Кіріспе

Дигидроксиацетон фосфаты (DHAP, сонымен қатар ескі мәтіндерде глицерон фосфаты) – HOCH2C(O)CH2OPO32 формуласы бар анион. Бұл анион көптеген метаболизмдік жолдарға қатысады, оның ішінде өсімдіктердегі Кальвин циклы мен гликолизге. Ол дигидроксиацетонның фосфат эфирі болып табылады.

Гликолиздегі рөлі

Дигидроксиацетон фосфаты гликолиз метаболизмінің жолында жатыр және фруктоза 1,6-бифосфатының ыдырауынан түзілген екі өнімнің бірі, глицеральдегид-3 фосфатымен бірге. Ол тез және қайтымды түрде глицеральдегид-3 фосфатына изомерленеді. Көміртек атомдарының нөмірленуі фруктоза-6 фосфатындағы олардың орнына қарай көміртектердің болашағын көрсетеді.

Басқа жолдардағы рөлі

Кальвин циклында ДХАП – NADPH арқылы 1,3-бисфосфоглицераттың алты есе тотығуының нәтижесінде түзілетін өнімдердің бірі. Ол сондай-ақ седогептулоза 1,7-бифосфаты мен фруктоза 1,6-бифосфатын синтездеуге қатысады, олардың екеуі де Кальвин циклының "негізгі" көмірсуы – рибулоза 5-фосфатын қайта құруға қолданылады. ДХАП сонымен қатар L-глицерол 3-фосфатының дегидрогенациясының нәтижесінде түзіледі, бұл глицеролдың (триглицеридтерден алынған) гликолиздік жолға енуінің бір бөлігі болып табылады. Керісінше, гликолизден алынған ДХАП-ты L-глицерол 3-фосфатына дейін тотығуы майлы жасушаларды жаңа триглицеридтерді синтездеу үшін қажетті белсенді глицерол тірекшесімен қамтамасыз етеді. Екі реакция да NAD+/NADH кофакторы бар глицерол-3-фосфат дегидрогеназа ферментімен катализденеді. ДХАП Leishmania mexicana протозойлық паразитіндегі эфирлі липидтердің биосинтез процесінде де маңызды рөл атқарады. ДХАП – 2-оксопропаналдың прекурсоры. Бұл түрлену 1,2-пропандиолды өндіруге арналған биотехнологиялық жолдың негізін құрайды.