Кіріспе

Британдық океанограф, теңіз биологы және лимнолог сэр Джон Мюррей (3 наурыз 1841 – 16 наурыз 1914) – Канадада туған, британдық океанограф, теңіз биологы және лимнолог. Ол қазіргі заманғы океанографияның негізін қалаушы деп есептеледі. 1868 жылы ол кит аулайтын «Ян-Майен» кемесіне кемелік дәрігер болып қосылып, Шпицберген және Ян-Майен аралына сапар жасады. Жеті айлық саяхат барысында ол теңізден үлгілер жинап, мұхит ағымдарын, мұздың қозғалысын және ауа райын жазды. Эдинбургке оралғаннан кейін университетте Сер Арчибальд Гейкидің геология пәнін оқып бітірді (1868–72).

"Шаленджер" экспедициясы

1872 жылы Мюррей экспедицияның бас ғалымы Чарльз Уайвилл Томсонның басшылығымен «Челленджер» экспедициясы үшін ғылыми құрал-жабдық дайындауға көмектесті. Экспедицияда бос орын пайда болғанда Мюррей экипажға табиғаттанушы ретінде қосылды. Төрт жылдық саяхат барысында ол мұхиттарды зерттеуге, оның ішінде теңіз үлгілерін жинауға, байқаулар жасап, оларды жазуға, теңіз құралдарын жетілдіруге қатысты. Кейін Эдинбургтегі «Челленджер» кеңсесінің бас көмекшісі болып тағайындалды. 1882 жылы Томсон қайтыс болғаннан кейін Мюррей кеңсе директоры болды және 1896 жылы 50 томнан астам есептерден тұратын «HMS Challenger сапарының ғылыми нәтижелері туралы баяндама» жариялады. Бүгінде бұл ғимаратта Сент-Колумба хосписі орналасқан.

Теңіз зертханасы, Грантон

1884 жылы Мюррей Эдинбургтағы Грантон қаласында Ұлыбританиядағы өзінің түріндегі алғашқы Теңіз зертханасын ашты. 1894 жылы бұл зертхана Клайд шығанағындағы Кумбре аралындағы Миллпортқа көшіріліп, Университет Теңіз биологиялық станциясы, Миллпорт болып өзгерді. Бұл станция бүгінгі Шотландия Теңіз ғылымдары қауымдастығының (Данстаффнадж, Обан, Аргилл және Бьют маңында) негізін қалады.

Шотландияның тұщы сулы көлдерін батиметриялық зерттеу

"Челленджер" экспедициясының есептерін аяқтағаннан кейін Мюррей Шотландияның тұщы сулы көлдерін зерттеу жұмыстарын бастады. Оған Фредерик Пуллар көмектесті және үш жыл ішінде олар 15 көлді бірге зерттеді. 1901 жылы Пуллар мұзға сырғанап түсіп, суға батып қайтыс болды, бұл Мюррейді зерттеу жұмыстарын тоқтатуға итермеледі. Алайда, Пуллардың әкесі, Лоренс Пуллар, оны жұмысты жалғастыруға көндірді және зерттеуді аяқтау үшін 10 000 фунт стерлинг берді. Мюррей шамамен 50 адамнан тұратын команданы үйлестірді, олар 60 мыңнан астам жеке тереңдік өлшеулер жасады және 562 көлдің басқа да физикалық ерекшеліктерін тіркеді. Нәтижесінде 1910 жылы Шотландияның тұщы сулы көлдерінің батиметриялық зерттеуінің 6 томы жарық көрді. Географиялық және ғылыми білімді картографиялық жұмысы арқылы дамытуға ұмтылған картограф Джон Джордж Бартоломей зерттеудің барлық карталарын жасап, жариялады.

Солтүстік Атлантика океанографиялық экспедициясы

1909 жылы Мюррей теңізді зерттеу жөніндегі халықаралық кеңеске Солтүстік Атлантика мұхитының океанографиялық зерттеуін жүргізу қажеттігін мәлімдеді. Мюррей барлық шығындарды өтеуге келіскен соң, Норвегия үкіметі оған «Майкл Сарс» зерттеу кемесі мен оның ғылыми экипажын ұсынды. Оған норвегиялық теңіз биологы Йохан Хьорт қосылды және кеме 1910 жылғы сәуір айында Плимуттен Еуропа мен Солтүстік Америка арасындағы барлық тереңдікте физикалық және биологиялық байқаулар жасау үшін төрт айлық экспедицияға шықты. Мюррей мен Хьорт 1912 жылы өздерінің зерттеулерін «Океанның тереңдігі» атты еңбегінде жариялады, ол теңіз табиғаттанушылары мен океанографтар үшін классикалық туындыға айналды. Ол алғаш рет Атлантикалық мұхит жотасының және мұхит шұңғырларының бар екенін анықтады. Сонымен қатар, ол Сахара шөлінен келген қоршау материалдарының терең теңіз шөгінділерінде кездесетінін байқады және өз зерттеулері бойынша көптеген мақалалар жариялады.

Өлім

Мюррей Эдинбургтегі Тринити қаласындағы Босуолл жолындағы Challenger Lodge (оның экспедициясынан кейін аталған) үйінде тұрып, Форт шығанағына көріністі көретін жағдайда болды. Мюррей 1914 жылғы 16 наурызда Эдинбургке жақын Кирклистон қаласының батысында 16 шақырым жерде көлігі аударылып қаза тапты. Ол Эдинбургтегі Дин зиратында, солтүстік бөлімінің орталық жолында, ескі зираттың ішінде жерленген.

Құрмет

Эдинбург университетіндегі Джон Мюррей зертханалары, Ньюкасл университетіндегі Джон Мюррей қоғамы, Шотландияның қоршаған ортаны қорғау агенттігінің зерттеу кемесі «С. В. Сэр Джон Мюррей» және Мюррей мұздығы оның құрметіне аталған.