Кіріспе

Риобамба (rjoˈβamba, толық атауы San Pedro de Riobamba; Quechua: Rispampa) - Эквадордың орталық бөлігіндегі Чимборасо провинциясының астанасы. Ол Эквадордың астанасы Китоның оңтүстігінде орналасқан және 2754 м биіктікте орналасқан. Қала маңызды өңірлік көлік орталығы және Эквадор арқылы өтетін Панамерикан тас жолының аялдамасы болып табылады. Риобамба - Эквадордың Сьерра аймағының орталық бөлігіндегі ең ірі қалалардың бірі.

Атауы

Риобамба өз атын испан тіліндегі "рио" ("өзен") және кечуа тіліндегі "риспампа" ("жайлау") сөздерінің қосылуынан алған.

Тарих

Риобамбаны қоршаған аймақты Пурхуа халқы мекендеген. Пурухалар инкалардың қазіргі Эквадордың солтүстігін басып алуына қатты қарсылық көрсетті. Инка Хуайна Капак Пурхуа халқының генералы Кондоразоның жағына шыққан тайпаларды тыныштандыру үшін одақ құруға мәжбүр болды. Ол Андыс тауларының солтүстігінде Кито патшалығын құрған деп есептелетін Каран Киту халқы деп те аталатын Ширис конфедерациясымен одақтасты. XVIII ғасырдағы иезуит тарихшысы Хуан де Веласко бұл конфедерацияны Дучицела әулеті билеген тайпалар тобы деп сипаттады. Хуайна Капак ханшайым Пакчаны әйеліне алды және осы жаңа субъектілердің жоғары касталарына ерекше қарауға және әлеуметтік мәртебеге ие болды. Бұл одақтың ұлы - инкалардың соңғы патшасы Атауальпа болды. Испандықтардың инкаларды басып алуынан кейін 1534 жылы 15 тамызда Сан-Мигель жазығында Риобамба қаласын Диего де Алмагро құрды. Бұл қазіргі Эквадор жерінде құрылған алғашқы қала болып саналады. 1563 жылы қала Испания империясының жаңадан құрылған Кито корольдік аудиенциясының құрамына кірді. 1797 жылы жер сілкінісі қаланы толығымен қиратса да, бірнеше жылдан кейін ол бұрынғы орнында қайтадан салынды. Екінші жер Сан-Антонио-де-Агуискате жазығындағы Каджабамба деген ауылдың маңында орналасқан. Қала әлі күнге дейін испан отарлау кезеңіндегі сәулет өнерін сақтап қалды. Эквадордың Тәуелсіздік соғысы кезінде Риобамба алғаш рет 1820 жылы 11 қарашада тәуелсіздігін жариялады, бірақ көп ұзамай патша әскерлері оны қайтадан басып алды. 1822 жылы қала Испаниядан тәуелсіздік алған Гран-Колумбияның құрамына кірді. 1830 жылы Эквадор Республикасы өз тәуелсіздігін құрды.

ХХ ғасырдан бүгінгі күнге дейін

Мұнда 1952 жылы 13 000 адамға арналған "Монументаль Рауль Давалос" бұқа шабу аренасы ашылды. 2011 жылы ел референдум арқылы матадорлардың бұқаларды өлтіруіне тыйым салу туралы шешім қабылдады, бұл саясат Португалияда да қолданылады. Бұл туризмнің күрт төмендеуіне, әсіресе Кито қаласында кірістің айтарлықтай азаюына әкеп соқты. 2002 жылдың 20 қарашасында Риобамбадағы Галапагос бригадасының қару-жарақ қоймасындағы жарылыстардан жеті адам қаза тауып, жүздеген адам жарақат алды. Жарылыс соншалық күшті болды ki, көптеген тұрғындар алдымен жер сілкінісі немесе жанартаудың атқылауы болды деп ойлады. Жарылыс ошағынан 1,5 километрден астам қашықтықтағы үйлердің терезелері сынып, көптеген жарақат алғандар ұшқан шыны сынықтарынан жарақаттанды. Китодағы әскери өкіл, полковник Артуро Каденаның мәлімдемесінше, алғашқы жарылыс қойма ішінде жүргізілген жөндеу жұмыстары кезінде болған. 2003 жылдың сәуір айында әскер жарылыс бойынша соңғы тергеу қорытындысын жариялады. Онда Санта-Барбара оқ-дәрі зауыты жарылысқа тікелей кінәлі деп көрсетілді, әскер бұл оқиғаны апат ретінде жіктеді.

География

Риобамба елдің орталығында, таулы аймақта, Чимборасо жанартауының жанында орналасқан. Эквадордың көптеген қалалары сияқты Риобамбада жыл бойы температура шамалы өзгеріп тұрады, жаңбырлы және құрғақ маусымдар кездеседі. Оның теңіз деңгейінен биіктігі (2754 м) және Чимборасоға жақындығы қалаға жыл бойы салқын климат сыйлайды, орташа температура 23°C мен 14°C аралығында болады.

Экономика

Қаланың экономикасы айналасындағы жергілікті халықтардың ауыл шаруашылығы өндірісіне негізделген. Риобамба сонымен қатар мал шаруашылығының маңызды сауда орталығы болып табылады. Қалада ашық базар бар, онда жергілікті шеберлер өз өнімдерін көрсетеді және сатады. Олар қолмен тоқылған маталар, қолөнер бұйымдары, былғары заттар, сыра және сүт өнімдері сияқты тауарлар жасайды.

Білім

Университеттерге Universidad Nacional de Chimborazo, Escuela Superior Politecnica de Chimborazo (қаладағы ең жақсысы), Universidad Politécnica Salesiana, Universidad San Francisco de Quito және Instituto Tecnologico superior Isabel de Godin кіреді.

Қалалық көрініс

Риобамба – Эквадордағы орташа деңгейдегі қала және халық саны бойынша он бірінші үлкен қала. Риобамба кантонының қалалық орталығы. Оның тарихи орталығында көптеген жақсы сақталған шіркеулер бар.

Фестивальдар

Риобамбадағы басты мереке – Fiesta del Niño Rey de Reyes, ол желтоқсанда басталып, 6 қаңтардағы Эпифания күні аяқталады. Тағы бір мереке – 21 сәуірде Риобамбаның Тәуелсіздік күні.

Спорт

Риобамба – жоғары деңгейдегі футбол клубы Centro Deportivo Olmedo-ның туған қаласы. Әдетте, әтеш шайқастарын Риобамба мерекелерінде және демалыс күндері Сан-Франциско галереясында көруге болады. Риобамба – Эквадордың треккинг пен тау шаруасының астанасы. Carihuairazo, Chimborazo, Sangay, El Altar және Пуньяйдың жоғалған пирамидасына шығу үшін бұл қала базалық пункт болып табылады. Тау велосипедімен жүру де танымал спорт түрі.

Көрікті жерлер

Аптасына үш рет Риобамбадан шығатын әдемі пойыз (Нариз Дель Диабло) «Шайтанның мұрыны» және Алаусиге қатар-қарсы бағытта, зигзагтармен өтеді. 2009 жылға дейін жолаушыларға вагондардың үстінде отыруға рұқсат болған, бірақ қауіпсіздік үшін бұл әдет тоқтатылды.