Кіріспе

1971 жылы Франклин Дж. Шаффнердің түсірген тарихи фильмі.

"Николас және Александра" – 1971 жылы түсірілген британдық эпикалық тарихи драма. Режиссері – Франклин Дж. Шаффнер, сценарийін Джеймс Голдман мен Эдвард Бонд Роберт К. Массидің 1967 жылы жарық көрген осы аттас кітабы негізінде жазған. Фильмде 1904 жылдан 1918 жылға дейінгі Ресейдің соңғы патшасы Николай II (Майкл Джейстон) мен оның әйелі, патшайым Александраның (Джанет Сузман) өмірі баяндалады. Тұтас актер құрамында Григорий Распутин рөлінде Том Бейкер, Сергей Витте рөлінде Лоренс Оливье, Леон Троцкий рөлінде Брайан Кокс, Василий Яковлев рөлінде Ян Холм және Надежда Крупская рөлінде Вивиан Пиклс бар. Фильм 1971 жылдың 13 желтоқсанында "Columbia Pictures" тарапынан көрсетілімге шықты. Фильмге қарама-қайшы пікірлер білдіріліп, коммерциялық тұрғыдан сәтсіз болды, 9 миллион долларлық бюджетке қарсы 7 миллион доллар табыс әкелді. Бұл тұрғысынан қарағанда, фильм 44-ші "Оскар" сыйлықтарына алты номинация ие болды, оның ішінде "Үздік фильм" және "Үздік әйел актрисасы" (Сузман) номинациялары, сонымен қатар екі сыйлықты жеңіп алды: "Үздік көркемдік безендіру" және "Үздік костюм дизайны".

Сюжет

1904 жылы Ресей патшасы Николай II-нің әйелі, патшайым Александра Федоровна бесінші баласын, тұңғыш ұлын Алексейді дүниеге әкеледі. Ұлы князь Николай мен граф Сергей Виттедің өтініштеріне қарамастан, Николай орыс-жапон соғысын тоқтатудан немесе конституциялық монархия талаптарын қабылдаудан бас тартады, себебі бұл оны әлсіз көрсетеді деп санайды. Келесі жылы Александра жесір император Мария Федоровнаның туған күнін тойлайтын гала-кеште Григорий Распутинмен танысады, ол өзін қасиетті адам деп жариялаған еді. Кейіннен ол Алексейге гемофилия диагнозы қойылғаннан кейін, доктор Евгений Боткиннің кеңесімен рухани жетекшілік алу үшін Распутинге жүгінеді. Қоғамдық наразылықтың күшеюіне жауап ретінде православие дінінің қызметкері Георгий Гапон Николайға саяси өкілдік туралы петиция тапсыру үшін жұмысшылардың Қысқы сарайға шеруін ұйымдастырады. Қарулы сарбаздар жақындап келе жатқан көшпеге оқ атып, жүздеген адамды өлтіреді. Қанды жексенбі оқиғалары және орыс-жапон соғысындағы жеңіліс Николайды Дума құруға итермелейді. Сегіз жылдан кейін Николай Виттенің ізбасары Петр Столыпинмен Ливадия сарайында отбасымен демалып жүргенде кездеседі. Столыпин Распутиннің әдепсіз мінез-құлқы туралы полиция есептерін ұсынады, бұл патшаның беделіне нұқсан келтіреді; Николай Распутинді сарай қызметінен босатады. Александра оның қайта оралуын талап етеді, себебі ол Алексейдің қан кетуін тоқтатуға Распутин ғана қабілетті деп санайды, бірақ Николай қатыгездік танытады. 1913 жылы Романовтардың 300 жылдығы тойланады және империялық Ресей бойынша салтанатты тур ұйымдастырылады, бірақ көрермендердің саны аз болады. Басқа ұлттық мерекелер мен шіркеу тойлары жалғасады, бірақ Киев опера театрында Столыпин қаныпешене өлтіріледі. Николай қаскөйлерді жазалап, полицияға шаруаларды қорқытуға рұқсат береді және Думаны таратып жібереді. Алексей Spała аңшылық үйінде құлайды, бұл қан кетуге әкеледі. Патшайым Распутинге хат жазады, ол оған жұбаныш айтады. Алексей жазылып, Распутин қайта оралады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Николай Ресей армиясын Германия шекарасына толық жұмылдыруға бұйрық береді, сондай-ақ басқа патша отбасыларымен және әскери шенеуніктермен туыстық байланыстарын пайдаланады, олар соғыстың тез аяқталуын күтеді. Германия соғыс жариялап, өзінің одақтастарын белсендіреді, бұл соғыстың кеңеюіне әкеледі. Бір жылдан кейін, Шығыс майданда Ресей үшін соғыс нашар жүріп жатқанда, Александра Николайды әскерге жеке басшылық етуге көндіреді; ол майданға кетеді, шаршаған, бірақ тәжірибелі Ұлы князь Николайды босатады. Александра Санкт-Петербургте үлкен билікке ие болады және Распутиннің ықпалымен елге зиян келтіретін бірқатар қате шешімдер қабылдайды. Николайға жесір император Мария Федоровна келіп, оны ішкі мәселелерді ескермегені үшін айыптап, Распутинді жоюды және Александранды Ливадияға жіберуді өтінеді. Распутиннің ықпалынан қорқып, Ұлы князь Дмитрий мен князь Феликс Юсупов оны 1916 жылы тойда өлтіреді. Распутин өлгеніне қарамастан, Александра билігін жалғастыра береді. 1917 жылы наурызда Санкт-Петербургте жұмысшылар көтерілісі болады. Николай Царское Селоға тым кеш оралып, пойызбен тақтан басқаруға мәжбүр болады. Отбасы, доктор Боткин және қызметшілерімен бірге 1917 жылы тамызда Царское Селодан кетеді және Александр Керенский оларды Сибирдегі Тобольскіге жер аударады. Николайдың туысы, Ұлыбритания королі Георг V-ке саяси баспана сұраған Ресейдің ешбір одақтасы оларға баспана бермейді, себебі Николайдың билікті теріс пайдалануы және өз елдерінде төңкеріс болуы мүмкін деген алаңдаушылық туындайды. Олар лайықты күзетшілермен бірге тундрадағы қарапайым үйде тұрады. 1917 жылдың қазан айында Ресейді большевиктер басып алады, олар патша отбасын Мәскеуге алып барып соттамақ. Алайда, Ресей азамат соғысы кезінде Мәскеуді Ақ Армия басып алғанда, патшалар Екатеринбургтегі Ипатьев үйіне ауыстырылады. Олар қатал жағдайда суыққан Яков Юровский мен оның роялизмге қарсы әскерлерінің күзетінде болады. Отбасы достары мен туыстарынан келген хаттарды оқып, бірге күледі. 1918 жылдың 17 шілдесінде таңертең большевиктер отбасы мен доктор Боткинды оятып, оларды қайтадан көшіру керектігін айтады. Олар жертөледе күтіп тұрған кезде Юровский және оның көмекшілері бөлмеге кіріп, оқ атып өлтіреді.

Даму

Продюсер Шпигель «Доктор Живаго» фильмінде режиссер Дэвид Линмен жұмыс істеу мүмкіндігінен айырылған соң, «Николас пен Александра» фильміне кірісті, ол да Революциялық Ресейдің аясында түсірілді. Шпигель екеуі «Арабияның Лоренсі» фильмінде бірге жұмыс істегенде, Линді ыңғайсыз жағдайға түсіріп, фильмді уақытында аяқтау үшін мінсіздікке талапкер режиссерді қысымға салды. Шпигель бастапқыда Роберт К. Массидің кітабына авторлық құқықты сатып алмай, «Николас пен Александра» фильмін жасауға тырысты, тарихи деректердің жалпыға қолжетімді екенін мәлімдеді, бірақ ақырында құқықтарды 150 000 долларға сатып алды. Ол жазушы Джеймс Голдманды Массидің кітабын сценарийге бейімдеуге шақырды. Голдман «Қыстағы арыстан» атты танымал пьеса мен фильмнің авторы еді. Алғашқы режиссер Джордж Стивенс болды, ол жобадан бас тартты. Энтони Харви 1968 жылдың желтоқсан айында жобаға қатысты, бірақ 1969 жылдың ақпан айында кетіп қалды. Кен Расселл, Линдси Андерсон және Джон Бурманға ұсыныс жасалды, бірақ олар бас тартты. Жозеф Л. Манкевич жобаға қысқа ғана уақытқа қатысты, содан кейін 1969 жылдың қараша айында Чарльз Джаррот қосылды. «Паттон» фильмін көргеннен кейін Голдман 1970 жылдың шілдесінде келісім шартқа отырған Франклин Дж. Шаффнерді ұсынды. Шпигель бұрынғы әріптестері Джон Боксты қойылым дизайны үшін, ал «Арабияның Лоренсі» фильмінде жұмыс істеген оператор Фредди Янгты қажетті эпикалық әсерді беру үшін шақырды. Басты түсірілімдер Испания мен Югославияда өтті. Шпигель бұрынғыға қарағанда Колумбия студиясының қатаң бюджеттік шектеулерімен жұмыс істеуге мәжбүр болды. Ол Питер О’Тулді Распутин рөліне, ал Ванесса Редгрейвті Александра рөліне алғысы келді, бірақ мүмкіндік болмады. Фильмде Лоренс Оливье, Айрин Уорт, Майкл Редгрейв және Джек Хокинс сияқты белгілі актерлер ойнады, бірақ актер Рекс Харрисон қосалқы рөлдің тым шағын екенін айтып, бас тартты. Шпигель Грейс Келлиге Императрица рөлін ұсынды, бірақ ол бас тартты. Ройалл Ұлттық театрының мүшесі Том Бейкерді Распутин рөліне сол кездегі компания директоры Лоренс Оливье ұсынды.

Түсірілім

Фильм түсірілімі 1970 жылдың қараша айында Испанияда басталды және жиырма аптаға созылды.

Сыни

Егжей-тегжейлі өндіріс дизайнына, түсірілім сапасына және актерлердің күшті ойынына қарамастан, «Николас пен Александра» фильмі қаржылық табысқа жету үшін қажетті көрермендерді таба алмады. Дегенмен, Американың Ұлттық киносын тексеру кеңесі оны 1971 жылғы ең жақсы 10 фильмнің қатарына қосты. Rotten Tomatoes сайтындағы шолуларға сәйкес, сыншылардың 67%-ы фильмге оң баға берген, ал 15 шолудың орташа бағасы 10-дық шкала бойынша 6,20 болды. Metacritic сайтында фильм 10 шолу негізінде 100-ден 57 ұпай жинап, «аралас немесе орташа пікірлер» көрсеткен. Variety журналы оны «тамаша талғаммен жасалған фильм» деп атады. Chicago Sun Times газетінен Роджер Эберт оған төрт жұлдыздық шкала бойынша екі жарым жұлдыз беріп, «Фильм аса қозғалыс тудырмаса да, ол, әсіресе, үзілістен кейін, сөзсіз қызықты» деп жазды. Halliwell's Film and Video Guide «Николас пен Александра» фильмін «көбінесе декорациялары үшін қызығушылық тудыратын, асыра бағаланған эпос» және «көбінесе көңіл көтеруге қиын» деп сипаттап, төрт жұлдыздық шкала бойынша бір жұлдыз берді. 2013 жылы The Guardian газетіне Алекс фон Тунцельман жазған мақаласында: «Николас пен Александра» керемет актерлік шеберлік пен тамаша өндіріс дизайнымен мақтанады, бірақ ол тым көлемді және ауыр. Фильм жасаушылар не істеу керектігін білмейтін тарих мұнда көп» деді. Radio Times үшін Том Хатчинсон фильмге бес жұлдыздың үшеуін беріп, оны «әдемі, бірақ тым ұзын эпос» деп сипаттады, ол «тырысқаннан созылған іздерді» көрсетеді және «бізді егжей-тегжейлілігімен таң қалдырады, бірақ Том Бейкер мистик Распутин рөлінде өте әсерлі». The New Republic газетінен Стенли Кауффман фильмді «әлсіз» деп сипаттады.

Кассалық касса

1970 жылдардың соңына қарай фильм Columbia компаниясына 3 миллион доллар зиян келтірді.

Тарихи ақиқат

Кем дегенде бір анахронизм бар; Петр Столыпин 1911 жылы қаза табады, ал ол тірі күйінде бейнеленген Романовтар әулетінің үш жүз жылдығы 1913 жылы өтеді.

Марапаттар мен ұсыныстар

Сыйлық санаты бойынша номинант(тар) Нәтиже Ref. «Оскар» сыйлығы Ең үздік фильм Сэм Шпигель Ең үздік әйел актриса Джанет Сузман Ең үздік костюм дизайны Ивонна Блейк, Антонио Кастильо Ең үздік түпнұсқа драмалық музыка Ричард Родни Беннет Ең үздік операторлық Фредди Янг Ең үздік көркемдік безендіруші Джон Бокс, Эрнест Арчер, Джек Макстед, Гил Паррондо, Вернон Диксон «Алтын глобус» сыйлығы Ең үздік қосалқы актер Том Бейкер Жылдың жаңа жұлдызы – актриса Джанет Сузман Жылдың жаңа жұлдызы – актер Том Бейкер «БАФТА» сыйлығы Ең үздік көркемдік безендіруші Джон Бокс Ең үздік костюм дизайны Ивонна Блейк, Антонио Кастильо Ең үміткер жаңа келген Джанет Сузман «Гремми» сыйлығы Киноға немесе телешоуға арналған ең үздік түпнұсқа музыка Ричард Родни Беннет

Үй медиасы

Николас пен Александра 1987 жылы RCA/Columbia Pictures Home Video компаниясы арқылы VHS форматында үйге арналған видео нұсқасы ретінде шығарылды және 1990 жылдары Columbia Tristar Home Video компаниясы қайта шығарды. Оның DVD нұсқасы 1999 жылдың 27 шілдесінде Sony Pictures Home Entertainment компаниясынан жарық көрді. DVD-де фильмнің түсірілімі туралы 14 минуттық видеоматериал және бұрынғы VHS кассеталарында болмаған тағы алты минуттық сахналар мен диалогтар қамтылған. Фильм 2013 жылдың ақпан айында Twilight Time компаниясынан Blu-ray форматында шықты. Blu-ray нұсқасында фильмнің түсіріліміне арналған үш видеоматериал бар, онда макияж, костюмдердің дизайны және фильмдегі патша қыздарының рөлін сомдаған актрисалар туралы ақпараттар келтірілген. Сонымен қатар, ол бастапқы кинотрейлерді және жеке музыкалық саундтректі де қамтиды. Саундтрек стерео форматында ұсынылса, Blu-ray дыбысы моно форматта берілген. Blu-ray нұсқасы тек 3000 данамен шектелді. Бұл фильм Amazon және Apple iTunes Store дүкендері арқылы онлайн жүктеуге сатылады немесе жалға беріледі, Amazon-дағы файлда Apple iTunes-та жоқ тағы алты минуттық сахналар мен диалогтар бар.

Саундтрек

Бұл саундтрек Ричард Родни Беннеттің авторы.