі Уильям Хардидің Элеонора де Ловенге үйленуі арқасында Дуглас графтары өз тегін Брабант ландграфтарына дейін жеткізе алды. Шолто Дуглас туралы әңгімеде оның ұлы Уильям Дуглас, мифтік шотланд патшасы Ахай (немесе Эохайд?), Карл Ұлының сарайына Ломбардтар патшасы Дезидерийге қарсы соғыста оған көмектесу үшін жіберілген әскерлердің командирі болады. Уильям Дуглас Пьяченца қаласына қоныстанды, оның ұрпақтары Scotti (немесе Scoto) деген атпен жергілікті ықпалды магнаттарға айналып, соңынан осы қаланың Guelf тобының жетекшілері болды.

Тарихилығы

Шотландияда тіркелген алғашқы Дуглас – Уильям I, Дуглас лорды (шамамен 1174 – 1214 жылдары), 1198 жылы Глазго епискобы Джоселиннің хаттамасына куә болған, онда ол "Will. de Dufglas" деп қол қойған, бұл тек аумақтық атау болуы мүмкін. Алайда, Морей үйі мен оның бабасы, Дуфус лорды Фрескин арасында байланыс болған деген тұжырым жасауға болады, себебі екі үйдің кейінгі гербтерінде де көгілдір фонда үш күміс жұлдыз бейнеленген; сондай-ақ, Брициус де Дугласқа қатысты құжатта, Уильям Дугластың ұлы және Морей епискобы, ол Кердалдық Фрескин деген туысын еске алады, бұл сол кездегі Шотландия үшін ерекше есім. Морейлермен бұл байланыс кейіннен Эндрю Уинтунның Архибальд Қатал мен Морей мұрагері Йоханна де Моравияның некесіне орай жазған өлеңінде де айқындалады. Бұл Архибальд Қатал мен Йоханна де Моравияның туысқандық байланысы болғандықтан, некеге тұруға Папаның рұқсатын алуға тура келгенін де көрсетеді.

Белгілі өнер туындылары

XVI ғасырдың басында Карл II Д’Амбуаз 1505 жылы Бернардино де Контиге өзінің портретын салуды тапсырды. Леонардо да Винчидің досы және қолдаушысы болғанмен, Д’Амбуаз де Контиді оның дәстүрлі майлы бояумен сурет салу стилі үшін таңдады. Суреттің жоғарғы сол жағына ірі әріптермен "Дугластың графы, қара Дюдели атанған" (Дугластың лорды Джеймске сілтеме) деп жазылған. Де Конти қанша нұсқа жасағаны белгісіз, бірақ олардың бірі Сиэтл өнер мұражайында сақталады, тағы біреуі Генри VIII-ге тиесілі болған және қазір Корольдік отбасының меншігінде, ал кем дегенде біреуі жеке коллекцияда бар.

Билікке көтерілу

Сэр Уильям Харди – Доглас лордтарының тарихқа енген тұңғыш өкілі, ол ішкі және халықаралық саясатқа белсенді қатысты. Ол Шотландиядағы ағылшын үстемдігіне қарсы Уоллестің көтерілісіне қатысып, Лондон мұнарасында тұтқын күйінде қайтыс болды. Оның ұлы, сэр Джеймс Дуглас, мүліктері ағылшын тәжіне тән болғандықтан, 1306 жылы Роберт Брюстің тәж киюінен бұрын оған адалдық серт берді және Баннокберн шайқасына дейінгі жылдары Брюстің қиындықтары мен шағын жеңістерін бөлісті. Кейіннен ол Шотландия шекарасындағы Батыс маркасының уәкілі болып тағайындалды. Брюстің қайтысынан кейін сэр Джеймс Дуглас, ағылшындарда "Қара Дуглас", ал шотландтарда "Жақсы сэр Джеймс" деп белгілі болды, король жүрегін крест жорығына алып, Испанияда маврлармен шайқаста қаза тапты.

Дуглас графлығы

1358 жылы Жақсы сэр Джеймстің жүрегі елжіреген немересі Уильям, Дуглас лорды, Дугластың 1-ші графы болып жарияланды және Маргарет, Мар графинясына үйлену арқылы Дуглас жерін кеңейтті. Графтық атақтың құрылуы сол жылдың 26 қаңтарында нақты белгіленді, себебі 25 қаңтардағы Дугластың куәгер болған жарғыда ол «Дуглас лорды, рыцарь Уильям» деп сипатталған, ал айдың 27-сі – Дуглас графы ретінде танылды. Дугластың билігі 2-ші графтың Шотландия королі Роберт II-нің қызы, принцесса Изабеллаға үйленуімен одан әрі артты. Дугластың жерлік билігінің шыңына Галлоуэй лорды Арчибальд Грим жетті, ол Жақсы сэр Джеймстің заңды емес ұлы еді. Арчибальд Грим Оттерберн шайқасында 2-ші графтың қазасынан кейін графтық мұрагерлікке ие болды. «Қара Арчибальд» деп те аталған ол, жаулап алу құқығымен Галлоуэй лорды болды; ал әйелі, Морей мұрагері Джоанна де Моравия арқылы Ботуэлл лорды және оның кең иеліктеріне ие болды. Бұл кездегі ең ірі жер иелерінің бірі Арчибальд Грим енді Шотландия тажының ең ірі тікелей вассалы болды. Уильям, 1-ші граф, Арчибальд Грим, оның ұлы 4-ші граф және немересі 5-ші граф Францияда, сондай-ақ Англия-Шотландия шекарасында жүз жылдық соғыс деп танылған шайқастарда күресті. 1-ші және 3-ші графтар Пуатье шайқасында болды, ал болашақ 5-ші граф Арчибальд, Вигтаун графы, Джон Стюарт, Букан графының орынбасары ретінде Бауге шайқасында және басқа жерлерде болды. Арчибальд Дуглас, Дугластың 4-ші графы, Хомилдон төбесінде шайқасты, онда тұтқындалды, содан кейін көтерілісші Солтүстік Англия барондарына қосылып, Шрусбери шайқасында күресті, қайтадан тұтқындалды. Дюгластың өмірінің осы эпизодында ол Уильям Шекспирдің «Генрих IV, 1-бөлім» пьесасындағы кейіпкерлердің бірі ретінде пайда болды. 1423 жылы Дугластың ұлы Вигтаун француз соғысына қосымша әскер жинау үшін Шотландияға оралды және әкесінің қолдауын алды. 4-ші граф 6500 сарбаздан тұратын армиямен Францияға аттанды, ал одан кейін оған риза болған дофин оны Турен герцогы және Францияның генерал-лейтенанты етіп тағайындады. Дуглас 1424 жылы Вернейл шайқасында қаза тапты. Дугластың 5-ші графы билікке келгеннен кейін, Джеймс II-нің кәмелетке толмаған кезінде Шотландияның регенті және Шотландияның генерал-лейтенанты болды. 5-ші графтың ұлдары, 16 жасар Уильям Дуглас, 6-шы граф Дуглас және оның інісі Дэвид Дуглас, сэр Уильям Крихтон, сэр Александр Ливингстон Каллендар және олардың үлкен туысы Джеймс Дуглас, Авондейл графының құлату ниетіне ұшырады, олар «Қара Дугластардың» билігін жоюды қалады. Балалар Эдинбург қамалына шақырылды, онда «Қара кешкі ас» деп белгілі болған оқиғада граф пен оның інісі қамал ауласына әкелініп, жас корольдің көз алдында өлім жазасына кесілді.

Қара дугластың құлдырауы

Авондейл графы, ұлдардың үлкен ағасы және олардың өліміне кінәлі деп саналатын, Дугластың 7-ші графы болды; "Джеймс Гросс" деп аталатын ол Дугластың барлық мұрасын мұра етті және 1443 жылы қайтыс болды. Дугластың билігін жоймаудың орнына, 6-шы графтың өлімі оны Джеймс Гростың бес ұлының қолына шоғырландырды. Шотландия королі Джеймс II өзінің тым күшті вассалы Уильям Дугластан, Кроуфорд графы және Джон Айлэймен жасасқан келісімін бұзудан бас тартқанына ашуланып, Дугласқа қауіпсіз өту кепілдігі берілгенімен, оны өз қолымен өлтірді. Дугластың ағалары – Джеймс Дуглас, 9-шы Дуглас графы, Арчибальд Дуглас, Моррей графы, Хью Дуглас, Ормонде графы және Джон Дуглас, Балвени лорды – тәжге қарсы ашық көтеріліс жасады, бірақ ақырында 1455 жылы Аркинхолм шайқасы деп аталатын шайқаста жеңіліске ұшырады; патшалық әскерлерді басқа Дуглас, "Қызыл" Джордж Дуглас, 4-ші Ангус графы басқарды. Дуглас ағайындыларының барлығы соғыста немесе содан кейін өлім жазасына кесілді, 9-шы графтан басқа, ол сол кезде Англияда болған. 9-шы графтың титулы жойылды, бірақ ол Англиядан Шотландияда 1484 жылы Локмабен жәрмеңкесіндегі шайқаста тұтқындалғанға дейін бүліктерді қоздыруды жалғастырды. Қартайған Дуглас өмірінің соңына дейін Линдорес аббаттығында өткізуге мәжбүр болды, ал оның иеліктері корольдің қолдаушылары арасында, әсіресе Ангус арасында бөлістірілді.

Қара және қызыл дугластар

1388 жылы Оттерберн шайқасында 2-графтың заңды мұрагерлері болмағандықтан, графтық "Жақсы сэр Джеймс" деп аталған азаматтың бітеу баласына, поэзиялық Арчибальд Гримге, Галлоуэй лордына көшті. Бұл Хью Дуллдың, Дуглас лорды титулынан бас тартуымен байланысты арнайы шарттар арқылы орын алды. Джордж Дуглас, Ангустың 1-ші графы, 1-ші графтың қарындасы Маргарет Стюарттан, Мар және Ангус графинясынан туған бітеу ұл, анасынан Ангус графтығын мұра етті. Кейіннен Дуглас және Ангустың екі тармағы сәйкесінше Қара және Қызыл желілер деп аталды. Қара Дугластар биліктен құлап, 1455 жылы король Джеймс II оларды жазалап, титулдарынан айырды. Жетінші граф 1437 жылы Авондейл графы және Балвени лорды атанды, сонымен қатар Шотландия пэрлігіне енді. Бұл титулдар да 1455 жылы жойылды. Дуглас титулы 1633 жылы "Қызыл" Дуглас желісі үшін қайта жаңартылды, онда Уильям Дуглас, 11-ші Ангус графы (1589–1660), Карл I оны Дугластың бірінші маркизі етіп тағайындады.

Қызыл Дуглас

Ангус графы, кейін Дуглас маркизі және Дуглас герцогы. Бұл әулеттің қазіргі өкілдері – Гамильтон герцогтары, Дуглас әулетінің ер балалары бойынша мұрагерлері.