Кіріспе
1950 жылдары Делавэр өзенінің үстінде, Токс аралының жанында бөгет салу туралы ұсыныс көптеген пікір таластары мен наразылықтарға ұшырады. Токс аралы Делавэр өзенінде, Делавэр су айрығынан солтүстікке қарай орналасқан. Зардапты су тасқындарын бақылау және Нью-Йорк пен Филадельфия қалаларын таза сумен қамтамасыз ету мақсатында АҚШ Әскери инженерлік корпусы бөгет салуды ұсынды. Токс аралы бөгеті салынғанда Пенсильвания мен Нью-Джерси арасында 60 шақырымдық көл пайда болып, тереңдігі 140 футқа дейін жетер еді. Осы көл және оны қоршаған жерлер Токс аралы ұлттық демалыс аймағы ретінде құрылатын болды. Бөгет ешқашан салынбаса да, 72 000 акр (291 км²) жер сот арқылы тартып алынды және жеке меншік құқығы бұзылды. Бұл экологиялық наразылықтарды тудырды және жобаға дайындық кезінде мүліктері сотталған жергілікті тұрғындарды ашуландырды. Токс аралы бөгеті жобасынан бас тартылғаннан кейін алынған жерлер Ұлттық саябақтар қызметінің басқаруына берілді, ол оларды Делавэр су айрығы ұлттық демалыс аймағын құру үшін қайта ұйымдастырды.
Токс аралы бөгеті
Токс аралы – Нью-Джерси мен Пенсильвания арасындағы Делавэр өзенінде, Делавэр су саңылауының солтүстігінде орналасқан шағын арал. Ол Нью-Джерси штатының Уоррен округіне қарасты Хардвик қалашығының құрамына кіреді. 1934 және 1939 жылдары инженерлер корпусы бұл жерде бөгет салуды бірнеше рет ұсынды. 1939 жылдан кейін жүргізілген геологиялық зерттеулер бөгет салуға жарамсыз екенін көрсетті. 1955 жылы Делавэр бассейнінде болған су тасқыны су тасқынын бақылау бағдарламасын қайта көтеруге себеп болды. 1962 жылғы жобада бөгеттің жерден салынуы сәл басқа жерде қарастырылды. Ұсынылған бөгеттің ұзындығы 975 метр, ал биіктігі 49 метр болуы тиіс, негізінен топырақтан салыну жоспарланған. Нью-Джерси жағындағы бетонды гравитациялық бөгет құрылымының бөлігінде, тайнтер қақпаларымен басқарылатын ағызу жолдары мен одан төмен орналасқан гидроэлектростанса үшін су қабылдау құрылысы орналастырылуы керек болды.
Тарих
1955 жылы бірнеше ондаған адамды өлтіріп, Делавэр өзені алабына қатты зақым келтірген Токс аралы бөгеті жобасы қарастырылып жатты. Су тасқынын бақылау қажеттілігі мәселесін ұлттық деңгейге көтерді, ал 1962 жылы Конгресс бөгеттің құрылысына рұқсат берді. Токс аралы ұлттық демалыс аймағы көлдің айналасында 100 мильлік жағалау желісімен құрылуы керек еді, ол жыл сайын 10,5 миллион келушілерді болжаған аң аулау, жаяу жүру, балық аулау және қайықпен жүзу сияқты демалыс қызметін ұсынады. 1965 жылы Конгресс бұл аймақты Делавэр су айдыны ұлттық демалыс аймағы деп қайта белгіледі. Су тасқынын бақылау мен демалудан басқа, сорғылы қоймасы бар бөгет жылдық орташа 900 МВт-сағ астам гидроэлектр энергиясын өндіру үшін пайдаланылуы мүмкін. Ал ең бастысы, көлде жиналған су Нью-Йорк пен Филадельфия қалаларын сумен қамтамасыз ету үшін сорғыға салынады. АҚШ үкіметі осы бұрын-соңды болмаған демалыс аймағы үшін бекітілген шекараға кіретін тұрғындардан жерлерді иеленуге кірісті. 1975 жылы үкімет 6000 үйді сатып алды, бұл қажеттілердің үштен екісі болды және 4000 отбасыны қуып жіберді. Үйлер сатып алу кезінде бос қалғандықтан, қоқысшылар қоныс аударып жатыр. 1971 жылы үкімет кейбір үйлерді бұрғылап, жерді басып алғандарды қуып шығаруға мәжбүр етті. Бүгінде Пенсильвания штатының Дингманс-Ферри қаласындағы алғашқы құрылыстар аз. Алғашқы пошта кеңсесінің белгісін бульдозерлерден Джон Перретти сақтап қалды. Нью-Джерси жағында Пахаквари қалашығының көп бөлігі алынды, бұл қоғамда бірнеше ондаған тұрғындар қалды. 1997 жылдың 2 шілдесінде Пахаквари қалашығы, оның халқы оннан аз адамға дейін азайды, таратылды және Хардвик қалашығына қосылды. Жерлері сатып алынған наразылық білдірушілер жерді әділетсіз сатып алу мәселесін көтерді. Олардың екеуі Нэнси Шукайтис пен Рут Джонс Делавэр аңғарының табиғатты қорғау қауымдастығын құрды. Олар басқа да қолдаушылармен бірге үкіметтік тыңдауларға және АҚШ Армиясының Инженерлік корпусының кездесулеріне қатысты. Бұл мәселеге ұлттық көңіл бөлуде маңызды рөл атқарған тағы бір адам - судья Уильям О. Дуглас, ол әйелімен бірге Sunfish Pond-қа барғаннан кейін осы аймаққа ғашық болды. Жобаның болашағы туралы шешім Делавэр өзені бассейнінің комиссиясында болды, оның басқарушы кеңесінде Делавэр өзені бассейніндегі төрт штаттың губернаторлары (Нью-Йорк, Пенсильвания, Нью-Джерси және Делавэр) және АҚШ Ішкі істер министріне есеп беретін федералды өкіл болды. Жобаның қарқыны 70-ші жылдардың басында Нью-Джерси губернаторы Уильям Т. Кахиллдің жергілікті тұрғындар көтерген жер сатып алу мәселелеріне, жобаның ықтимал жағымсыз экологиялық әсеріне және Нью-Джерсиге канализация мен автомобиль жолдарын қамтамасыз ету үшін жүктелетін шығындарға байланысты болды. Демалды салуға тиісті АҚШ Армиясының Инженерлік корпусына пайда мен шығындардың оң қатынасы бар екенін көрсетуге мүмкіндік беру үшін демалыс аймағы экономикалық пайданы қамтамасыз ету үшін қажет болды. Кейхиллдің қарсылықтары мен оның орнын басқан губернатор Брендан Т. Бёрннің 1974 жылы көтерілген сұрағы бойынша жүргізілген қосымша зерттеулер су тасқынынан болатын залалдарды азайту және сумен жабдықтауды жақсарту үшін бөгеттен гөрі жақсы және экономикалық нұсқалар бар екенін көрсетті. 1975 жылы Делавэр өзені бассейнінің комиссиясы көпшілік дауыспен тасқынған, Нью-Джерси, Нью-Йорк және Делавэр жетекшілік еткен, Пенсильвания келіспеген және АҚШ дауыс беруден бас тартқан. Жобаның аяқталуына қаржы мәселесі де себепші болды. АҚШ Вьетнам соғысын қаржыландыра бастағаннан кейін бөгет пен көлді қаржыландыру үшін қажетті 384 миллион доллар бөлу мүмкін болмады. Ақырында, жердің геологиялық жағдайы топырақтан жасалған бөгет салуға қолайсыз болды. Тас-тасты жер Миссисипи өзенінің шығысында ең үлкен бөгет жобасына төтеп бере алмады. 1992 жылы жоба қайта қаралып, он жылдан кейін қайта қаралатын ережемен қабылданбады. 2002 жылы, көп зерттеулер жүргізілгеннен кейін, Токс аралы бөгеті жобасы ресми түрде рұқсат етілді. Бүгінде жерді Ұлттық парк қызметі Делавэр су ойығы ұлттық демалыс аймағы ретінде сақтайды. Делавэрдегі дау: Токс аралы бөгеті жобасына ағынды көзқарас 2006 жылы Токс аралы бөгеті жобасын зерттейтін видео деректі фильм түсірілді (Youtube-та қол жетімді).