Кіріспе

Литтлтон Тейзвелл "Тони" Уоллер (26 қыркүйек 1856 - 13 шілде 1926) – АҚШ Әскери-теңіз корпусының карьералық офицері, Испан-американ соғысы, Кариб аймағы және Азияда қызмет еткен. Филиппин-американ соғысы кезінде Самар аралындағы апатты экспедицияға жетекшілік еткені үшін әскери сотқа тартылып, ақталды. Уоллер генерал-майор шенімен Әскери-теңіз корпусынан зейнетке шықты.

Ерте өмір және мансап

Литтлтон ("Тони") Уоллер 1856 жылдың 26 қыркүйегінде Вирджиния штатының Йорк округінде дүниеге келген. Ол 1880 жылдың 24 маусымында 23 жасында теңіз жаяу әскерінің екінші лейтенанты болып тағайындалды және бастапқы қызметін Вирджиния штатының Норфолк қаласындағы және Вашингтон қаласындағы теңіз жаяу әскері казармаларында жағалаудағы міндеттерді орындаумен бастады.

Ата-бабалары

Уоллерлердің ата-бабаларының екі тармағы Англия мен Америкада байлыққа және саяси мәртебеге ие болды. Уоллерлер Кенттің жоғары шерифтері болды, олардың отбасы Грумбридж Плейс иелігінде болды, сондай-ақ Букингемширдегі сот органдарында қызмет етті. Литтлтон Уоллердің атасы полковник Джон Уоллер 1635 жылы Вирджинияға келді. Ол Уильям және Мэри колледжінде заңгерлік білім алды және Вирджинияның Берджестер палатасының бірнеше мүшесі, Вирджиния Жоғарғы сотының судьясы және Вирджинияның Тәуелсіздік декларациясын қабылдаған комитетінің делегациясы кіретін отбасын құрды. Литтлтон Уоллердің атасы Бенджамин Уоллер Вирджиния штатының Уильямсбург қаласында белгілі колониялық адвокат болды. Дорсет графтығының Тейзвеллдері шіркеу қызметкерлері және заң ғалымдары болды. 1691 жылы туған Уильям Тейзвелл, адвокат, 1715 жылы Вирджинияға көшіп келді. Оның ұрпақтарының арасында Берджестер палатасының, АҚШ Өкілдер палатасының, Вирджиния мен АҚШ Сенаттарының және Вирджиния Жоғарғы сотының мүшелері бар. Тони Уоллердің анасының әкесі Литтлтон Уоллер Тейзвелл, өз кезегінде, АҚШ конгрессмені, АҚШ сенаторы және Вирджинияның губернаторы болды. Ол 1802 жылы Норфолк қаласындағы Гранби көшесінде отбасылық үйін, Уисинг Оук салып, 1860 жылдың 6 мамырында қайтыс болды. Генералдың анасы Мэри Уоллер Тейзвелл 1822 жылы Уисинг Оук үйінде дүниеге келді. 1848 жылы ол төрт буын алыс туысы Мэтью Пейдж Уоллерге үйленді. Олардың балаларының арасында Тониден үлкен бір қызы, екі ұлы және үш кіші ұлы болды. Литтлтон Уоллер Тейзвелл Уоллер 1856 жылдың 26 қыркүйегінде дүниеге келді. Оның әкесі, дәрігер, 1861 жылдың 11 желтоқсанында эпидемия кезінде тифтен қайтыс болды. Мэри 1889 жылдың 20 желтоқсанында қайтыс болғанша жесір күйінде өмір сүрді. Ол күйеуімен бірге Вирджиния штатының Норфолк қаласындағы Элмвуд зиратында жерленген. Отбасының мемлекеттік қызметінің барлығы азаматтық болды. 1920 жылы Тони Уоллер кіші Америка революциясының ұлдарына қосылғанда, оның өтініші ата-бабасының Тәуелсіздік комитетіне қатысқандығына негізделді. Уоллерлер отбасының веб-сайтында Азамат соғысы жылдары туралы аз мәлімет бар, ал Тейзвеллдерге байланысты веб-сайтта одан да аз айтылған. Уоллерлер мен Тейзвеллдердің Тонидің әскери қызметке түсуіне дейін әскери қызметкерлері болған жоқ. Оның офицер болу шешімі отбасын таңғалдырған болуы мүмкін, бірақ олар оның амбициясын қолдады. Тони жасөспірім шағында жергілікті милиция бөлімі Норфолк жеңіл артиллериясы "Блюз" құрамында елордалық офицер болып қызмет етті. Кавалерияда офицерлік лауазымға үміткерлігі қабылданбаған (бойы 163 см болғандықтан тым аласа болды), ол теңіз жаяу әскеріне қабылданды.

Алғашқы жылдар

Тони Уоллер ақылды болғанмен, білімге салқын қараған. Ол көшпенді өмірге бейім, аң аулау, балық аулау және атпен жүруді ұнатқан, ал сыныпта ыңғайсыздық сезінген. Тарихшы Дэвид МакКаллоктың айтуынша, тоғызыншы ғасырда ағылшын тілді әлемдегі әрбір сауатты адам үш кітапты білген: король Джеймс Киелі кітабы, Шекспирдің туындылары және Джон Буньянның "Көшпенділердің саяхаты". Уоллердің жазбаларында осы үшеуінің де әсері көрінеді. Пекиннен жіберген хабарламасында ол теңізшілердің жағдайын Шекспирдің "Генрих IV" романындағы Фальстаф армиясымен салыстырып, сілтеме жасайды. 1918 жылы Франциядағы теңізшілерге жазған хатында "барлық түсініктерден асқан Алланың тыныштығы" деген Киелі кітаптағы сөздерді қолданды. Қытайдағы офицерлерінің бірі қаза тапқанда, Уоллер "ол үшін ар жақтағы барлық кернейлер дауысталады" деген сенімді білдірді, бұл сөз Буньянның Фейтфулдың өлімі туралы сипаттамасынан алынған. Смедли Батлер және Фредерик С. Уайз жазған естеліктерінде оны шешен сөйлейтін және қызықты әңгімеші ретінде еске алады. Дегенмен, ол заңгерлік мамандықты немесе саясатқа қатысуды ешқашан ойламаған.

Теңізшілердің алғашқы мансабы

Уоллер 1881 жылы Еуропалық эскадрильяның флагманы және Азамат соғысының ардагері «Ланкастер» әскери шұңқырының бортында теңізге алғаш рет аттанды. Отрядтың командирі, сондай-ақ Азамат соғысының ардагері, аңызға айналған капитан Генри Клей Кокрейн болды. Келесі жылы, 1882 жылдың жазында, Уоллер Египеттің Александрия қаласындағы жергілікті көтеріліс кезінде британдық теңіз күштерінің бомбалауына куә болды. Ол операция барысында теңізшілер мен теңіз жаяу әскерлерінен құралған аралас күштің жағаға түсуіне қатысты. Жағаға түскен күш алпыс тоғыз теңізші және алпыс үш теңіз жаяу әскерінен тұрады, оған лейтенант-командир Чарльз Гудрих басшылық етті, ал капитан Кокрейн бас штаб офицері болды. Күш екі ротадан құралды: теңізшілерді флот лейтенанты Фрэнк Л. Денни, ал теңіз жаяу әскерлерін Уоллер басқарды. Еуропалық эскадрильяның кемелері мен жағаға түскен күшінің уақтылы келуі американдық консулдық пен соғыс оқиғаларына қатысқан американдық азаматтардың мүдделерін қорғады, сонымен қатар үйлерінен немесе бизнесінен қуылған басқа елдердің азаматтарына пана берді. Америкалықтар өртеніп, қирандылармен толы көшелер арқылы абайлап өтіп, қаланың орталығындағы Мехмет Алидің үлкен алаңына жетті. Американдық консулдық сол жерде орналасқан болатын және күштің штаб-пәтеріне айналды. Француз әскерлері қаланы тастап, кемелеріне абайлап қайтқанмен, теңіз жаяу әскерлері үлкен алаңды бақылауға алып, халықаралық бизнес және консулдық аймақ деп аталған Еуропалық кварталдың көшелерін патруілдеуді бастады. Кокрейн, Уоллер және олардың теңіз жаяу әскерлері Лорд Чарльз Бересфордтың британдық күштеріне Еуропалық кварталды қорғауға бекітілді. Көтерілісшілердің күтілген қарсы шабуылы болған жоқ, ал он күндік тұйыққа келгеннен кейін төрт мыңдық британдық күштің келуімен мәселе шешілді. «Лондон Таймс» газетінің мәліметінше: Лорд Чарльз Бересфорд американдық теңіз жаяу әскерлерінің көмегі болмағанда өрт сөндіру, тонаудың алдын алу, қаза тапқандарды жерлеу және көшелерді тазартатын көптеген міндеттерді орындай алмаған болар еді. Сол кезде сымсыз радио болмағандықтан және Александриядағы телеграф кеңсесі жұмыс істемегендіктен, эскадрилья командирі теңіз күшін жағаға түсіруге рұқсат алды, бірақ Гудрих жағаға жеткеннен кейін өздігінен әрекет етуге мәжбүр болды. Ол француздармен бірге кететін орнына британдықтармен қалу туралы шешім қабылдады. Уоллер, жағаға түскен күштегі төрт офицердің бірі ретінде, қабылданған шешімдерге қатысқан болуы мүмкін. 24 жастағы лейтенант ретінде ол өзінің әскери мансабында қолданатын тәуелсіздік пен басшылық қағидаларын үйренді.

Боксерлер көтерілісі

1900 жылдың басында Кавиттегі теңіз базасында қызмет етіп жүргенде, қазір майор болған Уоллер теңіз жаяу әскерлерінің жасағын басқаруға бұйрық алды. Ол Қытайдың императорлық астанасы Пекиннің қоршауын бұзуға арналған экспедицияға қатысуға тағайындалды. Бұл қала, ондағы шетелдік елшіліктер анклавымен бірге, «Боксшылар» және оларды қолдаған қытай императорлық әскерлерінің біріккен күштерімен қоршалған еді. Сәйкесінше, Уоллер мен оның әскері 19 маусымда Қытайдың Таку қаласына жетті, жақын арада ішкі аймаққа жылжып, 400 адамнан тұратын орыс жасағымен қосылды. 21 маусымда сағат 02:00-де осы шағын біріккен күш Пекинге баратын жол бойындағы ірі жау қаласы Тяньцзиньге бет алды, қарсыластары шамамен 1500-2000 адамнан тұратын қытай жасағы еді. Бастапқыда аз санды болған күш, жаудың қатты атысына түсті және орыстардың жетекшілігімен кері шегінуге мәжбүр болды. Қиын жағдайдағы артқы күзетте Уоллер мен оның теңіз жаяу әскерлері – қаза тапқандарын қалдырып, жараланғандарын сүйреп әкелді, сандық артықшылыққа ие (бірақ одан бетер агрессивті емес) қытай күштерімен шайқасып, қауіпсіз жерге жетті. Уоллердің жасағы дереу қызметке қайта оралды және командир Кристофер Крэддок басқаратын британ жасағына қосылды. 24 маусымда сағат 04:00-де Италия, Германия, Жапония, Ресей, Ұлыбритания және АҚШ күштерінен құралған халықаралық армия Тяньцзиньге қайта жолға шықты. 13-14 шілдеде Пекин қаласы үшін болған соңғы шайқасқа қатысқаннан кейін Уоллер мен оның әскері американдық секторды басып алып, қытай әскерінің шегінуінен туған хаостан тәртіп орнатты. Литтлтон Уоллер 1903 жылы зейнеткер, АҚШ армиясының бригадалық генералы Аарон С. Даггеттің «Америка Қытайға көмек экспедициясында» атты кітабында мақталып, Тяньцзинь мен Пекиндегі қызметі үшін подполковник шынжырғысына көтерілді және екі сатыға жоғарылады. Ол теңіз жаяу әскерінің «жауға қарсы барлық қимылдарына одақтастармен бірге ынталы және белсенді қатысқанын» және «оның және оның офицерлері мен әскерінің американдық батырлығына лайық екенін» еске алды. Қызметі үшін майор Уоллер көптеген офицерлерімен бірге подполковник шынжырғысына көтерілді. Кейіннен ол 1921 жылы жаңадан құрылған USMC Brevet медалімен марапатталған 20 теңіз жаяу әскерінің бірі болды. Қытайдағы қызметі кезінде Уоллер сол кездегі лейтенант Смедли Батлермен ұзаққа созылған достық қарым-қатынас орнатты. 1905 жылдың маусымында Уоллер Батлерлердің үйлену тойында куәгер болды және екеуі Уоллердің өмірінің соңына дейін жақын болды.

Банан соғыстары

Уоллер кейіннен АҚШ-қа оралды, онда ол 1903 жылға дейін Пенсильвания, Делавэр және Нью-Джерси штаттарында USMC-нің жұмылдыру шараларын басқаруға тағайындалды. 1904 жылы Уоллер Панама каналы аймағындағы USMC күштерінің командирі болды. Екі жыл өткен соң, 1906 жылы ол Куба Республикасындағы АҚШ күштеріне қолбасшылық етуге тағайындалды және 1911 жылға қарай Уақытша бригаданың командирі болды. Уоллер 1911 жылдан 1914 жылға дейін Маре-Айленд теңіз кеме жасаушылығындағы USMC казармасына қолбасшылық етті. 1-ші теңіз бригадасын басқарып, Уоллер 1914 жылы Веракрус шайқасына қатысты, содан кейін Гаитиді АҚШ басып алған кезде USMC күштеріне басшылық етуге тағайындалды. Оның басшылығымен USMC әскерлері Како деп аталатын гаитилік көтерілісшілердің қарсылығын қатыгездікпен басып, Бірінші Како соғысында оларды жеңді. Оккупация кезінде Уоллер Гаити халқының көп бөлігі африкалық текті екенін айта келе: "Мен негрді білемін және оны қалай басқару керектігін білемін" деді.

Мүшеліктер

Генерал Уоллер Шетелдік соғыстар әскери орденінің, Дракон әскери орденінің және Карабао әскери орденінің мүшесі болды.