Кіріспе

Америкалық кинокомпания

Motion Picture Patents Company (MPPC, сондай-ақ Edison Trust деп те аталады) 1908 жылдың желтоқсанында құрылып, 1915 жылы федералдық антимонополиялық сотқа ұтылғаннан кейін таратылды. Бұл АҚШ-тың барлық ірі кинокомпаниялары мен жергілікті шетелдік филиалдарының (Edison, Biograph, Vitagraph, Essanay, Selig Polyscope, Lubin Manufacturing, Kalem Company, Star Film Paris, American Pathé), жетекші кино таратушысы (Джордж Клейн) және кинолентаның ең ірі жеткізушісі Eastman Kodak-тың біріккен компаниясы болды. MPPC АҚШ кинотеатрларындағы шетелдік фильмдердің басымдығын тоқтатты, фильмдердің АҚШ-та таратылу және көрсетілу әдістерін стандартизациялады және ішкі бәсекелестік арқылы американдық кинофильмдердің сапасын жақсартты. Сонымен қатар, ол мүшелерінің толық метражды фильмдерді өндіруге кірісуіне және сыртқы қаржыландыруды пайдалануына кедергі келтірді, бұл әрекеттердің салдарынан мүшелері кейін зиян шекті.

Жасау

MPPC-ге дейін 1907-1908 жылдары қолданылған Эдисонның лицензиялық жүйесі болды, және MPPC сол жүйе үлгісінде құрылды. 1890 жылдары Томас Эдисонның қолында қозғалыс суретке түсіретін камераларға қатысты АҚШ-тың көптеген маңызды патенттері болды. Эдисон Manufacturing Company компаниясының ішкі бәсекелестеріне қарсы қозғалған патенттік сот процестері АҚШ киноиндустриясын әлсіретіп, өндірісті негізінен екі компанияға дейін қысқартты: Эдисон және Биограф, олар басқа камера дизайнын пайдаланды. Бұл Эдисонның басқа бәсекелестеріне француз және британ фильмдерін импорттаудан басқа амал қалдырмады. 1902 жылдан бастап Эдисон дистрибьюторлар мен көрсетушілерге егер олар Эдисон машиналары мен фильмдерін ғана қолданбаса, Эдисонның патенттерін бұзу арқылы фильм жасауды қолдағандықтары үшін сотқа беріледі деп ескертті. Сот процестерінен шаршаған Эдисонның бәсекелестері – Essanay, Kalem, Pathé Frères, Selig және Vitagraph – 1907 жылы оған лицензиялық келісім туралы келіссөздер жүргізу үшін жүгінді, сондай-ақ Любин де осы келісімге қосылуға шақырылды. Лицензиялық келісімнен тыс қалған бір ғана белгілі кинорежиссер – Биограф болды, Эдисон оны нарықтан ығыстыруды көздеді. Басқа өтініш берушілер лицензия алуға мүмкіндік алған жоқ. Эдисонның заңгерінің сөзіне сәйкес, лицензиялық келісімнің мақсаты – «қазіргі өндірушілердің бизнесін сақтау және барлық бәсекелестерге есік ашу емес». 1909 жылдың ақпан айында ірі еуропалық өндірушілер ұқсас еуропалық ұйым құру мақсатымен Париж киноконгресін өткізді. Бұл топқа MPPC мүшелері Pathé және Vitagraph та кірді, олардың Еуропада өндіріс және тарату саласында үлкен мүдделері болды. Алайда, бұл ұсынылған еуропалық картель сәтсіз аяқталды, өйткені Pathé, сол кезде әлемдегі ең ірі компания, сәуір айында одан бас тартты.

Биографиялық қосымша

Biograph компаниясы сенім келісімінен шеттетілгеніне жауап ретінде, сол кезде қолданыстағы барлық кинокамералардың маңызды бөлігі болған Latham фильмінің циклына патент сатып алып кек қайтарды. Эдисон патентті бақылауға алу үшін сотқа жүгінді. 1907 жылы федералды сот патенттің заңдылығын растағаннан кейін, Эдисон 1908 жылдың мамыр айында Biograph компаниясымен Эдисонның лицензиялық жүйесін қайта ұйымдастыру бойынша келіссөздер бастады. Нәтижеде құрылған сенім 16 кинопатентті біріктірді. Оның он патенті аз маңызды деп есептелді. Ал қалған алты патент фильмдерге, камераларға және Latham циклына, ал үш патент проекторларға қатысты.

Саясат

MPPC фильмдерді дистрибьюторлар мен көрсетушілерге тікелей сатуды жойды, оны жалға берумен алмастырды, бұл бұрын өте ұзақ көрсетілген фильмдердің сапасын бақылауға мүмкіндік берді. Трест сонымен қатар барлық лицензияланған фильмдерге бірыңғай жалға алу тарифін белгіледі, осылайша көрсетушілер фильмді таңдағанда бағаның маңыздылығын жойды және сапаға басымдық беруге мүмкіндік берді, бұл өндіріс деңгейін жақсартуға ықпал етті. MPPC сондай-ақ кино өндірісінің барлық саласына монополия орнатты. Eastman Kodak шикі пленкаға патентті иеленді, ал компания трест мүшесі болғандықтан, акцияларын тек басқа мүшелерге сатуға келісті. Сондай-ақ, трест кинокамераларға патенттерді бақылау арқылы тек MPPC студиялары ғана фильм түсіре алатынын қамтамасыз етті, ал проекторларға патенттер трестке дистрибьюторлар мен театрлармен лицензиялық келісімдер жасауға және осылайша фильмдерін кім және қайда көрсеткенін анықтауға мүмкіндік берді. MPPC-ге тиесілі патенттер оларға лицензиялық келісімдерді күшіне енгізу және олардың камераларын, фильмдерін, проекторларын және басқа да жабдықтарын рұқсатсыз пайдалануды болдырмау үшін федералды құқық қорғау органдарын пайдалануға мүмкіндік берді. Кейбір жағдайларда MPPC жалдамалы қарапайым қылмыскерлер мен мафия байланыстарын пайдаланып, трест лицензияламаған өндірістерді күшпен тоқтатып тастады.

Мазмұны

MPPC сонымен қатар фильмдерінің өндіріс мазмұнын қатаң реттеді, негізінен шығындарды бақылау мақсатында. Бастапқыда фильмдердің ұзындығы бір катушкамен (13–17 минут) шектелген, бірақ 1912 жылға қарай тәуелсіз және шетелдік өндірушілердің бәсекесі екі катушкалы фильмдердің, ал 1913 жылға қарай үш және төрт катушкалы фильмдердің пайда болуына әкелді.

Жағдай және бас тарту

Көптеген тәуелсіз киноөндірушілер, отандық нарықтың төрттен бірінен үштен біріне дейін бақылап, MPPC құрылғаннан кейін өз қызметтерін Голливудқа көшірді. Голливудтың Нью-Джерсидегі Эдисонның негізгі орнынан алыс болуы MPPC-ге патенттерін қолдануды қиындатты. Сан-Францискода орналасқан және аймақты қамтитын 9-шы апелляциялық сот патенттік талаптарды күшіне енгізуге қарсы болды. Оңтүстік Калифорния жыл бойындағы әдемі ауа райы мен алуан түрлі ландшафты үшін таңдалды; топографиясы, жартылай шөлейтті климаты және кең суару жүйесі оның ландшафтына шөлдер, джунглилер және биік тауларда түсірілім жасауға қолайлы көріністерді ұсынуға мүмкіндік берді. Голливудтың тағы бір артықшылығы болды: лицензиясы жоқ студияға сот процесі ашылған жағдайда, Мексикаға қашып кету үшін жүз шақырым ғана қашықтықта болатын, онда траст патенттері қолданылмағандықтан жабдықтар тәркіленбес еді. MPPC-нің құлдырауының себептері көп. Бірінші соққы 1911 жылы Eastman Kodak компаниясы MPPC-мен жасасқан эксклюзивті шартын өзгерткенде болды. Сапасы мен бағасы бойынша өнеркәсіпке жетекшілік еткен Kodak компаниясы лицензиясы жоқ тәуелсіздерге шикі пленкасын сатуға мүмкіндік алды. Тәуелсіз фильмдерді көрсеткен кинотеатрлар саны он екі ай ішінде 33 пайызға өсіп, барлық кинотеатрлардың жартысына жетті. Тағы бір себеп – MPPC патенттік сот процестері арқылы киноөнеркәсібін бақылау тиімділігін дұрыс бағаламауы және тәуелсіздерді лицензиялаудан шеттетуі. Патент бұзушылықтарын анықтау үшін детективтерді пайдалану және бұзушыларға қарсы бұйрық алу процесі жаңа компаниялардың түрлі аймақтарда қарқынды өсуіне жете алмады. 1912-1913 жылдары тәуелсіз өндірушілер мен шетелдік импорттан келген көркем фильмдердің танымалдылығына қарамастан, MPPC мұндай ұзақ фильмдерді тарату үшін қажетті өзгерістерді жасауға өте шыдамсыздық танытты. Эдисон, Биограф, Эссанай және Витаграф алғашқы көркем фильмдерін 1914 жылға дейін шығармады, ал ондаған, тіпті жүздеген көркем фильмдер тәуелсіздер тарапынан бұрыннан-ақ шығарылған болатын. MPPC патенттік роялтилері 1913 жылдың қыркүйегінде коммерциялық кино өндірісі мен көрсетілімінің бастапқы кезеңінде, 1890 жылдардың ортасында тіркелген патенттердің мерзімі аяқталғаннан кейін тоқтатылды. Осылайша, MPPC патенттік лицензиялау арқылы американдық киноөнеркәсібін бақылау мүмкіндігінен айырылып, 1910 жылы құрылған еншілес компаниясы – General Film Company-ға сүйенуге мәжбүр болды, ол АҚШ-тағы кино таратуды монополиялады. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, еуропалық нарықтың көп бөлігі жабылды, бұл MPPC мүшелері үшін тәуелсіздерге қарағанда кіріс пен пайданың маңызды бөлігін құрады, олар негізінен АҚШ нарығына бағытталған вестерн фильмдеріне шоғырланды. Соңы 1915 жылдың 1 қазанында АҚШ-тың Motion Picture Patents Co. компаниясына қарсы федералды соттағы шешіммен аяқталды, ол MPPC-нің әрекеттері "патенттерді пайдалануды немесе олармен байланысты монополияны қорғау үшін қажетті шектен әлдеқайда асып түседі" деп шешті және Шерман монополияға қарсы заңы бойынша сауданы шектеу болып табылады. Апелляциялық сот MPPC-нің шағымын қабылдамады және 1918 жылы компанияны ресми түрде таратып жіберді.