Эдисон Студиясы: Америкалық фильм өндірісінің тарихы (1894-1918)

Кіріспе

Құрып кеткен американдық кино өндірісі ұйымы (1894–1918)

Эдисон студиясы – өнертапқыш және кәсіпкер Томас Эдисон бақылауындағы компанияларға тиесілі американдық кино өндірісі ұйымы болды. Студия Эдисон өндірістік компаниясы (1894–1911) және кейін Томас А. Эдисон, Inc. (1911–1918) құрамында 1918 жылы студия жабылуына дейін шамамен 1200 фильм түсірді. Олардың 54-і толық метражды, ал қалғаны – қысқа метражды фильмдер. Компанияның барлық фильмдері 1928 жылға дейін шығарылғандықтан, қазір жалпыға қолжетімді.

Тарих

Алғашқы өндіріс орны — Нью-Джерси штатының Вест-Оранж қаласында 1892–93 жылдардың қысында салынған Эдисонның Black Maria студиясы болды. Екінші құрылыс, Манхэттеннің ойын-сауық ауданындағы Шығыс 21-ші көшесінің 41-ші үйінде салынған, шынымен жабылған төбе студиясы 1901 жылы ашылды. 1907 жылы Эдисон Бронкстің Бедфорд Парк ауданындағы Декатур даңғылы мен Оливер Плейс көшелерінде жаңа құрылыстар салдырды. Томас Эдисон өзінің студияларының фильмдерін жасауға тікелей қатыспады, ол тек меншік иесі болып, Уильям Гилморды вице-президент және бас менеджер етіп тағайындады. Эдисонның қозғалыс суреті жүйесін дамытуды қадағалаған Эдисонның көмекшісі Уильям Кеннеди Диксон 1893–95 жылдары қоғамдық көрсетуге арналған алғашқы Эдисон фильмдерін жасады. 1895 жылы Диксон Американың Mutoscope және Biograph компаниясына кеткеннен кейін, оны өндіріс директоры ретінде оператор Уильям Хейз, ал 1896 жылдан 1903 жылға дейін Джеймс Х. Уайт алмастырды. 1903 жылы Уайт Эдисонның еуропалық істерін қадағалауға кеткен кезде, оны Уильям Маркграф (1903–1904), содан кейін Алекс Т. Мур (1904–1909) және Хорас Г. Плимптон (1909–1915) алмастырды. Америка Құрама Штаттарында коммерциялық түрде көрсетілген алғашқы қозғалыс суреттері Эдисоннан шықты және 1894 жылдың 14 сәуірінде Нью-Йорктегі Kinetoscope салонында көрсетілді. Бағдарламада спортшылар, бишілер және басқа да артистер бейнеленген он қысқа фильмнен тұрды, олардың әрқайсысы бір минуттан кем болды. Бәсекелестер экранда фильмдер көрсетуді бастағаннан кейін, Эдисон 1896 жылдың соңында өзінің Projecting Kinetoscope құрылғысын ұсынды. Алғашқы туындылар қысқа "фактылық" фильмдер болды, оларда акробаттардан парадтарға, өрт шақыруларына дейіннің барлық оқиғалары көрсетілді. Бірақ, 1900 жылдардың басында француз және британдық көркем фильмдерінен туған бәсекелестік нарықты тез өзгертті. 1904 жылға қарай Эдисон сатуларының 85%-ы көркем фильмдерден түсті. 1908 жылдың желтоқсанында Эдисон индустрияны бақылауға алып, кіші өндірушілерді ығыстыру мақсатымен Motion Picture Patents Company компаниясын құрды. "Эдисон Трасты" деп аталған бұл компания Эдисон, Biograph, Essanay Studios, Kalem Company, George Kleine Productions, Lubin Studios, Georges Méliès, Pathé, Selig Studios және Vitagraph Studios компанияларынан құралды және General Film Company арқылы таратуды бақылады. Motion Picture Patents Co. және General Film Co. 1915 жылдың қазан айында монополияға қарсы заңды бұзғаны үшін кінәлі деп танылды және таратылды. Федералды соттардың монополиялық заңдарға сәйкес Трастты таратуы және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде еуропалық нарықтарды жоғалтуы Эдисонның қаржылық жағдайына зиян келтірді. Эдисон өзінің кино бизнесін, оның ішінде Бронкстегі студияны 1918 жылдың 30 наурызында Массачусетс штатындағы Lincoln & Parker Film Company компаниясына сатты.

The first production facility was Edison's Black Maria studio, in West Orange, New Jersey, built in the winter of 1892–93. The second facility, a glass enclosed rooftop studio built at 41 East 21st Street in Manhattan's entertainment district, opened in 1901. In 1907, Edison had new facilities built, on Decatur Avenue and Oliver Place, in the Bedford Park neighborhood of the Bronx. Thomas Edison himself played no direct part in the making of his studios' films, beyond being the owner and appointing William Gilmore as vice president and general manager. Edison's assistant William Kennedy Dickson, who supervised the development of Edison's motion picture system, produced the first Edison films intended for public exhibition, 1893–95. After Dickson's departure for the American Mutoscope and Biograph Company in 1895, he was replaced as director of production by cameraman William Heise, then from 1896 to 1903, by James H. White. When White left to supervise Edison's European interests in 1903, he was replaced by William Markgraf (1903–1904), then Alex T. Moore (1904–1909), and Horace G. Plimpton (1909–1915). The first commercially exhibited motion pictures in the United States were from Edison, and premiered at a Kinetoscope parlor in New York City on April 14, 1894. The program consisted of ten short films, each less than a minute long, of athletes, dancers, and other performers. After competitors began exhibiting films on screens, Edison introduced its own, Projecting Kinetoscope, in late 1896. The earliest productions were brief "actualities", showing everything, from acrobats, to parades, to fire calls. But, competition from French and British story films, in the early 1900s, rapidly changed the market. By 1904, 85% of Edison's sales were from story films. In December 1908, Edison led the formation of the Motion Picture Patents Company in an attempt to control the industry and shut out smaller producers. The "Edison Trust", as it was nicknamed, was made up of Edison, Biograph, Essanay Studios, Kalem Company, George Kleine Productions, Lubin Studios, Georges Méliès, Pathé, Selig Studios, and Vitagraph Studios, and dominated distribution through the General Film Company. The Motion Picture Patents Co. and the General Film Co. were found guilty of antitrust violation in October 1915, and were dissolved. The breakup of the Trust by federal courts, under monopoly laws, and the loss of European markets during World War I, hurt Edison financially. Edison sold its film business, including the Bronx studio, on 30 March 1918, to the Lincoln & Parker Film Company, of Massachusetts.

Белгілі шығармалары

Студияның ең танымал туындылары: "Қосылу" (1896); "Ұлы пойыз тонауы" (1903); "Әлиса ғажайыптар елінде" (1910); "Франкенштейн" (1910), романның алғашқы киноадаптациясы; "Трафальгар шайқасы" (1911); "Мэриге не болды?" (1912), ең ерте фильмдердің бірі – сериал; және "Күн батқан жер" (1912), оны Харольд М. Шоу режиссерлік етті, ал кейін кинотарихшысы Уильям К. Эверсон оны "'экрандағы алғашқы нағыз лирикалық фильм'" деп атады. Компания 1913–1914 жылдары 30 фут қашықтықтан дыбысты жаза алатын жетілдірілген акустикалық жүйе арқылы бірқатар "Кинетофон" дыбысты қысқа фильмдерін шығарды. 1915 жылы Рауль Барренің мультфильмдерінің бірнешесі және Роберт Луис Стивенсонның тарихи романы "Қорықпен алынған" фильмінің алғашқы нұсқасы жарық көрді.

Мұра

Эверсон Эдисон студиясын "қаржылық тұрғыдан сәтті, бірақ көркемдік амбициясы төмен" деп сипаттап, Эдвин С. Портер мен Джон Хэнкок Коллинстен басқа Эдисон студиясы есімдерімен аталатын немесе орташа деңгейден жоғары режиссер шығармаған деді. Сонымен қатар, Эдисон фильмдері Биограф фильмдерін жыл сайын зерттегенде байқалатын динамикалық даму сезімін де көрсетпеді. Керісінше, тоқырау байқалады. Дегенмен, соңғы жылдары Эдисон фильмдерінің жаңа қалпына келтірілуі мен көрсетілімдері Эверсонның бұл тұжырымын жоққа шығарады. Шындығында, Эверсон "Күн батудың ар жағындағы жер" фильмін мысалға келтіре отырып, Эдисон студиясында Портер мен Коллинстен басқа да шығармашылық болғанын атап көрсетеді, себебі осы фильмді кейін Англияда, Оңтүстік Африкада және Литвада сәтті режиссерлік карьерасын бастаған Гарольд М. Шоу (1877–1926) түсірген. Ол 1922 жылы АҚШ-қа оралғанға дейін осы елдерде жұмыс істеген. Эдисон студиясында мансап басталған тағы бірнеше маңызды режиссерлердің қатарында Оскар Апфель, Чарльз Брабин, Алан Кросланд, Дж. Сирл Доули және Эдвард Х. Гриффит бар.