Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Португалиялық шежіреші Гомес Эанес де Зурара (шамамен 1410 – шамамен 1474), кейде Эаннес немесе Азура деп те жазылады, Еуропалық ашылу дәуірінің португалиялық шежірешісі, Фернао Лопестен кейін ең белгілісі.
Portuguese chronicler
Gomes Eanes de Zurara (c. 1410 – c. 1474), sometimes spelled Eannes or Azurara, was a Portuguese chronicler of the European Age of Discovery, the most notable after Fernão Lopes.
Өмір және мансап
Зурара орта жасында-ақ әдебиетпен айналысады. Ол португал королі Эдуардтың (1433-1438 жж.) тұсында Фернао Лопестің көмекшісі ретінде корольдік кітапханаға кірген болуы мүмкін, ал 1452 жылы ол оның жалғыз жауапты болды. Оның Сеутаның қоршалуы мен тұтқындалуы туралы хроникасы, Лопестің король Иоанн І хроникасына қосымша (үшінші бөлігі) 1449 - 1450 жылдар аралығында жазылған, ал үш жылдан кейін ол Гвинеяның ашылуы мен жаулауы туралы хрониканың алғашқы жобасын аяқтады, біздің авторитетіміз португалдықтардың Африка жағалауы мен мұхит бойымен, әсіресе принц Генрих Кемеші қамқорлығымен жасалған алғашқы зерттеулер. Онда сол ханзаданың өмірлік еңбегі туралы біраз мәлімет бар, әрі оның биографиялық және географиялық қызығушылығы бар. 1454 жылы 6 маусымда Зурара архивтердің бас сақшысы және Лопестің орнына патшалық хроникашы болды. 1456 жылы король Афонсо V оған 1415 жылы тұтқындалғаннан бастап 1437 жылға дейін Д. Педро де Менезес губернаторының басқаруындағы Шығыс жерінің қақпасы Сеутаның тарихын жазуды тапсырды, ол оны 1463 жылы дайындады. Бір жылдан кейін патша оған "Алькасер Сегуер" кемесінің капитаны Д. Дуарте де Менезестің іс-әрекеттерінің тарихын жазуды тапсырды. Африкаға барып, ол бір жыл бойы материал жинап, өзі баяндамақ оқиғалардың көріністерін зерттеді. Афонсо Зурарамен сүйіспеншілікпен қарым-қатынаста болды, ал үш рет Христос орденінің комендасы оның әдеби қызметтеріне сыйақы берді. Зурара Лопестің көркем тапқырлығына аз ие болды және ол өзінің эрудициясын цитаталар мен философиялық ойланулар арқылы көрсетуге ұнаған, бұл оның алғашқы Ренессанс ықпалымен жазғанын көрсетті. Оның кітаптарында көптеген классикалық, ерте христиандық және ортағасырлық жазушылар бар; ол Еуропаның елеулі хроникалары мен романстарымен таныс болды және ең үздік итальяндық және испандық авторларды зерттеді. Сонымен қатар ол ежелгілердің географиялық жүйесін және олардың астрологиясын меңгерген. Ол өзінің кейіпкері, ханзада Генрих туралы шындықты толық айтып беруге мүмкіндік бермегеніне қарамастан, тарихшы ретінде еңбекқор, дәл және ар-ожданды.
Zurara adopted the career of letters in middle life. He probably entered the royal library as assistant to Fernão Lopes during the reign of King Edward of Portugal (1433–1438), and he had sole charge of it in 1452. His Chronicle of the Siege and Capture of Ceuta, a supplement (third part) to Lopes's Chronicle of King John I, dates from 1449 to 1450, and three years later he completed the first draft of the Chronicle of the Discovery and Conquest of Guinea, our authority for the early Portuguese voyages of discovery down the African coast and in the ocean, more especially for those undertaken under the auspices of Prince Henry the Navigator. It contains some account of the life work of that prince, and it has biographical as well as geographical interest. On 6 June 1454, Zurara became chief keeper of the archives and royal chronicler in succession to Lopes. In 1456 King Afonso V commissioned him to write the history of Ceuta, the land gate of the East, under the governorship of D. Pedro de Menezes, from its capture in 1415 until 1437, and he had it ready in 1463. A year afterwards, the king charged him with writing a history of the deeds of D. Duarte de Menezes, captain of Alcácer Ceguer. Proceeding to Africa, he spent a year collecting materials and studying the scenes of the events he was to describe, and in 1468 he completed the chronicle. Afonso corresponded with Zurara on terms of affectionate intimacy, and no less than three comendas of the order of Christ rewarded his literary services. Zurara had little of the picturesque ingenuousness of Lopes, and he loved to display his erudition by quotations and philosophical reflections, showing that he wrote under the influence of the first Renaissance. Many leading classical, early Christian and medieval writers figure in his pages; he was acquainted with the notable chronicles and romances of Europe and had studied the best Italian and Spanish authors. In addition, he had mastered the geographical system of the ancients and their astrology. As a historian he is laborious, accurate and conscientious, though his position did not allow him to tell the whole truth about his hero, Prince Henry.
Гвинеяның ашылуы мен бағындырылуының хроникасы
Гвинеяны ашу және жаулау туралы хрониканың ағылшын тіліндегі кіріспесі Азурараның өмірі мен еңбектеріне толық шолу жасайды және барлық дереккөздерді көрсетеді.
The preface to the English version of The Chronicle of Discovery and Conquest of Guinea contains a full account of the life and writings of Azurara and cites all the authorities.
Генрикалық ашылулардың хроникасы
Зурараның «Гвинеяның жасаған істері» (Crónica dos feitos da Guiné) – принц Генрих Теңізші және португалдық жаңалықтардың Генрико дәуірі туралы қазіргі заманғы түсінік үшін негізгі тарихи дереккөз (Зурара оның тек бір бөлігін, 1434–1448 жылдар аралығын қамтиды). Генрихтің өзі тапсырыс берген Зурараның хроникасы ханзаданың ашық түрде мақтау-мақтауы және оның естеліктеріне сүйенеді. Осы себепті қазіргі тарихшылар Зурараның жылнамаларының сенімділігін күмәнді деп санайды. Дегенмен, басқа дереккөздің жоқтығынан тарихшылар Зурараның жазғандарына көп көңіл бөлуге мәжбүр болды. Зурара экспедициялар туралы есебін «Антонио Сервейра» жинақтаған толыққанды қолжазба жобасына негіздегенін айтады. Өкінішке орай, Сервейраның түпнұсқалық жазбасының бірде-бір көшірмесі табылмады. Зурараның жеке хроникасы қолжазба түрінде сақталып, ғасырлар бойы жұртшылықтан жасырын болды. Шындығында, 1552 жылы Жоао де Барростың «Азияның бірінші онжылдығы» жарияланғанға дейін, Генрико ашылулары туралы тек екі қысқаша естелік – Альвизе Кадамостоның еңбектері ғана жарық көрді (алғашқысы 1507 жылы Италияда жарияланды). Жоао де Баррос өзінің 1552 жылғы есебін архивтерде шашырап қалған Зурараның қолжазбасының көшірмесі негізінде құрастырғанын мәлімдеді. Алайда, он жылдан астам уақыт өткен соң, Дамиао де Гойс (1567 жылы жазған) Зурара қолжазбасының жоғалғанын хабарлады. Қолжазбаның көшірмесін іздеу басталды, бірақ біраз уақыт бойы ештеңе табылмады. 1540 жылдары жазған испан дін қызметкері Бартоломе де лас Касас өзінде Зурараның көшірмесі бар екенін айтты, бірақ ол да табылмады. Тек 1839 жылы Фердинанд Денис Париждің Корольдік кітапханасында (қазіргі Bibliothèque nationale de France) Зурараның «Хроникасының» толық және керемет сақталған қолжазба көшірмесін қайта тапты (оның қалай сонда келгені әлі де құпия). Маңыздысы, Париж кодексінде қара бургунд шапанында жұқа шашы бар адамның портреті бар беткі қаптама болды, ол бірден принц Генрих Теңізшінің суреті деп есептелді (оған дейін Генрихтің суреті болған жоқ; Париж беткі қаптамасы ханзаданың қазіргі суреттерінің негізіне айналды, содан бері көптеген кітаптарда, суреттерде және ескерткіштерде қайта жарияланды). Франциядағы португал министрі Луис Антонио де Абреу е Лима (Виконт де Каррейра) 1841 жылы Зурараның «Хроникасын» тұңғыш рет жариялауға жағдай жасады, ал алғы сөз бен түсіндірмелерді Мануэль Франсиско де Македо Летао е Карвалхоса (Сантарем виконты) жазды. Бұл жариялым, әсіресе Португалияның Батыс Африкадағы ағылшын-француз отарлаушылықтарына қатысты дипломатиялық дауға қатысқан кезінде, сенсация тудырды. 1845 жылы Ж. А. Шмеллер Мюнхендегі Hof und Staats Bibliothek (Codex Hisp. 27) кітапханасында, 1508 жылы Лиссабонда тұратын неміс баспагері Валентин Моравус (немесе португал тілінде «Валентим Фернандес») құрастырған португалдық экспедициялар туралы әртүрлі есептер жинағының бөлігі ретінде тағы бір қолжазба көшірмесін тапты. Алайда, бұл нұсқада тек қысқартылған үзінділер ғана бар.
Zurara's Crónica dos feitos da Guiné is the principal historical source for modern conception of Prince Henry the Navigator and the Henrican age of Portuguese discoveries (although Zurara only covers part of it, the period 1434–1448). Commissioned by Henry himself, Zurara's chronicle is openly hagiographic of the prince and reliant on his recollections. As a result, the reliability of Zurara's chronicles is considered suspect by modern historians. Nonetheless, having little else to draw upon, historians have had to rely heavily on Zurara. Zurara claims to have based his account of the expeditions on a more detailed draft manuscript compiled by a certain "Antonio Cerveira". Alas, no copy of Cerveira's original account has ever been found. Zurara's own chronicle remained in manuscript form and hidden from the public eye for centuries. Indeed, until the publication of João de Barros's Primeira Década da Ásia in 1552, there were no published works about the Henrican discoveries, save for the two brief memoirs of Alvise Cadamosto (published originally in Italy in 1507). João de Barros claimed to have constructed his 1552 account on the basis of a copy of Zurara's manuscript he found scattered in the archives. However, a little over a decade later, Damião de Góis (writing in 1567), announced that the Zurara manuscript had disappeared. A hunt for a copy of the manuscript began, but would turn up nothing for a while. The Spanish cleric Bartolomé de las Casas, writing in the 1540s, suggested he had a copy of Zurara, but that copy too was never tracked down. It was only in 1839 that an intact and splendidly preserved manuscript copy of Zurara's Cronica was rediscovered in the Royal Library of Paris (now the Bibliothèque nationale de France) by Ferdinand Denis (how it ended up there is a mystery). Significantly, the Paris codex included a frontispiece with a portrait of a man with a thin moustache in a black Burgundian chaperon that was instantly assumed to be the physical image of Prince Henry the Navigator (there were no pictures of Henry before this; the Paris frontispiece became the basis of modern images of the prince, reproduced in countless books, paintings and monuments since). Luís António de Abreu e Lima (Viscount de Carreira), the Portuguese minister to France at the time, arranged for the first publication of Zurara's Cronica in 1841, with a preface and notes by Manuel Francisco de Macedo Leitão e Carvalhosa (Viscount of Santarém). The publication was a sensation, particularly as Portugal was then engaged in a diplomatic quarrel over recent Anglo French colonial encroachments in West Africa where questions of priority of discovery were involved (to which Santarém contributed.) A second manuscript copy was found shortly after, in 1845, by J. A. Schmeller in the Hof und Staats Bibliothek in Munich (Codex Hisp. 27), as part of a collection of miscellaneous accounts of Portuguese expeditions originally compiled in 1508 by a Lisbon based German printer known as Valentinus Moravus (or in Portuguese, as "Valentim Fernandes"). However, this version contains only much abridged extracts.