Кіріспе
Баба Марта (болгарша "Наурыз әжесі") – болгар мифологиясында суық қыстың аяқталып, көктемнің басталуын хабарлайтын мифологиялық кейіпкер. Оның осы аттас мерекесі Болгарияда 1 наурызда мартенница тағу және сыйлау арқылы тойланады. Баба Марта фольклоры сонымен қатар Сербияның оңтүстік-шығысында, атап айтқанда Босилеград және Димитровград муниципалитеттерінде, онда этникалық болгар халқы көптеп тұрады, кездеседі. Бұл көктемгі уақытша жылыдан кейін қайтадан суықтап қалу мүмкіндігін еске салады. Румыниядағы Мартишор мерекесі Баба Мартамен байланысты.
Baba Marta (, "Granny March") is the name of a Bulgarian mythical figure who brings with her the end of the cold winter and the beginning of the spring. Her holiday of the same name is celebrated in Bulgaria on March 1 with the exchange and wearing of martenitsi. Baba Marta folklore is also present in southeastern Serbia, namely in the municipalities of Bosilegrad and Dimitrovgrad, where there is a majority ethnic Bulgarian population living there. This is done as a reference as to a freezing weather change after a spring break. The Romanian holiday Mărțișor is related to Baba Marta.
Баба Марта күні
1 наурызда болгарлар ғасырлар бойы сақталған дәстүрді тойлайды және Баба Марта күні деп аталатын күні мартенцилер алмасады. Достарға қызыл және ақ түсті өрілген жіптер сыйлау дәстүрі жыл бойы денсаулық пен бақыт әкеледі және көктемнің жақындағанын еске салады. Баба Марта ("Март әжесі") – екі бауыры, қаңтар мен ақпанға жиі ренжіп, ал күн оның күлімдегеніне ғана шығады деп есептеледі. Баба Марта туралы халық әңгімелерінің әртүрлі нұсқалары бар. Бірінде, ол сол күні көктемге дейінгі тазалық жұмыстарын жасап, келесі қысқа дейін төсегін соңғы рет шайқап, одан шыққан қауырсындарды жерге қар сияқты төгеді деседі. Осы оқиға неміс халық мұрасында да кездеседі, мысалы, "Frau Holle" немесе Ана Хульда аңызында.
Баба Марта жағажайы
Баба Марта жағажайы – Антарктидаға жақын Нельсон аралының оңтүстік жағалауындағы жағажай. Бұл жағажай Баба Мартаның құрметіне аталған.
Мартенісі
Мартенци – қызыл және ақ түсті жолақтар немесе мүсіндер, олар денсаулық пен бақытты символдайды, зұлым рухтардан сақтау үшін арналған сәттілік әкелгіш. Олар достар мен туыстарға сыйға беріледі және білезік ретінде қолға немесе киімге тағылады. Таулы шағын ауылдарда адамдар үйлерін, балаларын және үй жануарларын безендіреді. Ақ түс бастапқыда адамды және күннің күшін білдірген. Кейіннен, христиан мифологиясының ықпалымен, ақ түс тазалық пен ізгілікті көрсете бастады. Қызыл түс әйелді және денсаулықты білдіреді: ол қан, жүктілік және туудың белгісі. Ежелгі заманда әйелдер тойға қызыл көйлек киген. Мартеница түрлі пішінде және өлшемде болады – құрылыс материалдарынан бастап, нәрестелердің қолына оралған жіптерге дейін. Балалар көбінесе кім көп мартеница алатынына жарысады. Мартеницаны белгілі бір уақытқа дейін тағады, оның аяқталуы көктемнің алғашқы құстарының – лелектер мен лақтардың пайда болуымен байланысты. Кейбіреулер мартеничасын ағашқа байлайды, ал енді біреулері тастың астына қояды, содан кейін таңертең тапқандарына қарай, жыл қалай өтетінін болжайды. Бұл болгар дәстүрі Азия мен Оңтүстік Американың кейбір аймақтарындағы халықтық әңгімелерге ұқсас, яғни тозғанша достық білезік тағып жүру. Сонымен қатар, бұл дәстүр гүлдеген ағаштарға бос жұмыртқа ілу туралы неміс дәстүріне және қыс ортасында ағаштарға жеміс ілу туралы парсы дәстүріне де ұқсас.
Басқа атаулары
Румындық мереке Мәршішор – Баба Мартаның бір түрі.