Кіріспе

Неміс биологы (туған 1936)

Бертольд Карл Хёлльдоблер BVO (25 маусым 1936 жылы туған) – неміс зоологы, социобиолог және эволюциялық биолог, қырыққандардың эволюциясы мен әлеуметтік ұйымдасуын зерттейді. Ол бірнеше кітаптың авторы, соның ішінде «Қырмызалар» кітабы үшін ол және оның әріавторы Э.О.Уилсон 1991 жылы көркем емес әдебиет бойынша Пулитцер сыйлығын алды.

Өмірбаян

Хеллдоблер 1936 жылғы 25 маусымда Германияның Бавариясындағы Эрлинг-Андекс қаласында дүниеге келді. Ол Карл мен Мария Хеллдоблердің ұлы. Вюрцбург университетінде биология және химияны оқыды. Оның докторлық диссертациясы ата балташы құмырсқасының әлеуметтік мінез-құлқы және олардың балташы құмырсқалар қоғамын ұйымдастырудағы рөліне арналған. 1971 жылы Франкфурт университетінде зоология профессоры болып тағайындалды. 1973 жылдан 1990 жылға дейін ол биология профессоры және Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Гарвард университетінің Александр Агассиз атындағы зоология профессоры болды. 1989 жылы Германияға оралып, Вюрцбург университетінің Теодор Бовери институтындағы мінез-құлық физиологиясы және социобиология кафедрасын басқарды. 2002 жылдан 2008 жылға дейін Нью-Йорктің Итака қаласындағы Корнелл университетінде Эндрю Д. Уайт атындағы арнайы профессор болды. 2004 жылы зейнетке шыққаннан бері Аризона штатының Темпе қаласындағы Аризона мемлекеттік университетінің Өмір ғылымдары мектебінде ғылыми профессор болып жұмыс істеді. Ол Әлеуметтік жәндіктерді зерттеу тобының (SIRG) және Әлеуметтік динамика және күрделілік орталығының негізін қалаушылардың бірі.

Зерттеу салалары мен жарияланымдар

Хёлльдоблер – мирмекология саласындағы әлемдегі жетекші сарапшылардың бірі. Оның эксперименталды және теориялық еңбектері социобиология, мінез-құлық экологиясы және химиялық экологияны қамтиды. Оның негізгі зерттеу нысандары – әлеуметтік жәндіктер, әсіресе құмырсқалар. Оның еңбегі жұптасу стратегиялары, ұрпақ көбейтуді реттеу, әлеуметтік паразиттік эволюция, химиялық коммуникация және «суперорганизмдер» ұғымы туралы құнды түсініктер берді. Бұл тақырыптар бойынша жарияланымдар:

1965. U. Maschwitz-пен бірге, Rossameise Camponotus herculeanus L. (Hym. Formicidae) үйректері. Z. Vergl. Physiol. 50:551–568
1971. Xenomyrmex floridanus құмырсқасының жыныстық феромоны. J. Insect. Physiol. 17:1497–1499
1973. M. Wüst-пен бірге, Monomorium pharaonis (L.) Фарао құмырсқасының сексualдық феромоны. Z. Tierpsychol. 32:1–9
1974. Жер қазушы құмырсқалардың қоныс аумағының бағыты және аумақтық мінез-құлқы. Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 71:3274–3277
1976. Жер қазушы құмырсқалардың (Pogonomyrmex) рекрутингтік мінез-құлқы, қоныс аумағына бағдарлануы және аумақтық мінез-құлқы. Behav. Ecol. Sociobiol. 1:3–44
1978. H. Engel-мен бірге, құмырсқалардағы Tergal және sternal бездері. Psyche 85:285–330
1980. C. Lumsden-мен бірге, құмырсқалардағы аумақтық стратегиялар. Science 210:732–739
1982. H. Engel, R. W. Taylor-мен бірге, құмырсқалардағы жаңа sternal без және оның химиялық коммуникациядағы функциясы. Naturwissenschaften 69:90
1983. E. O. Wilson-мен бірге, тоқымашы құмырсқалардың (Hymenoptera: Formicidae) колонияларындағы патшайымдардың бақылауы. Ann. of the Ent. Soc. of America 76:235–238
1984. N. F. Carlin-мен бірге, құмырсқалардың әртүрлі түрлерінің аралас колонияларындағы ұялас және туыс тану. Science 222:1027–1029
1987. N. F. Carlin-мен бірге, әлеуметтік жәндіктердің химиялық коммуникация сигналдарындағы анонимділік және ерекшелік. J. Comp. Physiol. A 161:567–581
1992. K. Sommer-мен бірге, Pachycondyla tridentata колонияларындағы патшайымдардың және жұмысшыларының арасындағы өмір сүру және үстемдік. Naturwissenschaften 79:470–472
1998. M. Obermayer, G. D. Alpert-пен бірге, amblyoponine түрі Mystrium rogeri Forel (Hymenoptera, Formicidae, Ponerinae) химиялық іздер коммуникациясы. Chemoecology, 8:119–123
1999. K. Tsuji, K. Egashira-мен бірге, Жапониядан алынған Diacamma sp. құмырсқасындағы тікелей физикалық байланыс арқылы жұмысшылардың репродукциясын реттеу. Animal Behaviour 58:337–343
2003. J. Gadau, C. P. Strehl, J. Oettler-мен бірге, Pogonomyrmex rugosus (Hymenoptera; Formicidae) колония ішіндегі туыстықтың детерминанттары – жұптасу жиілігі және ұрық шабуылдары. Molecular Ecology 12:1931–1938
1999. J. Liebig, C. Peeters-пен бірге, жұмысшылардың бақылауы ponerine құмырсқаларындағы репродуктивтер санын шектейді. Proc. R. Soc. Lond. B 266:1865–1870

Құжаттамалық фильмдер

Ол жарияланған ғылыми мақалалары мен кітаптарынан өзге, "Қырғалар – Табиғаттың құпия күші" деректі фильмінің түсіріліміне де қатысқан. Бұл фильм 2005 жылғы Джексон Хоул жабайы табиғат кинофестивалінің арнайы жюри сыйлығын жеңіп алды.

Веб-интервьюлар

2007 жылы «Ask A Biologist» подкаст бағдарламасындағы Хеллдоблермен жасалған сұхбатта оның Германиядағы балалық шағы және құмырсқалар мен жазуға деген қызығушылығы туралы толық мәлімет берілген. UC Riverside. Жетекші энтомолог UC Riverside университетінде құмырсқалар қоғамындағы қарым-қатынас және ынтымақтастық тақырыбында дәріс оқиды.