Кіріспе

1982 жылғы жеке компьютер

Aster CT 80 – 1982 жылғы жеке компьютер. Ол MCP (кейіннен Aster Computers деп аталды) атты шағын голланд компаниясымен әзірленген. Алғашқыда ол хоббишілерге арналған жиынтық ретінде сатылды, кейіннен пайдалануға дайын күйде ұсынылды. Ол DIN 41612 коннекторлары бар бірнеше Eurocard басылған платалардан (PCB) және 19 дюймдік тіреуге негізделген артқы панельден тұрды. Бұл коммерциялық түрде сатылымға шыққан алғашқы голланд жеке/үй компьютері болды. Aster компьютері танымал Tandy TRS 80 компьютері үшін жазылған бағдарламалық жасақтаманы қолдана алды, сонымен қатар сол компьютердің көптеген кемшіліктерін жойды. Ол CP/M бағдарламалық жасақтамасын да іске қоса алатын, үлкен көлемде бос жадысы (Transient Program Area – TPA) және толық 80×25 дисплейі бар, сондай-ақ Видеотекст терминалы ретінде де пайдаланылуы мүмкін еді. Aster TRS 80 Model I клоны болғанымен, ол TRS 80 Model III-ке көбірек үйлесімді келіп, осы жүйелердің барлық бағдарламалық жасақтамаларын, оның ішінде ойындарды да іске қосатын. Ол сонымен қатар ойын бағдарламаларымен үйлесімді кіріктірілген динамикке ие болды.

Модельдер

Үш модель сатылды. Бірінші модель (1982 жылдың маусымында шығарылды) IBM PC-ге ұқсас, алдыңғы жағында екі дискеталық жетегі бар тікбұрышты негізгі блок, ал үстінде бөлек ажыратылатын пернетақтасы бар монитор болды. Екінші нұсқасы екі 51/4" дискетаның бірінің үстіне бірі қойылғандай ені бар, әлдеқайда кішігірім құрылғы болды, ал үшінші нұсқасы кіріктірілген пернетақтасы бар жалпақталған Apple сияқты көрінді. Барлық құрылғылар бастапқы TRS 80-ге қарағанда 4 МГц жылдамдықпен жұмыс істеді (үйлесімділік мақсатында бағдарламалық түрде бастапқы жылдамдыққа дейін төмендетуге болатын), дисплей үлкен және кіші әріптерді, аппараттық қар басуды (бейне жад шинасы арбитраждық логикасы), және жақсартылған символдар жиынтығын қолдады. Дискеттік интерфейсі екі есе тығыздықты және 800 КБ-қа дейін дискілік сыйымдылықты қолдады, бұл бастапқы TRS 80-нің сыйымдылығынан төрт еседен астам. Осы дискілік сыйымдылықты қолдау үшін TRS 80 үйлесімділік режимін пайдаланғанда NewDos/80-тың арнайы нұсқасы (жақсартылған TRS DOS үйлесімді дискілік операциялық жүйе) қолданылды. Білім беру саласы үшін бірінші модельдің жаңа пластикалық корпусы бар нұсқасы жасалды (алғашқы Aster-лердің корпусы металлдан жасалған), сонымен қатар үстінде кассеталық магнитофонды орналастыруға болатын тесік болды. Бұл модель мұғалім үшін бір Aster (дискілік жетегімен) және оқушылар үшін сегіз дискісіз нұсқасы бар кластерде қолданылды. Оқушылар жылдам тізбектік байланыс арқылы мұғалімнің компьютерінен бағдарламалық жасақтаманы жүктей алады, сондай-ақ өз жұмыстарын мұғалімнің компьютеріне қайта жібере алады. Сондай-ақ, мұғалім әр оқушының экранын өз мониторында көруге мүмкіндік беретін аппараттық құралдар да болды.

Жұмыс режимдері

Aster 64 КБ оперативті жадыны пайдаланды және екі түбегейлі түрлі ішкі архитектураны қолдайтын ерекше мүмкіндікке ие болды: егер жүктеу дискетасы болмаса немесе TRS DOS дискетасымен қосылса, Aster 48 КБ оперативті жадымен толыққанды TRS 80 үйлесімді болатын. Жүктеуші CP/M дискетасын анықтағанда, Aster CP/M-ді ең жақсы деңгейде қолдау үшін ішкі жады архитектурасын дереу қайта құрастырып, бағдарламаларға арналған 60 КБ бос жадты (TPA) және 80x25 дисплейін қамтамасыз ететін. Мұндай екі архитектуралық мүмкіндік тек бір TRS 80 клонында – LOBO Max 80-де ғана болды. CT 80 арнайы конфигурация құралының көмегімен дискета драйверлерін қайта конфигурациялап, шамамен 80 басқа CP/M жүйесінің дискеталарын оқуға және жазуға болатын. Арнайы жүктеу дискетасы арқылы үшінші режимге өтуге мүмкіндік болды, ол Aster-ді 40x25 дисплейі және Videotex символдары жиынтығы бар Videotex терминалына айналдырды. Бағдарламалық жасақтама Aster-дің кіріктірілген RS 232 интерфейсін пайдаланып модемді басқарды, осылайша Prestel қызмет провайдерімен байланыс орнатуға болатын.

Сатылымдар

Aster CT 80-нің көп бөлігі (шамамен 10 мың данасы) компьютерлік білім беру мақсатында мектептерге сатылды. Бұл жоба бастапқыда "honderd scholen project" (жүз мектеп жобасы) деп аталды, бірақ кейіннен жүзден әлдеқайда көп мектептерге тарады. MCP компаниясы осы тапсырысты Нидерланд үкіметінен алды, себебі олардың компьютері барлық техникалық және басқа да талаптарға жауап берді, соның ішінде компьютерлер Нидерландта жасалған және Нидерландта құрастырылған болуы керек деген талапқа да сай келді. Тағы бір маңызды талап – компьютерлерді желіде пайдалану мүмкіндігі болды (Астер осы үшін арнайы бағдарламалық және аппараттық құралдарды әзірледі). Бірақ кейіннен үкімет өз шешімін өзгертті және тапсырыстың 50 пайызын Philips компаниясының P2000 үй компьютеріне берді, тіпті P2000 барлық техникалық талаптарға сай келмегеніне, Австрияда жасалғанына және желілік аппараттық немесе бағдарламалық қамтамасыз етуінің болмауына қарамастан.

Компания

Aster компьютерлері Горинхем қаласына жақын Аркель деген шағын қалада орналасқан. Бастапқыда Aster computer b. v. MCP (Music print Computer Product) деп аталды, себебі ол ноталық музыканы компьютерлік көмегімен басып шығаруға маманданған. Компания директоры микропроцессор технологиясына қызығушылық танытты және компьютер құрастыру әуесқойларына жиынтықтарды сату нарығы бар екенін байқады, сондықтан олар электронды жиынтықтарды хоббистерге сата бастады және сол кезде төрт адамды жұмысқа алды. Олар сонымен қатар дәнекерлеу дағдылары жоқ адамдар үшін жиынтықтарды құрастырды, әсіресе Elektor-дан "junior Computer" (KIM 1-дің көшірмесі) және Sinclair-тен ZX80. Сатылған жиынтықтардың арасында TRS 80 компьютерлеріне арналған балама дискеталық жетектер де болды. Бірақ оларға танымал TRS 80 кеңейту интерфейсі қажет болды, ол өте қымбатқа түсті және WD1771 дискета контроллері чипін сыртқы "деректер ажыратқышы"сыз қолданғандықтан өте сенімсіз дискета контроллеріне ие болды. Бұл мәселені шешу үшін MCP WD1771 ұясына қосылатын шағын қосымша тақтаны жасады, онда деректер ажыратқышы және WD1791 үшін қос тығыздықты қолдауға арналған ұя болды. Дегенмен кеңейту интерфейсі қымбат болды және оның дизайны бойынша сенімді емес еді. Сондықтан олар өз баламасын жасауды шешті: жетілдірілген дискета контроллері мен принтер интерфейсі, оны дискета корпусына орнатуға болады. Бұл шешіммен ұсынылатын RAM кеңейтуінің болмауы базалық бөлімнің ішіндегі 16 КБ RAM чиптерін 64 КБ RAM чиптерімен алмастыратын қызметпен шешілді. Бұл кезде MCP өз атауын MCP CHIP деп өзгертті, бірақ неміс компьютер журналы CHIP-пен проблемаларға тап болды және бұрынғы атына оралуға мәжбүр болды. Сол уақытта MCP сонымен қатар TRS 80, Video Genie (басқа TRS 80 клоны), Luxor ABC 80 және Apple II сияқты импортталған үй компьютерлерін сатты. Олар сондай-ақ Z8000 процессорын қолданатын өте ерте 16 биттік дербес компьютер болған экзотикалық Olivetti M20-ді сатты. TRS 80 кеңейту интерфейсінің толыққанды баламасын жобалағаннан кейін (ол ешқашан коммерцияланбаған), компания кеңейту интерфейсін қайта жобалаудан гөрі жақсырақ жасай алатынын түсінді. Олар TRS 80 керемет компьютер екенін, бірақ бірнеше жағынан кемшіліктері бар екенін байқады. Дисплей логикасы мен оның нәтижесінде пайда болған дисплейдегі "қар" ашуландыратын, төменгі әріптерді қолдау болмады, процессордың жылдамдығын жақсартуға болатын, пернетақтаның сапасы мен орналасуы қолайсыз болды, ал дискетаның сыйымдылығы мен сенімділігі төмен еді. Сондай-ақ CP/M жүйелері үшін ұсынылған қызықты бағдарламалық қамтамасыз ету TRS 80-де жақсы жұмыс істемеді. Сондықтан олар TRS 80 және CP/M бағдарламалық қамтамасыз етуімен үйлесімді компьютер жүйесін жобалауға шешім қабылдады, оны (Apple Computer компаниясының үлгісін ұстанған) "типік голланд гүлінің" атымен атауға шешім қабылдады. Сондықтан олар оны Aster CT 80 (CP/M/Tandy 1980) деп атады. Неліктен олар Астерді таңдады, ал көбірек танымал Тюльпанды емес, белгісіз, мүмкін олар оны тым батыл деп ойлаған шығар, немесе "Астер" голланд қыздарының аты екенімен байланысты болуы мүмкін. Қызығы, "Астер" деген атау Нидерландыда 2002 жылы шыққан суперкомпьютерге де берілген. Aster-дің алғашқы нұсқасы төрт "Еурокартадан" тұрды: 64 КБ жады бар Z80 CPU картасы, Motorola MC6845 негізіндегі бейне картасы, қос тығыздықты дискета контроллері картасы және "пернетақта/RS 232/кассета интерфейсі" картасы. Сонымен қатар барлық басқа карталарды байланыстыратын "арқалық карта" және пернетақта. Бұл жиынтық компьютердің және қосылған пернетақтаның бөлшектерінен және басылған схемалық платалардан (PCB) тұратын жиынтық ретінде сатуға арналған. Бірнеше жиынтықты сатқаннан кейін, MCP жетілдірілген модельге толыққанды жұмыс істейтін жүйе ретінде сатуға әлдеқайда үлкен нарық бар екеніне сенімді болды. Алайда бастапқы жиынтық нұсқасында оны толыққанды компьютерлік жүйе ретінде пайдалануға кедергі келтіретін көптеген мүмкіндіктер болмады. Бастапқы жобалаушы компанияны тастағандықтан, басқа қызметкер жүйенің көп бөлігін толығымен қайта жобалады (дисплейдегі "қарды" жоятын схеманы, шынайы 80/64 бағандық мәтін режимін қолдауды қосты, (TRS 80 және CP/M режимінде әртүрлі өлшемдегі әріптермен, сондықтан TRS 80 режимінде 80 × 25 экранның толыққанды бөлігі пайдаланылды, тек 64 × 16 бөлігі емес), жақсартылған қаріптер жиынтығымен (TRS 80 мозаикасының "сұр масштабтағы" нұсқасын және көптеген PETSCII сияқты арнайы таңбаларды қосу), және сенімдірек дискета контроллері мен пернетақта интерфейсі, сондай-ақ көптеген басқа да шағын жақсартулар), сонымен қатар негізгі компьютер жүйесі үшін (Еурокарталарға арналған 19 дюймдік тіреуге орнатылатын) және екі дискеталық жетек пен қуат көзіне арналған корпус әзірленді. Арнайы "қос жүктөө режиміндегі" BIOS және CP/M BIOS-ты жазу үшін бағдарламалық инженерия маманы шақырылды. "Қос жүктөө режиміндегі" BIOS дискеталық жетекке TRS DOS немесе Aster CP/M дискісі орнатылғанда анықтап, дискінің түріне байланысты жүйенің ішкі жад архитектурасын 100% TRS 80 үйлесімділігіне немесе CP/M-ді ең жақсы қолдауға қайта құрастыратын. Ол жүйенің қосылған кезде ROM BASIC-ке ауысуына да жауапты болды, кейіннен RS 232 портын модификацияланған кабельдермен пайдаланатын қарапайым LAN жүйесін қолдады. Алғашқы дайын компьютерлер еурокарталардың "жиынтық" нұсқаларымен сатылды, қайта жобаланған карталары бар нұсқа бір айдай кейін пайда болды. Көп ұзамай шағын дүкен тым кішкентай болып қалды және олар жақын жердегі үлкен зауыт ғимаратына (бұрынғы терезенің шыны зауыты) көшті, және бірнеше жыл бойы Aster-ді жаппай өндіруді бастады, осы уақытта оның қызметкерлері жиырма есе өсті. Aster нарықта бірнеше жыл болғаннан кейін Tandy өздерінің жақсартылған TRS 80 Model III компьютерін шығарды, ол Aster-дің де шешкен көптеген мәселелерді шешті, бірақ Model 3 CP/M-ді Aster сияқты толыққанды қолдамады. Осы уақытта IBM өзінің түпкілікті IBM PC-ін шығарды, ол әлдеқандай жағдайда Aster-дің дискеталық жетектерімен және жеке пернетақтасымен бірге орналасқан негізгі бөлігіне ұқсас болды. Aster голланд білім министрлігі тарапынан голланд мектептері үшін таңдалды, дискетасыз Aster-дің сегіз данасы және жоғары сыйымдылықты дискеталық жетектері бар бір Aster, барлығы Aster-дің жоғары жылдамдықтык тізбектік портының жабдықтарына және осыған мүмкіндік беретін арнайы кабельдерге қосылған. Флоппи дискіге негізделген жүйені мұғалім басқарды, ол студенттердің дискетасыз жүйелеріне дискісінен бағдарламалар мен деректерді жібере алатын, ал студенттер бағдарламалар мен деректерді мұғалімге кері жібере алатын немесе дискетасыз бөлімдерге орнатылған кассета тартқышына сақтай алатын. Арнайы "бейне ауыстырғыш" арқылы мұғалім әрбір студенттің экранының көшірмесін өз экранында көре алатын. Осындай жүйелердің шамамен мыңдаған данасы Голландияның жүзден астам мектебіне сатылды. Ақша ағынының проблемалары (өте жылдам өсу, жеткілікті қаржылық қолдаудың болмауы, техникалық проблемалар және Z80 процессорларын жеткізудегі кенеттен туындаған мәселелер) компания толыққанды дамуға жетпес бұрын күрт құлдырады. Мүмкін Aster компьютері тағы бір голланд компьютерлік фирмасын, Tulip System 1-ді, оны Aster құлдыраған кезде пайда болған тағы бір типік голланд гүлінің атымен атауға шабылдады. Aster-дің аппараттық және бағдарламалық қамтамасыз етілімін жобалаған инженерлердің көпшілігі (онда жаңа) MSX жүйесі үшін "Micro Technology b. v." компаниясы үшін аппараттық және бағдарламалық қамтамасыз етуді жобалауға көшті.