Майкл Мажерус: Эволюцияны зерттеген генетик ғалымның өмірі мен еңбегі

Кіріспе

Британдық генетик (1954–2009)

Майкл Юджин Николас Маджерус (13 ақпан 1954 – 27 қаңтар 2009) – британдық генетик және Кембридж университетінің эволюция профессоры. Ол сондай-ақ Клэр колледжінде оқытушы болды. Дарвиннің табиғи іріктеу арқылы эволюция теориясын ынтамен зерттеген ол, жәндіктердің эволюциялық биологиясы саласындағы әлемдік саяхатшыға айналды. Ол көбелектер мен қанатты қоңыздар туралы жұмыстарымен және эволюция ғылымын қолдаушы ретінде кеңінен танылды. Ол сонымен қатар құлшынысты педагог және жәндіктер, эволюция және жыныстық көбею туралы бірнеше кітаптың авторы болды. Ол, ең алдымен, қара көбелектің эволюциясына қатысты эксперименттердің жақтаушысы және қорғаушысы ретінде есте қалады.

Өмірбаян

Фернан мен Мюриэль Маджердің ұлы Майкл Маджер ерте кезден-ақ жәндіктерге қызығушылық танытты. Ол алғашқы көбелек ауын төрт жасында алған. Оның әкесі, шыққан тегі бойынша люксембургтік, демалыс күндері оны далалық сапарларға алып барып, саяхаттарынан үйіне үлгілер әкеліп, оның қызығуын арттырды. Ол әсіресе лепидоптералар мен экологиялық генетикаға қызығушылық танытты, және он жасында Е. Б. Фордтың «Жәндіктер» (New Naturalist сериясы) кітабын сатып алды. Ол Нортвудтағы Merchant Taylors мектебінде білім алып, Лондондағы Royal Holloway College-те ботаника және зоология мамандықтарын бітірді. Ол Royal Holloway College-те бұрышты көлеңкелі шыбынның дернәсілдерінің генетикалық бақылауын зерттеу тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. Ол екі жыл бойы Keele университетінде зерттеуші-демонстратор болып жұмыс істеді. 1980 жылы Кембридж университетінің Генетика кафедрасына ғылыми қызметкер ретінде қабылданды. 1987 жылы лектор, 2001 жылы оқырман болып жоғарылатылғаннан кейін, 2006 жылы эволюция профессоры болып тағайындалды. 1990 жылы Clare College-тің мүшесі болып сайланды, ал келесі жылы, 1991 жылы, колледждің оқытушы мүшесі болды және өмірінің соңына дейін осы лауазымда қалды. Ол 2009 жылдың 27 қаңтарында күтпеген және қысқа ғана уақытқа созылған агрессивті мезотелиомамен күресінен кейін қайтыс болды.

Жеке өмір

Маджерс жаратылысқа қарсы белсенді күрескер болды. Ол көптеген ғылыми еңбектерін креационизмді жоққа шығару үшін пайдаланды. Оның зерттеу жұмысы негізінен жәндіктер түрлеріне, әсіресе, қара күбәләктер мен қанатты қоңыздарға қатысты болды, бірақ ол оларды меланизм, еркектерді өлтіру, табиғи іріктеу, жыныстық жолмен жұғатын аурулар, жануарлардың түсі, жағымпаз түрлер және биологиялық зиянкестермен күресу сияқты әртүрлі аспектілерден зерттеді.

Қамырлы шыбынның эволюциясы

Маджерстің мұрасы көбінесе оның ынталы қорғанысы мен қатпарлы күбәләктің эволюциясы жөніндегі тәжірибелік жұмыстарына негізделген. *Biston betularia* күбәлегіндегі индустриалды меланизм тұжырымы Дарвиннің табиғи іріктелуінің іс жүзіндегі маңызды мысалы болды. 1950 жылдардың басында Бернард Кеттлвеллдің тәжірибелік дәлелдері оқиғаны эволюциялық биологияның классикасына айналдырды. Алайда, 20-ғасырдың соңында креационизмнің күшеюі қатаң сынға алып келді. Дауды қыздыру үшін биологтар да Кеттлвеллдің тәжірибелерінің дұрыстығын сөзге салды. 1998 жылы жарық көрген «Меланизм: Эволюция іс-әрекетте» атты еңбекте Маджерс Кеттлвеллдің тәжірибелерін талдап, қорғады, бұл қатты сынға ұшырады. Кеттлвеллдің жұмыстары тиісті тәжірибелік процедурадан мүкісіз деп есептелді, ал кейбіреулер оны жалған, алаяқтық, алдау және қателік деп айыптады. Бұл айыптауларды Джудит Хупер 2002 жылы шығарған «Күбәлектер мен адамдар» кітабында кеңінен таратты (өзі де кейіннен қатты сынға ұшырады). Сыншылардың бірі, Чикаго университетінің эволюция профессоры Джерри Койн былай деді: «Сипатталған жұмыстың көп бөлігі қазіргі уақытта нақты емес. Сондықтан біз *Biston* күбәлегін табиғи іріктелудің жақсы түсінілген мысалы ретінде қарауды тоқтатуымыз керек, бірақ бұл эволюцияның бір жағдайы екені анық». Содан кейін Маджерс мәселені шешу үшін күрделі тәжірибе жоспарлады. 2001 жылдан бастап ол жеті жыл бойы тәжірибелер жүргізді, олар өлімімен аяқталды. Ол Кембриджширде 4864 күбәлікпен тәжірибе жасады, бұл осы сияқты ең ірі тәжірибе болды. Оның қайтысынан кейін тәжірибелік нәтижелерін американдық және британдық генетиктер бірлесіп талдады және 2012 жылы жариялады. Маджерстің жұмысы қатпарлы күбәліктің эволюциясы жөніндегі тәжірибелерді толыққанды растады, ал мақалада мынадай қорытынды жасалды: Жаңа деректер, бұрынғы деректердің салмағымен бірге, «индустриалды меланизм қатпарлы күбәлікте Дарвиннің эволюциясының іс-әрекетіндегі ең айқын және оңай түсінілетін мысалының бірі» екенін нақты көрсетеді.

The legacy of Majerus was largely built on his fervent defence and experimental works on the peppered moth evolution. The concept of industrial melanism in Biston betularia had been a primary example of Darwinian natural selection in action. With the experimental evidence of Bernard Kettlewell in the early 1950s, the story became a classic in evolutionary biology. However, the rise of creationism towards the end of 20th century brought forth serious attack. To increase the controversy, biologists also began to argue the validity of Kettlewell's experiments. The publication of Melanism: Evolution in Action in 1998 in which Majerus analysed and defended Kettlewell's experiments provoked severe criticism. Kettlewell's works were seen as lacking proper experimental procedure, with some even accusing it variously as a fake, fraudulent, hoax and wrong. The accusations were most influentially popularised by Judith Hooper in her 2002 book Of Moths and Men (which in turn received severe criticisms). One of the critics, Jerry Coyne, himself a professor of evolution at the University of Chicago, commented that: "[M]ost of the work described is inconclusive for the time being we must discard Biston as a well understood example of natural selection in action, although it is clearly a case of evolution." Majerus then designed an elaborate experiment to resolve the issues. Starting from 2001 he conducted experiments for seven years, and terminated by his own death. He had experimented with 4,864 moths in Cambridgeshire, becoming the largest experiment in such manner. After his death his experimental results were analysed by a collaboration of American and British geneticists, and was published in 2012. Majerus's works clearly vindicated the experiments on peppered moth evolution, and the paper concluded that:
The new data, coupled with the weight of previously existing data convincingly show that 'industrial melanism in the peppered moth is still one of the clearest and most easily understood examples of Darwinian evolution in action'.

Құрметтер мен марапаттар

Маджерс Аматор энтомологтар қоғамының президенті, Корольдік энтомологиялық қоғамның мүшесі және Британдық натуралистер қауымдастығының өмір бойына мүшесі болды. Ол көптеген сыйлықтарға ие болды, оның ішінде 2006 жылы британдық табиғаттану ғылымына қосқан үлесі үшін Питер Скотт естелік сыйлығын алды. 2004 жылы оған Британ гуманистік қауымдастығының "Ерекше қолдаушы" атағы берілді.