Кіріспе

Құйма құм, сондай-ақ қорыту құмы деп те аталады, ылғалданғанда және қысылғанда немесе майланғанда немесе қыздырылғанда жақсы тығыздалып, пішінін сақтайтын құм. Ол қалыпты жасау үшін құмға құю процесінде қолданылады.

Жасыл құм

Жасыл құм – құм, бентонит сазы, ұнтақталған көмір және судың қоспасы. Оның негізгі қолданылуы – металл құюға арналған қалыптар жасау. Бұл қоспаның ең үлкен бөлігі құм, әдетте кварц немесе кейде оливин. Саздың мөлшерін анықтау үшін көптеген рецептуралар бар, бірақ олардың барлығы қалыптауға ыңғайлылығы, беткі өңдеу және қызған балқытылған металдың газдан тазару қабілеті арасындағы әртүрлі тепе-теңдікті қамтамасыз етеді. Көмір, көбінесе "теңіз көмірі" деп аталады, 5%-дан кем мөлшерде болады және балқытылған металдың бетінде жартылай жануға түседі, нәтижесінде органикалық булар бөлінеді. Құмға құю – қолданылатын материалдардың қарапайымдығына байланысты пайда болған ең ерте құю әдістерінің бірі. Сол себепті ол әлі де металл құюдың ең арзан тәсілдерінің бірі болып табылады. Қабық қалыптарды қолдану сияқты басқа құю әдістері, беткі өңдеу сапасы жоғарырақ болғанымен, құны жоғары. Жасыл құм (басқа құю құмдары сияқты) әдетте құюшылар "құты" деп атап жүретін, түбі мен қақпағы жоқ қораптарда сақталады. Қорап екі бөлікке бөлінеді және қолдану кезінде бірінің үстіне бірі қойылады. Бұл екі бөлік сәйкесінше "жоғарғы бөлік" және "төменгі бөлік" деп аталады. Барлық жасыл құм жасыл түсті болмайды. Бірақ ол "жасыл" деп есептеледі, себебі ол ылғалды күйде қолданылады (жасыл ағаш сияқты). Құйылған металлдар федерациясының сайтында айтылғандай, құюдың тағы бір әдісі – балқытылған металл құю алдында қалыпталған құмды кептіру. Бұл құрғақ құмға құю процесі ауыр құймаларға жақсы бейімделген, мықтырақ қалыпты қамтамасыз етеді.

Тарих

Тарихта алғашқы металл құю және қалыптау құмын қолдану туралы нақты жазба жоқ, бірақ ежелгі артефакттар мен жазбалар ежелгі Месопотамияда шамамен б.з.д. 3200 жылға сілтеме жасайды. Қалыптау құмының тарихын зерттеу қиын, себебі осы практиканың көп бөлігі жазу пайда болғанға дейінгі кезеңге жатады. Қалыптау құмы тек қоладан құю үшін ғана қолданылған, және бұл тәсілді алғашқы болып ежелгі қытайлықтар енгізген. Келесі маңызды жетістік 500 ж. б.з.д. Үндістанда құйма болатты жасау болды. Соңында, сэр Хамфри Дэви 1808 жыл шамасында Ұлыбританияда алғашқы алюминий құймаларын жасады. Қазіргі заманда АҚШ жыл сайын 8,4 миллион тонна темір, 1,4 миллион тонна болат, 1,7 миллион тонна алюминий және 321 мың тонна мыс құяды. Қазіргі металл өнеркәсібінің көп бөлігі, жақсы құралдардың, металлургияның және металл қасиеттерін жақсы түсінудің арқасында құм сапасының үлкен артуына байланысты жаңаруларға ұшырады.