Кіріспе

Йеа – Австралия, Виктория штатындағы Мельбурн штатының астанасының солтүстік-шығысында, Мурриндинди жергілікті басқару аймағындағы Гулберн аңғары тас жолы мен Мелба тас жолының қиылысында орналасқан қала. Бұл аймақты алғашқыда Таунурунг халқы мекендеген, ал 1824 жылы Хьюм және Ховелл экспедициясынан келген еуропалықтар бұл жерге алғаш рет келген. 15 жыл ішінде аймақтағы жердің көп бөлігін мал өсірушілер иеленді. 1855 жылы жоспарланған бұл қалашық мал өсіру, алтын өндіру және ағаш өңдеу салаларына қызмет көрсету орталығы ретінде дамыды. Қала 1900 жылдан бері шамамен 1100 адамды құрайтын тұрақты халқына ие, бірақ қазіргі таңда халықтың жасы орташадан жоғары. Қала экономикасы негізінен ауыл шаруашылығы және туризм салаларын қолдауға бағытталған, жолдары жақсы, бірақ қоғамдық көлік қызметі шектеулі. Қалада үш мектеп бар: мемлекеттік бастауыш және орта мектептер, сондай-ақ католик бастауыш мектебі. Үш шіркеу және белсенді спорт клубтары жұмыс істейді. Қала маңындағы мұражайлық орындарға теміржол стансасының ғимараты, Пурселлдің жалпы дүкені (шамамен 100 жылдан бері бір отбасы басқарып келеді) және Йеа Флора қазба орны кіреді, онда жер бетіндегі ең көне жапырақты өсімдік қалдықтары табылды.

Тарих

Бұл аймақты тарихи тұрғындар Таунурунг халқы мекендеген. Олар Иа өзенін Калутер, ал Гулберн өзенін Уорринг деп білген. Бұл аймақтағы алғашқы еуропалықтар Уильям Ховелл мен Гамильтон Хьюм бастаған саяхатшылар тобы болды, олар 1824 жылдың желтоқсанында Моулсворт жанында Гулберн өзенін кесіп өтіп, келесі күні олар Muddy Creek деп атаған ағыннан өтті. Бұл – сол жылдың маусым айында Қырым соғысындағы Ұлы Редан шайқасында қаза тапқан британдық армия полковнигі, және 1830 жылдары Англияда Кларктің жоғары офицері болған адамның құрметіне аталған. Келесі жылы Килморда қалалық жерлер сатылымға шығарылды.

География

Йеа өзенінің Гулберн өзенімен қосылатын жерінен оңтүстік-шығысқа қарай, Йеа өзенінің иілісінің ішкі жағында (батыс және оңтүстік) орналасқан. Мельбурн қаласынан солтүстік-шығысқа қарай, теңіз деңгейінен жоғары, Ұлы бөлініс жотасының солтүстік беткейлерінде жатыр. Қаланың орталық бөлігі Йеа өзенінің су тасқынына ұшырайтын жазығында, ал оңтүстікке қарайғы тұрғын аудандар жақын төбелердің беткейлеріне дейін созылады. Гоулберн аңғары тас жолы (B340) қаладан өтеді, ал Мельбурнның шығыс жақтан келген Мельба тас жолы (B300) осы қалада аяқталады. Мельбурнға саяхаттаудың тағы бір тікелей жолы – Йе Уиттлсиа тас жолы (C725) арқылы. Йеа қаласының құрылыс ортасы Гоулберн және Мельба тас жолдары бойындағы коммерциялық, сауда және қоғамдық ғимараттардан тұрады, олар қаланың ішінде өтеді. Тұрғын аудандар көбінесе коммерциялық орталықтың оңтүстігінде орналасқан, бірақ батыс жағында жаңа тұрғын үйлер салынған. Тұрғын аудандардың көп бөлігі дерлік төмен тығыздықтағы, жеке участаларда орналасқан бір қабатты үйлерден тұрады. Айналасындағы жерлер негізінен ет өндіретін мал шаруашылықтары – ірі қара және қой шаруашылықтарынан құралған.

Флора мен фауна

Еаның тікелей айналасындағы аумақта жергілікті өсімдіктердің ешбір толыққанды мысалы сақталмаған. Бұл өсімдіктер, өзеннің қызыл эвкалиптісі (Eucalyptus camaldulensis) басымдығымен сипатталатын шөптесін орманды құрады, ал жақын жазықтарда және аңғарлар мен төбелерде Акация және қорап эвкалиптісі түрлері басымдығымен шөптесін орманға ауысады. Еа ылғалды жерлері, қаланың шығысында орналасқан және Еа өзенінің екі саласы арасында жатқан, жергілікті өсімдіктерді қалпына келтіру үшін кең ауқымды жұмыстар жүргізілді. Бұл орын – ежелгі жасыл желімқұрттың (Hemiphlebia mirabilis) белгілі алты орнының бірі, бірақ 2001 жылдан бері онда ешбір мысал тіркелмеген.

Басқару

Бұл аймақтағы алғашқы жергілікті басқару 1869 жылы құрылған Йеа аудандық жол кеңесі болды, ол 1873 жылы Йеа округіне айналды.

Демография

Алғашқыда Йеа қаласының халқы 1209 адамды құрады. Халық санағының деректері Йеа халқының 20-шы ғасырдың басынан бері салыстырмалы түрде тұрақты болғанын, екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде қысқа мерзімге төмендегенін көрсетеді. Осы кезеңде тұрғын үйлердің саны екі есеге артты.

Экономика

Еа қаласы құрылғаннан бері айналасындағы ауыл шаруашылығы және табиғи ресурстар салаларына қызмет көрсетіп келеді. Оның ішінде барлық кезеңде мал шаруашылығы, 1900 жылға дейін алтын өндіру, ал содан кейін 20 ғасырдың соңына дейін ағаш кесу және сүт өнімдерін өндіру болды. Еа сүт зауыды 1891 жылы ашылып, 1993 жылы жабылды, бірақ басқа өнеркәсіптік немесе өндірістік іс-әрекеттер маңызды деңгейге жеткен емес. Еа қаласының сауда орталығы әлі де аймақтағы шаруашылық қызметтерін қолдайды, бірақ дүкендердің жартысынан астамы қазір тағам дайындаумен айналысады.

Көлік

Йеа аудандық жол кеңесі және оның ізбасары Йеа округі аймақтағы көлік инфрақұрылымын, соның ішінде Мольсворттағы көпірлерді (1874) едәуір жақсартты. Соңғы жолаушылар пойызы 1977 жылғы 28 мамырда жүрді, ал желі 1978 жылғы 18 қарашада жабылды. Талларуктан Мэнсфилдке дейінгі темір жол желісі қазір Ұлы Виктория темір жол бағытына айналдырылды. Пойыз қызметі тоқтатылғаннан кейін, Yea қаласына қоғамдық көлік қызметі күніне екі рет Мельбурн немесе Мэнсфилдке V/Line автобусымен және жұмыс күндері күніне бір рет Александрадан Yea арқылы Сеймурға автобуспен шектеледі. Мельбурнға барып-келу үшін 30 минуттық жерде орналасқан Сеймур темір жол желісіне көлікпен оңай жете аласыз, онда пойыз қатынасы жиі болады.

Дін

Жеке діни ғибадат бұрыннан болғанмен, алғашқы қоғамдық құлшылықтар шамамен 1850 жылдары өткізілген. Мектептен Access Yea Community Education Program (AYCE) қауымдық білім беру бағдарламасы да басқарылады, бұл штатымыз бойынша жүзеге асырылатын, мектепті бітіргендерге және жалпы білім беру жүйесіне сәйкес келмейтін басқа да студенттерге көмектесу мақсатындағы білім беру бағдарламасы. Йеа бастауыш мектебі және католиктік Sacred Heart Parish бастауыш мектебі бастауыш деңгейдегі оқушыларға білім беруді қамтамасыз етеді.

Спорт

Еадағы крикет матчы туралы ең алғашқы мәлімет 1869 жылғы қаңтарда Муррундинди командасына қарсы өткен матч, бірақ клубтың ресми құрылуы 1872 жылға дейін болмаған секілді. Еа және Александра командалары арасындағы теннис матчының алғашқы жазбасы – «жергілікті клубтың мүшелерін алыс клубтың мүшелерімен алғаш рет кездестіргені» 1891 жылғы маусымда Королеваның туған күнінде болды. Бірақ сол жылы теннис ойнау үшін жерді ресми түрде резервтеу туралы берілген өтініште «Теннис клубы бұл жерді бірнеше жылдан бері пайдаланып келеді» делінген. Қалаға кіреберістегі тақташаларда Йеа олимпиадалық ат спорты шебері Билл Ройкрофттың туған жері деп көрсетілгенмен, ол шындығында Мельбурнда туып, Фловердейлде өскен. Йеа футбол-нетбол клубы қаладағы екі спорт түрін басқарады: үлкендер Ярра аңғарының тау округі футбол және нетбол лигасында, ал жастар Сеймур округінің жастар футбол-нетбол лигасында ойнайды. Үлкендер нетбол командалары соңғы кезде үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Қаланың салыстырмалы түрде шалқап жатуына байланысты «Тайгерс» командасы бірнеше лигада бақ сынаған, соның ішінде Кьябрам және аудандық футбол лигасында, сондай-ақ қазір құрылмаған Орталық Гулберн футбол лигасында. Yea Racing Club жылына үш жарыс өткізеді, ал Yea St Patrick's Racing Club да Yea жарыс жолында жыл сайын пикник жарысын ұйымдастырады. Гольфшылар Racecourse Road көшесіндегі Yea Golf Club-тың алаңында ойнайды.

Ескерткіштер мен мұралық орындар

Еаның Виктория мұрасы тізілімінде бірнеше ғимарат бар. Бұрынғы Йеа теміржол станциясы "стандартты готика стилінде салынған теміржол станцияларының шағын тобының ең жақсы сақталған мысалы болып табылады". 1889 жылы салынған, қазір оны басқару комитеті басқарады және ай сайынғы Йеа елдік жәрмеңкесі сияқты қоғамдық шаралар үшін пайдаланылады. Бұрынғы Пурселлдің жалпы дүкені "Йеадағы ең көне, әлі де сақталған ғимараттардың бірі және 1986 жылға дейін Пурселл отбасының бірнеше буынына тиесілі болып, олар басқарған".