Кіріспе
Виктория штатындағы қала, Австралия. Водонга (айтылуы: /w//ə/'/d//ɒ//ŋ//ɡ//ə/; ) – Австралияның Мельбурн қаласының солтүстік-шығысында, Жаңа Оңтүстік Уэльспен шекараның Виктория жағында орналасқан қала. Ол Альбери-Водонга егіз қалаларының бір бөлігі болып табылады және Водонга қалалық әкімшілік аймағының (LGA) шегінде толығымен орналасқан. Мюррей өзені оны Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Альбери қаласынан бөліп тұрады. 2021 жылғы мәліметтер бойынша Водонганың және оның шағын аудандарының халқы 38 949 адамды құрайды. Альберимен біріккен екі қала 97 793 тұрғыны бар Альбери-Водонга қалалық аймасын құрайды. Водонганың маңында Бандиана, Барандуда, Барнаварта, Бонегилла, Эбден, Хуон Крик, Киллара, Ленева және Стагхорн сияқты бірнеше шағын аудандар бар. Водонганың жалпы ішкі өнімі жылына шамамен 2,5 миллиард долларды құрайды.
Wodonga (pronounced /w//ə/'/d//ɒ//ŋ//ɡ//ə/; ) is a city on the Victorian side of the border with New South Wales, north east of Melbourne, Australia. It is part of the twin city of Albury Wodonga and is located wholly within the boundaries of the City of Wodonga LGA and is separated from its twin city in New South Wales, Albury, by the Murray River. As of 2021 Wodonga and its suburbs have a population of 38,949 and combined with Albury, the two cities form the urban area Albury Wodonga with a population of 97,793. There are multiple suburbs of Wodonga including Bandiana, Baranduda, Barnawartha, Bonegilla, Ebden, Huon Creek, Killara, Leneva and Staghorn. Wodonga produces a gross domestic product of $2.5 billion per year on average.
Тарих
Мюррей өзенінің екінші жағындағы Альбери қаласымен бірге кеден бекеті ретінде құрылған қала, 1860 жылы Мюррей өзені арқылы салынған алғашқы көпір ашылғаннан кейін дамыды. Алғашқыда Водонга деп аталған, кейін Бельвоар, сосын қайта Водонга деп атауы өзгертілді. Пошта бөлімі 1856 жылдың 1 маусымында ашылды, бірақ 1869 жылдың 26 шілдесіне дейін Бельвоар деп танылды. Бұрынғыда екі қаланың арасында кішірек, гөріске жетпеген қалашық саналған. Қазіргі таңда Альбериден сәл кіші болғанымен, екі аймақтағы экономикалық өсім бұл айырмашылықты азайтуға көмектесті. Жергілікті Уайвуру тайпасының "Вордонга" деген атауы, лагуналарда өсетін жеуге жарамды өсімдік немесе жаңғақты білдіреді. Водонга қаласына Apex клубы, Водонга Lions клубы және екі Rotary клубы – Belvoir Wodonga және Wodonga қызмет көрсетеді. Қоғамдық қызмет Водонга қауымы үшін маңызды, және қалалық Австралия күні тойлаулары, Рождество әндері, мерекелік маусымда қала бойынша Санта-Клаус бейнелерінің орнатылуы сияқты шаралар қоғамдық қызмет клубтарының көмегімен жүзеге асырылады. Жақында Apex клубының мүшесі, Дин Фриман, аймақ және шетелдегі қоғамдық қызметтері үшін "Жылдың үздік Apex мүшесі" атағымен марапатталды.
Танымал мәдениет
Леонард Хаббард 1924 жылы «Водонга» әнін жазды. Әлемдегі ең үлкен кепшұқ (Гиннес рекордтар кітабында тіркелген) Водонгада, «Генридің нан пісіру орталығының» үстінде орналасқан.
Спорт
Викторияның көптеген аудандары сияқты, Водонгада да спорт мәдениеті өте дамыған және бағалы. Аймақта және оның төңірегінде көптеген спорт алаңдары бар, оларды ұйымдастырылған жарыстар өткізілмеген кезде көпшілік көңіл көтеру үшін жиі пайдаланады. Водонгада үш австралиялық футбол клубы бар: Водонга футбол клубы, Водонга Рейдерс футбол клубы және Водонга Сэйнтс футбол клубы. Водонга және Водонга Рейдерс Овенс және Мюррей футбол лигасының ойындарына қатысады, ал Водонга Сэйнтс Таллангатта және аудандық футбол лигасының құрамында өнер көрсетеді. Аймақта тағы көптеген спорт клубтары бар. Брисбен Лайонс клубының екі мәрте чемпион атанған ойыншысы Дэниел Брэдшоу және Сент-Килданың танымал шабуылшысы Фрейзер Гериг Водонгада туған. Водонгада Крикет Альбери Водонга (CAW) жарысында бақ сынасатын бірнеше крикет клубы бар. Олардың ішінде Белвоир Иглз, Водонга Буллдогс және Водонга Рейдерс клубтары бар. Велосипедшілерге Альбери Водонга велоспор клубы қызмет көрсетеді. Альбери Водонга велоспор клубы апта соңында клубтік жарыстар ұйымдастырады, Риверина Интерклуб мүшесі болып табылады және жыл сайын Джон Вудманның естелігіне арналған Вагга – Альбери велоспор классигін өткізеді. Гольфшылар Паркерс-роудтағы SS&A Wodonga алаңында ойнайды. Водонгада Мюррей кубогында ойнайтын Водонга Вомбатс және Бонегилла Гориллас деп аталатын екі регби лигасы клубы бар. Бұрынғы клубтардың қатарында Водонга Шторм және Водонга Беарс клубтары бар, олар екеуі де Виктория регби лигасы жарыстарына қатысқан. Австралиялық футболшылар Арчи Томпсон мен Джошуа Кеннеди бала кезінде Твин-Сити Уондерерс футбол командасы үшін ойнаған. Водонга Даймондс футбол клубы және Водонга Харт футбол клубы Водонгадағы тағы екі футбол клубы. Үш клуб та Альбери Водонга футбол қауымдастығында бақ сынасады, онда Водонга Даймондс ең табысты клубтардың бірі болып саналады. 2014 жылдың басында аймақтың өкілі ретінде және ойындарын Водонгада өткізетін жаңа клуб – Мюррей Юнайтед ФК құрылды. Мюррей Юнайтедтің ересектер құрамы кейіннен таратылды, қазіргі таңдағы клуб тек жасөсперімдер лигасының әртүрлі деңгейлеріндегі жас командаларды ғана ұстап тұр. Водонга теннис орталығы – Австралиядағы ең ірі жабық теннис кешені. Орталықта 32 табиғи шөп алаңы, түнгі уақытта жарықтандырылған 8 синтетикалық шөп алаңы және түнгі уақытта жарықтандырылған 10 плексикушн алаңы бар. Водонгада жылқы жарыс клубы бар, ол Водонга және аудандық тұқым клубы деп аталады және жыл бойына шамамен жеті жарыс ұйымдастырады, оның ішінде қараша айында Водонга кубогы өтеді. Альбери Водонга мотоцикл клубы Мюррей өзенінің солтүстік жағында, Гейтвей аралының оңтүстік бөлігіндегі Даймонд паркінде орналасқан және мотоцикл жарыстарын ұйымдастырады. Мотоциклдерге арналған жылдамдық трассасы маңызды шараларды қабылдады, соның ішінде 2024 жылғы Австралия жылдамдық чемпионатының финалы да осында өтті. Водонгада жергілікті AFL командасы Водонга Рейдерстің үй стадионының жанында орналасқан BMX клубы да бар. Водонгада Линкольн шоссесіндегі жылдамдық трассасының жанында жол және жолдан тыс трассалары бар радиобақыланатын автомобильдерге арналған алаң бар.
Климат
Қалада жылына шамамен 125,1 күн ашық болады, көбінесе жаз және күріш айларында. Қыстары бұлтты және жаңбырлы, Мельбурнге қарағанда одан да көп.
Өнеркәсіп
Водонгадағы маңызды қосалқы өнеркәсіптерге логистикалық тарату орталығы (LOGIC), ірі мал базары, үй жануарларына арналған азық фабрикасы (Mars Petcare), банка фабрикасы (Visy), картон қорап фабрикасы (Visy Board), гидравликалық шланг өндіруші (Parker Hannifin), қасапхана, құю фабрикасы (Bradken), полипропилен пленкасын өндіруші (Taghleef Industries (бұрынғы Shorko)), бетон құбырлары мен тіреулер өндіруші (Rocla) және трансформатор өндіруші (Wilson Transformer Company) компаниялары, сондай-ақ көптеген шағын кәсіпорындар кіреді. Бұл аймаққа мемлекеттік қызметтерді жеткізу үшін де орталық болып табылады. Мұнда Mars компаниясының Австралиядағы корпоративтік кеңсесі орналасқан. Водонгада Австралия армиясының логистикалық базасы мен Армияның техникалық оқушыларына арналған оқу орталығы – Армияның логистикалық оқу орталығы бар, ол Лачфорд және Газа қыртысы казармаларында орналасқан. Сонымен қатар, қалада Ла Тробе университетінің және Водонга ТАФЕ институтының кампустары жұмыс істейді. Албери және Водонга қалаларын біріктіру мақсатында шекаралық басқару саласында бірнеше тәжірибелер жасалды. (Толық ақпарат алу үшін Албери-Водонга туралы қараңыз.) v2food компаниясы 2020 жылдың екінші тоқсанында Водонгада жергілікті өндірілген ингредиенттерді пайдаланатын өндіріс зауытын ашуға дайын.
Басып шығару
Австралиялық Қоғамдық Медиаға тиесілі күнделікті таблоид газеті – «Шекаралық пошта» Водонгада басылады. «Шекаралық поштаның» Альбери және Водонгада кеңселері бар.
Теледидар
Водонга Албури-Водонга / Мюррей / Солтүстік-Шығыс Виктория теледидар нарығының бір бөлігі болып табылады және барлық ірі телеарналарға қол жеткізеді. Барлық қолжетімді арналар: 7-арна (бұрынғы Prime7 және Seven Network-тің бөлігі), WIN Television (Nine Network-тің бөлігі), Southern Cross 10 (Network 10-ның бөлігі), сондай-ақ Австралия Хабар тарату корпорациясы (ABC) және Арнайы Хабар тарату қызметі, көбінесе SBS деп аталады. Бұл желілердің көптегені қосымша сандық арналарды ұсынады, олардың ішінде ABC TV Plus, ABC Me, ABC News, SBS Viceland, 7two, 7mate, 10 Bold, 10 Peach, 10 Shake, Sky News Regional, 9Gem, 9Go! және 9Life бар. Албури-Водонга және айналасындағы аймақтар үшін жергілікті мазмұнмен екі тележаңалықтар бағдарламасы ұсынылады. Seven Network (бұрынғы Prime7) өзінің бағдарламасын Канберрадағы студиясынан сағат 18:00-де тікелей эфирде көрсетеді. WIN Television бағдарламасы Балларатта өндіріледі, бірақ Альбери-Водонга аймағына қатысты мазмұн бар және сағат 18:30-да кешіктіріледі. Southern Cross Austereo Тасманиядағы Хобартта өндірілетін қысқаша жергілікті жаңалықтарды да ұсынады, бірақ олар Альбери-Водонга аймағынан маңызды жергілікті мазмұнға ие емес.
Радио
Водонгаға Албури шекарасынан үш коммерциялық радиостанция хабар таратады, атап айтқанда 1494 2AY, Triple M The Border FM 105.7 және Hit104.9 The Border. Hit FM оңтүстік-шығыс желісі Альбури/Водонга орталығынан бағдарламаланады, содан кейін Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория, Тасмания және Оңтүстік Австралия аймақтарына таратылады. Triple M The Border радиостанциясы да осы ғимараттан хабар таратады және Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория, Тасмания және Оңтүстік Австралиядағы жергілікті станцияларға желіленген. Албури/Водонга – бірыңғай радио нарығы, сондықтан жарнамалар шекараның екі жағына да бағытталады. 2005 жылы Macquarie Southern Cross Media компаниясы 105.7 The River радиостанциясын RG Capital компаниясынан, ал 2AY және Star FM радиостанцияларын DMG Radio Australia компаниясынан сатып алды, бұл Албури/Водонга нарығында маңызды өзгерістерге әкелді. Бір нарықта екіден астам станцияға ие болуға тыйым салатын медиа меншігі заңдарына сәйкес, Macquarie осы станциялардың біреуін сатуға міндетті болды және 2005 жылдың қыркүйегінде 2AY станциясын Ace Radio желісіне сатты. 2AY түнгі бағдарламаларын Nine Radio-дан алады. Вангараттадан шығатын коммерциялық радиостанцияларды (3NE, Edge FM) Водонганың көп бөлігінде де қабылдауға болады. Австралия радио хабар тарату корпорациясы (ABC) 106.5FM жиілігінде Водонгадағы ABC Goulburn Murray студиясынан жергілікті радио желісі арқылы таңертеңгі және күндізгі бағдарламаларды шығарады. Басқа контент Мельбурннан жеткізіледі. ABC сонымен қатар 990 AM жиілігінде Radio National, 104.1 FM жиілігінде ABC Classic, 100.9 FM жиілігінде ABC NewsRadio және 103.3 FM жиілігінде Triple J радиоларын ұсынады. 2REM 107.3 FM деп аталатын қоғамдық радиостанция да бар. Албури-Водонга қоғамдық радиостанциясы күні бойы зейнеткерлер, этникалық және абориген қауымдары үшін арнайы бағдарламалар мен музыкалық стильдерді ұсынады, соның ішінде 20:00-ден кейін андеграунд және тәуелсіз өнерпаздардың туындыларын таратады. Бұған қоса, аймақ 101.7 FM жиілігінде 2APH – баспа мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған радиостанциясының қызметін пайдаланады. Басқа станцияларға Альбури-Водонга христиандық хабар таратушыларының 98.5 The Light және би музыкасымен тарайтын тар форматты RawFM 87.6 FM радиостанциялары жатады.
Көлік
Водонга теміржол станциясы Солтүстік-Шығыс теміржол желісінде орналасқан. 2010 жылдың соңында Водонга қалалық орталығын айналып өтетін жаңа желі ресми түрде ашылды, осыған орай қала тұрғындары қала орталығынан өткен соңғы коммерциялық жолаушылар пойызына арналған мерекелік күн өткізді. Бұл желі теміржолдың қала орталығынан шығуына (және барлық деңгей өткелдерін жоюға) мүмкіндік берді, жаңа станция салынды және желі қаланың солтүстігінен Албериге дейін бағытталды. Станцияны V/Line VLocity пойыздары және бұрынғы V/Line N классы пойыздары қызмет көрсетеді. Водонга Хьюм тас жолының (Мельбурннен Сиднейге дейінгі басты бағыт) және Мюррей өзенінің оң жағалауымен өтетін Мюррей аңғары тас жолының тоғысында орналасқан. Жергілікті қоғамдық көлікті Dysons компаниясы (Mylon Motorways компаниясын сатып алған) жүзеге асырады, ол Водонга және Албери қалаларында бірнеше бағыттар бойынша автобустарды іске қосады. Автобус қатынасы көбінесе сирек болады және Водонгада қоғамдық көліктің пайдалану деңгейі өте төмен. Ірі қалаларға қатынайтын автобустар да бар. Водонгада, соның ішінде Линкольн каузвейі арқылы Албериге дейін жететін кең велосипед жолдары желісі бар. Албери әуежайы, Мельбурн мен Сиднейге жоспарланған рейстерді ұсынады, Водонгадан жақын жерде орналасқан.
Білім
2006 жылдан бастап үш мемлекеттік жоғары мектеп бірігіп, 10, 11 және 12-сыныптарға арналған Водонга жоғары орта білім беру колледжі және 7, 8 және 9-сыныптарға арналған Водонга орта жылдар колледжі құрылды. Олар Феллтимбер және Хуон кампустарында орналасқан. Водонгадағы бұрынғы 3 мемлекеттік жоғары мектеп – Водонга жоғары мектебі, Митчелл орта білім беру колледжі және Водонга батыс орта білім беру колледжі болды. Водонга жоғары мектебі 2005 жылы 50 жылдығын тойлады. Водонгадағы жеке мектептерге: Водонга католик колледжі, Тринити англикан колледжі, Виктория лютеран колледжі, Маунт Кармел христиан мектебі, Сент-Огастин бастауыш мектебі, Сент-Моника бастауыш мектебі және Ассизидің Сент-Франциск бастауыш мектебі (бұрынғы Фрэйн колледжі) жатады. Жоғары білім беруді жергілікті деңгейде Водонга TAFE институты және Ла Тробе университеті қамтамасыз етеді. Ла Тробе университетінің Албери-Водонга аймақтық кампусы 1991 жылы құрылып, білім беру, денсаулық сақтау ғылымдары, биология және бизнес салалары бойынша курстар ұсынады. Чарльз Стюарт университетінің Алберидегі кампустары, TAFE NSW және Жаңа Оңтүстік Уэльс университетінің ауылдық клиникалық медицина мектебі де Водонгаға жақын орналасқан. Водонгада сонымен қатар Flying Fruit Fly Circus мектебі орналасқан, ол Flying Fruit Fly Circus білім беру бөлімі болып табылады және сахналық өнерге және заманауи цирк өнеріне баса назар аудара отырып, білім беру қызметтерін ұсынады. 2003 жылы болған өрт мектеп ғимаратын (сол кездегі Водонга жоғары мектебі) қиратты, содан кейін мектеп Водонга батыс орта білім беру колледжіне (қазіргі Водонга орта жылдар колледжінің Феллтимбер кампусы) көшірілді.