Кіріспе
Apple II клондары — Apple II сериясымен бірдей мүмкіндіктерге ие, бірақ Apple компаниясы жасаған емес компьютерлер. Apple II үй компьютерлері сериясы АҚШ-та да, шетелде де IBM PC сияқты жиі көшірілген. Кейбір мәліметтерге сәйкес (төменде қараңыз), 190-нан астам түрлі Apple II клондарының үлгілері өндірілген. Көбісін АҚШ-қа заңды түрде тасымалдауға болмады. Apple компаниясы оннан астам елде клондар жасаушыларға қарсы сот шаралары қолданды және оларды қылмыстық жауапқа тартуға тырысты.
Apple II clones are computers that share functionality with the Apple II series but were not created by Apple. The Apple II home computer series was frequently cloned, both in the United States and abroad, in a similar way to the IBM PC. According to some sources (see below), more than 190 different models of Apple II clones were manufactured. Most could not be legally imported into the United States. Apple sued and sought criminal charges against clone makers in more than a dozen countries.
Өмірбаян
Көптеген Apple II клондары жемістермен байланысты атауларға ие болды, бірақ олардың Apple II клондары екенін нақты айтпады. Мысалы, Apple компаниясы Pineapple компаниясын өз атын "Pinecom" деп өзгертуге мәжбүр етті. Agat – 1984-1993 жылдары Кеңес Одағында шығарылған, 80-жылдары мектептерде кеңінен қолданылған Apple II-ге үйлесімді компьютерлер сериясы. Алғашқы жаппай өндірілген үлгілер, Agat 4 және Agat 7, Apple II-ден өзгеше жад орналасуымен және бейне режимдерімен ерекшеленді, бұл оларды Apple II бағдарламалық қамтамасымен толық үйлесімді ете алмады. Agat, Apple II-нің тікелей клоны емес, 6502 процессоры негізінде жасалған және Apple II архитектурасын эмуляциялаған ерекше компьютерлер болды. Бұл Apple II бағдарламалық қамтамасын Agat-қа көшіруге көмектесті. Кейінгі үлгі, Agat 9, бастапқыда Apple II үйлесімділік режимімен жабдықталған. Кеңес инженерлері мен хоббистер Agat үшін мыңдаған бағдарламалық қамтамаларды, оның ішінде жүйелік бағдарламалық қамтама, бизнес-қосымшалар мен оқу бағдарламаларын жасады. Болгарлық Pravetz сериясы 8 кириллица қолдауын қамтамасыз ететін Apple II клоны болды. Неміс компаниясы Basis, Apple II үшін 6502 процессоры мен Zilog Z80 процессорларын қамтитын Basis 108 клонын жасады, бұл оған CP/M операциялық жүйесін және көптеген Apple II бағдарламалық қамтамаларын іске қосуға мүмкіндік берді. Бұл машинаның ерекшелігі – алюминийден жасалған шассиде орналасуы. Basis 108 Centronics (параллель) және RS232c (сериялық) порттарымен, сондай-ақ Apple II-ге үйлесімді стандартты алты слотпен жабдықталған. Apple II-ден айырмашылығы, ол 100 пернелі толық соққылық пернетақтамен (AZERTY/QWERTY), 15 функциялық пернесімен және жеке сандық және редакциялық пернетақталармен жабдықталған. Еуропалық Apple II клондарының бірі – Pearcom Pear II, ол түпнұсқадан үлкен болды, себебі ол сегіз емес, он төрт кеңейту слотына ие болды. Онда сандық пернетақта да болды. Pearcom бастапқыда груша пішіндес көкжиек логотипін пайдаланған, бірақ Apple сот шараларымен қорқытқаннан кейін тоқтатқан. Босниялық компания IRIS Computers (Босния және Герцеговинадағы электр компаниясының және Югославияның ENERGOINVEST еншілес компаниясы) 1980-жылдардың басында Apple II клондарын өндірді. Олардың ресми бренд атауы IRIS 8 болды. Олар өте қымбат және алу қиын болды және негізінен компьютерлендірілген цифрлық телефон жүйелерінде және білім беруде пайдалану үшін өндірілді. Олардың мемлекеттік компаниялар кеңселерiнде, ғылыми-зерттеу зертханаларында және Югославия армиясында қолданылғаны туралы да хабарланған. IRIS 8 машиналары алғашқы IBM PC-лерiне ұқсас болды, оларда салқындату жүйесі бар жеке орталық блок, екі 5,25 дюймдік дискі, монитор және пернетақта болды. Apple II-мен үйлесімділік толық болды. Югославиядағы және әсіресе Босния мен Герцеговинадағы элиталық жоғары мектептер 8, 16 немесе 32 IRIS 8 компьютерлері бар кластерлермен жабдықталды, олар IRIS 16 компьютерлік клоны басқаратын жергілікті желіде қосылды. 10 000-нан 20 000-ға дейін IRIS 8 өндірілген деп есептеледі. Австралияда өндірілген Apple II клоны Medfly деп аталды, ол алмаға шабуыл жасайтын Жерорта теңізі жеміс ұшының атымен аталды. Medfly компьютері жылдам процессор, көп жад, бөлек пернетақта, үлкен және кіші әріптер және дискі контроллерімен жабдықталған. 1992 жылға дейін Бразилияда микрокомпьютерлерді импорттау заңсыз болды. Осыған байланысты Apple II негізіндегі компьютерлерді заңсыз клондау индустриясы сол жерде күшті болды. 1980-жылдардың басында сол елде Apple II Plus компьютерлерінің шамамен 20 түрлі клондары болды, олардың барлығы заңсыз көшірілген бағдарламалық қамтамасыз ету мен аппаратты қолданды (өйткені Apple II және II Plus жалпы қол жетімді TTL интегралды схемаларын қолданды). Кейбір атауларға Elppa ("Apple" кері жазылады), Maxtro, Exato MC4000 (CCE), AP II (Unitron) және тіпті "Apple II Plus" (Milmar деп аталатын компаниямен шығарылған, ол атауды заңсыз қолданған) кіреді. Apple IIe-нің тек екі клоны болды, өйткені ол көшірілмейтін, сондықтан кері инженериямен және елде жасалуы керек болған жеке IC микросхемаларын қолданды. Бұл клондар Microdigital компаниясының TK3000 IIe және CCE компаниясының Exato IIe болды. Сонымен қатар, Laser IIc компаниясы Milmar компаниясы шығарған, ал атауына қарамастан, Apple IIc-ге емес, Apple II Plus-тың клоны болды, бірақ ол Apple IIc-ге ұқсас дизайны бар, интеграцияланған дискеталық контроллері және 80 бағандық картасы бар, бірақ интеграцияланған дискеталық дискжетегі жоқ. Franklin Computer Corporation компаниясының Ace клондары Apple II клондары ретінде танымал болды және ең ұзаққа созылатын әсерге ие болды, өйткені Franklin Apple-тің ROM-дарын және бағдарламалық қамтамасын көшірді және мұны ашық мойындады. Franklin-нің жауабы – компьютердің ROM-ы тек белгілі бір күйде бекітілген қосқыштардың үлгісі екендігі және қосқыштардың үлгісін авторлық құқыққа алуға болмайды. Apple Franklin компаниясына қарсы шамамен бес жыл соттасты, оның клондарын нарықтан алуға тырысты және соңында сот Apple-дің ROM-да сақталған бағдарламалық қамтамасы АҚШ-та авторлық құқыққа жатады деген шешім шығарды. (Apple Computer, Inc. v. Franklin Computer Corp. ісін қараңыз). Кейін Franklin авторлық құқық бұзбаған, бірақ үйлесімділігі нашаррақ клондарды шығарды; олар ProDOS және AppleWorks іске қоса алатын және Applesoft сияқты BASIC-ке ие болды, бірақ басқа бағдарламалық қамтамамен үйлесімділік сәттілікке байланысты болды. Apple VTech-тің Laser 128-ін де сотқа берді. Laser 128 – 1984 жылы алғаш рет шығарылған Apple IIc-нің жетілдірілген клоны болды. Бұл сот Apple үшін аз пайдалы болды, өйткені VTech Monitor ROM-ын көшірмей, кері инженериялаған және оның авторы Microsoft-тан Applesoft BASIC лицензиясын алған. Apple Microsoft-тан Applesoft BASIC-тің эксклюзивті құқықтарын алуға ұмытып қалған; VTech оны лицензиялауға алғашқы клонер болды. Laser 128 танымал болды және көп жылдар бойы өзгерген және 1 МГц-тен жоғары жылдамдықпен жұмыс істейтін үлгілермен нарықта қалды. Apple II-мен толық үйлесімді болмаса да, ол оған жақын болды және оның танымалдылығы көптеген негізгі әзірлеушілердің бағдарламалық қамтамасын Laser және нағыз Apple машиналарында сынап қарауын қамтамасыз етті. Ол көбінесе пошта арқылы және Sears сияқты жаппай сауда желілері арқылы сатылғандықтан, Laser 128 Apple сияқты төмен бағалы бәсекелестердің сатылымын да кемітті. Алғашқы Apple II клондары көбінесе бағада бәсекелес болған Apple-дің нақты көшірмелері болса, көптеген клондарда қосымша мүмкіндіктер де болды. Franklin үлгісі, Ace 1000, сандық пернетақтаға және Apple II желісіне қосылғаннан бұрын кіші әріптерге ие болды. Laser 128 сериясы Apple-ді Apple IIc Plus-ты шығаруға итермелеген деп есептеледі; кіріктірілген 31/2 дюймдік диск және үдетілген процессор Laser-дің пионерлік еткен мүмкіндіктері болды. Laser 128-де жақын слоттарды қосуға арналған IIe стиліндегі кеңейту слоты болды. Bell & Howell, өнімдері (әсіресе кинопроекторлары) американдық мектептерде кең таралған аудиовизуалды жабдықтар өндірушісі, алғашқы қарап тұрғанда Apple II Plus клоны сияқты көрінетін өнімді ұсынды. Алайда, бұл Apple компаниясы үшін B&H компаниясының қысқа мерзім ішінде өндірген нағыз Apple II Plus бірліктері болды. Көптеген мектептерде осы "Қара Apple" бірнеше данасы болды. ITT компаниясы Ұлыбританияда ITT 2020 лицензиялық Apple II Plus клонын жасады. Оның пішіні Apple II сияқты болды, бірақ матовый күміс түсті болды ("күміс Apple" деп белгілі болды) және функционалды түрде нақты көшірме емес еді. ITT2020 еуропалық нарық үшін PAL бейне сигналын өндірді, ал американдық нарықта NTSC қолданылды. BIOS-ты пайдаланатын бағдарламалық қамтамасы Apple және ITT екеуінде де дұрыс жұмыс істеді, бірақ Apple дисплейлік жабдықтарына тікелей кіретін бағдарламалық қамтамасы, BIOS-ты айналып өтетін ITT 2020-да вертикальді жолақтармен көрсетілді. Кейіннен Apple II Ұлыбританияда таныстырылды, содан кейін Apple II және ITT 2020 біраз уақыт бойы сатылды, ITT төмен бағамен сатылды. Syscom 2 Inc (Карсон-Сити, Невада штаты) Syscom 2 Apple II+ клонын жасады. Корпусы дерлік бірдей болды. Онда 48 КБ жад және қалыпты кеңейту мүмкіндіктері болды. Бұл клондар төменгі әріптерді қолдады, ^O пернесімен ауыстырылды. Бір белгісіз компания шамамен...
Кеңейту карталары
Техникалық жағынан клон болмаса да, Quadram Quadlink деп аталатын ISA картасында қосымшаны шығарды, ол IBM PC үшін Apple II + аппараттық эмуляциясын қамтамасыз етті. Картаның өз 6502 процессоры және 80 К оперативті жады бар (қолданбалар үшін 64 К, сонымен қатар 16 К реверс-инжинирингті Apple ROM бейнесі үшін, жүктеу кезінде жүктеледі) және компьютер мен оның дискеталары арасында орнатылған. Бұл ПК-ге қос жүктеу режимінде жұмыс істеуге мүмкіндік берді: Quadlink арқылы жүктелген кезде, ПК Apple II бағдарламалық жасақтамасының көпшілігін орындай алады және стандартты ПК дискетасы арқылы Apple форматталған дискеталарын оқиды және жазады. Бұл жүйе бағдарламалық эмуляция түрінен гөрі арнайы процессорға ие болғандықтан, Apple компаниясының эквивалентті машинасымен бірдей жылдамдықпен жұмыс істеді. Тағы бір компания, Diamond Computer Systems, Trackstar деп аталатын ұқсас карталар сериясын шығарды, онда 6502 CPU-ның қос жұбы болды және Apple-дің лицензиялық ROM-ын пайдалана отырып Apple II бағдарламалық жасақтамасын орындады. Бастапқы Trackstar (және "128" және "Plus" модельдері) Apple II Plus-ке үйлесімді, ал "Trackstar E" Apple IIe-ге үйлесімді болды. Алғашқы нұсқада 64K Apple II оперативті жады ұсынылды, ал басқа модельдерде 128K оперативті жады бар (192K бар, қосымша жады Trackstar-ға арналған). Түпнұсқа Trackstar-да Z80 процессоры болды, бұл Apple DOS және Apple CP / M бағдарламалық жасақтамасын орындауға мүмкіндік берді, алайда Trackstar-дың жаңа модельдері жоқ, сондықтан CP / M үйлесімділігі төмендеді. Trackstar-да Apple-дің нақты дискетасын пайдалануға мүмкіндік беретін қосқыш болды, бұл Apple-дің аппараттық көшірмелерін қорғау үшін пайдаланған бағдарламалық жасақтамамен үйлесімділігін арттырды.