Кіріспе
Кейбір тілдердегі фонетикалық дыбыс – r түсті немесе ротикалық дауысты (осыны ретрофлекстік дауысты, вокалды r немесе ротацияланған дауысты деп те атайды) – үшінші форманттың жиілігін төмендететіндей өзгертілген дауысты. R түсті дауыстылар әртүрлі тәсілдермен артикуляциялануы мүмкін: дауыстыны артикуляциялау кезінде тіл ұшы немесе жағы кем дегенде бір бөлігімен жоғары көтерілуі мүмкін (ретрофлекстік артикуляция) немесе тілдің артқы бөлігі жиырылуы мүмкін. Бұған қоса, дауыстық жол көбінесе көмекей аймағында тарылуы мүмкін. Бұл дыбыс Данияның кейбір Ютланд диалектілерінде, сондай-ақ Америка және Азияның бірнеше түпкі тілдерінде кездеседі, оның ішінде АҚШ-тағы Серрано және Юрок, Қытайдағы Луобохэ Мяо және Мандарин қытай тілі, ал Үндістанда Бадага тілінде.
An r colored or rhotic vowel (also called a retroflex vowel, vocalic r, or a rhotacized vowel) is a vowel that is modified in a way that results in a lowering in frequency of the third formant. R colored vowels can be articulated in various ways: the tip or blade of the tongue may be turned up during at least part of the articulation of the vowel (a retroflex articulation) or the back of the tongue may be bunched. In addition, the vocal tract may often be constricted in the region of the epiglottis. some Jutlandic dialects of Danish, and in a few indigenous languages of the Americas and of Asia, including Serrano and Yurok in the United States, Luobohe Miao and Mandarin Chinese in China, and Badaga in India.
Нөмірлік
IPA-да r түстес дауысты, дауыстының оң жағына қойылған ілгек диакритикалық белгісімен көрсетіледі. Мысалы, IPA-ның шва символы – , ал r түстес шва символы – . Сол сияқты, IPA-ның ашық ортаңғы дөңгеленбеген дауысты символы – , ал r түстес ашық ортаңғы дөңгеленбеген дауысты символы – . Бұл диакритикалық белгі – Джон Сэмюэл Кенион жасаған немесе , символдарына ретрофлекстік ілгек (оң ілгек) қосу арқылы құрастырылған. Екеуі де 1939 жылы «American Speech» журналының редакторлары тарапынан IPA символы ретінде ұсынылды, осылайша оны басқа дауыстылардан ажыратуға болады. IPA 1947 жылғы кестесінде r түстес дауыстыларды транскрипциялаудың бірнеше тәсілін қабылдады: айналған r; жоғарғы индекстегі айналған r, , , , т.б.; ретрофлекстік ілгек , , , , т.б.; және 1951 жылғы кестеде нұсқа ретінде қосылды. 1976 жылы ретрофлекстік ілгек жеткіліксіз қолданылғандықтан қолданудан тоқтатылды. 1989 жылы Киль конвенциясында r түстес дауыстылар үшін дауысты символының оң жағына қойылған ілгек диакритикалық белгісі қабылданды, мысалы, . Ротикалық емес акценттер үшін және символдарын кезектестіру дәстүріне сәйкес, және сәйкесінше, басылған және басылмаған дауыстыларды білдіреді, олардың фонетикалық айырмашылығын емес. Айналған r жоғарғы индекстегі түрінің қолданылуы әлі де жиі кездеседі.
The IPA adopted several ways to transcribe r colored vowels in its 1947 chart: the turned r ; the superscript turned r , , , , etc. ; the retroflex hook , , , , etc. ; and added as a variant of in its 1951 chart. In 1976 the retroflex hook was dropped due to insufficient usage. In 1989, at the Kiel Convention, the hook of and was adopted as a diacritic placed on the right side of the vowel symbol for r colored vowels, e. g. Following the convention of alternating and for non rhotic accents, and signify stressed and unstressed, respectively, rather than a difference in phonetic quality. The use of the superscript turned r is still commonly seen.
Квебек француз тілі
Квебек француз тілінде дауыстылар әдетте жақсы естіледі, ал «r» дыбыстық дауыстылар қарыз сөздерде де айтылады. Мысалы, «гамбургер» сөзі , ал «футбол» сөзі сияқты айтылуы мүмкін.
Басқа мысалдар
1930 жылдары дравид тіліндегі Бадага тілінің барлық бес дауыстысы екі деңгейлі ротикалық белгіге ие болды, бірақ қазіргі таңда аз ғана сөйлеушілер осы айырмашылықты сақтап қалды, және де тек бір немесе екі дауыстыда ғана. Мысалы, ротикалық белгісі жоқ "ауыз", жеңіл ротацизденген ("жартылай керілген") "білезік", және толық ротацизденген ("толық керілген") "егін". Алгик тілі Юрок ротикалық дауыстылар үйлесімділігін көрсетті. Жоғары емес дауыстылар , және сөз ішінде өзгеріп , болуы мүмкін. Мысалы, "үш" түбірі "үш (жануарлар немесе құстар)" сөзінде болып өтеді. Лубохе Миао тілінде де осы белгі бар.