Кіріспе

Commodore C64 үй компьютері үшін сыртқы 5 1/4 дюймдік дискета жетегі.
Алғашқы (1982-1983 жылдар) 1541 үлгілері серіппелі шығару механизмімен (Alps жетегі) жабдықталған, сондықтан дискілер көбінесе шығарылмай қалады. Мұндай жетегі "Тостер жетегі" деген танымал лақап атымен белгілі, себебі ішке қысылып қалған дискіні шығару үшін пышақ немесе басқа да қатты, жұқа зат қолдану қажет, дәл тостерге қысылып қалған нан шығарылғандай. Бұл мәселе кейіннен Commodore жетегінің механизмін өндірушісін (Mitsumi) ауыстырып, Newtronics механизмін енгізген кезде шешілді, бұл сенімділікті едәуір арттырды. Сонымен қатар, Commodore жетегінің контроллерлік тақтасын кішірейтіп, чиптер санын алғашқы 1541 үлгілерімен (ішінде көптеген TTL чиптері орналасқан үлкен PCB) салыстырғанда азайтты. Бежевый түсті Newtronics 1541 корпусы 1984 жылдан 1986 жылға дейін өндірілді.

Версиялар мен үшінші тараптың клондары

II үлгідегі 1541-ден басқа барлық модельдер Альпс немесе Ньютроникс механизмін пайдалана алады. Көрінісі жағынан, VIC 1541 аталымындағы алғашқы модельдер VIC 20 және VIC 1540 сияқты ақшыл түсті болады. Содан кейін, C64-тің сыртқы түрімен үйлесу үшін CBM дискінің түсін қоңыр сүйкілді түске және атауын Commodore 1541 деп өзгертті. 1541 дискісінің көптеген кемшіліктері дискі драйвының үшінші тараптан шыққан көшірмелері үшін нарық ашты. Мысалдарға Oceanic OC 118, сондай-ақ Excelerator+, MSD Super Disk бір және екі дискілі құрылғылары, Enhancer 2000, Indus GT, Blue Chip Electronics-тің BCD/5.25 және CMD-нің FD 2000 және FD 4000 кіреді. Дегенмен, 1541 үй шаруашылығында кеңінен қолданылған алғашқы дискі драйвы болды және Commodore миллиондаған данасын сатты. 1986 жылы Commodore 1541C-ді шығарды, бұл жаңартылған нұсқа, ол тыныш және сәл сенімдірек жұмыс істейді, сонымен қатар Commodore 64C-тің түс схемасына сәйкес келетін ашық сүйкілді корпусы бар. 1988 жылы ол 1541 II-ге алмастырылды, ол салқындату үшін сыртқы қуат көзін пайдаланады және дискі драйвының үстелдегі көлемін кішірейтеді (қуат көзінің "кирпіші" әдетте еденге қойылады). Кейінгі ROM жаңартулары түрлі проблемаларды, соның ішінде сақтау және алмастыру командасының деректерді бұрмалауына себеп болатын бағдарламалық қателерді жойды.

Орынбасарлар

Commodore 1570 - бұл Commodore 128 компьютерімен қолдану үшін 1541 дискілік жетегінен жаңартылған нұсқасы. Ол CP/M дискілеріне қол жеткізу үшін MFM мүмкіндігін, жақсартылған жылдамдықты және сәл төмен қысылған шуды ұсынады, бірақ Commodore 1571 екі жақты дискілік жетегінің өндірісін бастағанға дейін ғана өндірілді. Соңында, кішкентай, сыртқы қуат блогына негізделген, MFM технологиясын қолданатын Commodore 1581 3½ дюймдік дискілік жетегі жасалды, ол C128 және C64 компьютерлеріне 800 КБ көлемдегі ақпаратқа қол жеткізуге мүмкіндік берді.

Жабдық

1541 құрылғысында құрылғы нөмірін өзгертуге арналған DIP-переключательлер жоқ. Егер пайдаланушы жүйеге бірнеше дискіні қосса, дискінің құрылғы нөмірін тұрақты түрде өзгерту үшін пайдаланушы схемалық тақтада ізді үзуі керек немесе сыртқы түрде өзгертуге мүмкіндік беретін сыртқы коммутаторды қолмен қосуы керек. Сондай-ақ, диск нөмірін бағдарламалық команда арқылы өзгертуге болады, бірақ бұл уақытша болып, диск өшірілген кезде жойылады. 1541 дискісі қосылғанда әрқашан 8-ші құрылғы ретінде басталады. Егер тізбекте бірнеше дискі қолданылса, іске қосу процедурасы тізбектегі бірінші дискіні қосып, оның құрылғы нөмірін бағдарламалық команда арқылы тізбектегі ең жоғары санға өзгертуден (мысалы, үш дискі қолданылса, тізбектегі бірінші диск 10-шы құрылғы ретінде орнатылады) тұрады, содан кейін келесі дискіні қосып, оның құрылғы нөмірін келесі төменгі санға өзгертіп, тізбектің соңындағы соңғы диск қосылғанша және 8-ші құрылғы ретінде қалғанша процедураны қайталау керек. Apple II-де екі дискіні қолдау қалыпты болса, Commodore бағдарламалық жасақтамасы үшін мұндай конфигурация сирек кездеседі, ал CBM DOS-тың файлдарды көшіру командасы дискілер арасында файлдарды көшіре алмайды – үшінші тараптан алынған көшіру құралы қажет. II 1541-ге дейінгі модельдерде ішкі қуат көзі бар, ол көп мөлшерде жылу бөледі. Жылу бөлу жиі қызықты әңгімелерге себеп болды. Мысалы, Compute! журналы 1988 жылы «Commodore 64 әуесқой және кәсіби аспазшылардың сүйікті құрылғысы болды, себебі олар 1500 сериялы дискінің үстінде есептеулер жасап, бір уақытта тамақ пісіре алатын еді». 1989 жылы MikroBitti журналында бірқатар қызықты кеңестер жарияланды: «Түнде бағдарламалау кезінде кофе мен кебап 1541 дискісінің үстінде жылы болып тұрады». MikroBitti журналындағы 1541 II шолуында оның сыртқы қуат көзі «тостер туралы әңгімелерге нүкте қоюы керек» делінген. Алғашқы өндіріс жылдарында орнатылған дискінің басының механизмі оңай бұрмаланады. 1541 дискісінің басының бұзылуының және одан кейінгі дұрыс емес орналасуының ең көп таралған себебі коммерциялық бағдарламалық жасақтамадағы көшіруден қорғау схемалары болып табылады. Мәселенің басты себебі – дискінің өзінде оқу/жазу басының 0-ші жолға жеткенін анықтауға ешқандай мүмкіндік жоқ. Сәйкесінше, дискі пішімделмеген немесе дискіде қате пайда болған кезде, құрылғы басты 0-ші жолға қарай 40 рет жылжытуға тырысады (1541 DOS тек 35 жолды пайдаланса да, дискінің механизмі 40 жолды құрылғы болып табылады, сондықтан бас қайда болса да 0-ші жолға жететініне кепілдік беріледі). 0-ші жолға жеткеннен кейін, оны сол бағытта жылжытудың әрбір әрекеті оның қатты тоқтағышқа соғылуына әкеледі: мысалы, егер бас процедурадан бұрын 18-ші жолда (каталог орналасқан жерде) болса, онда ол 18 рет жылжытылады, содан кейін тоқтағышқа 22 рет соғылады. Бұл соққылау ерекше «пулемет» дыбысын шығарады және ерте немесе кеш бас дұрыс орналаспайды. Басты сәйкестендіру бөлігінің ақауы ерте 1541 дискілерінің сенімділік мәселелеріне себеп болды; бір дилер Compute!s Gazette журналына 1983 жылы бұл бөліктің жөндеген бірнеше жүздеген дискінің үштен басқа барлығының бұзылуына себеп болғанын айтты. Дискілер соншалықты сенімді емес еді, Info журналы әзілдеп: «Кейде бастапқы дизайнның бірінде «Жарамсыздық арасындағы орташа уақыт: 10 қатынас» деп жазылған сияқты көрінеді» деді. Пайдаланушылар дискіні бағдарламалық бағдарламамен және калибрлеу дискісімен қайта реттей алады. Пайдаланушы дискіні корпусынан алып тастап, бас қозғалтқышын ұстап тұрған бұрандаларды босата алады, содан кейін дисктегі калибрлеу дискісімен бағдарлама жақсы сәйкестікті көрсеткенше, қадамдық моторын ақырындап алға-артқа бұра алады. Бұрандалар тартылып, дискіні қайтадан корпусына орнату керек. 1541 үшін үшінші тараптан жасалған жөндеу пайда болды, онда қатты бас тоқтағышы серіппелі тоқтағышқа ауыстырылды, бұл басқа өмірді әлдеқайда жеңілдетті. Кейінгі 1571 дискісінде (1541-мен үйлесімді) фотодиод арқылы 0-ші жолды анықтау мүмкіндігі бар, сондықтан бұл мәселеге қарсы тұрады. Сондай-ақ, диск контроллерінің ROM-да орналасқан бағдарламалық шешім қайта оқудың алдын алады, бірақ бұл шынайы қателер пайда болған кезде проблемалар тудыруы мүмкін. Альптердің қозғалтқыш механизмдеріндегі сәйкестендіру мәселелеріне байланысты Commodore 1984 жылы жеткізушілерін Newtronics компаниясына ауыстырды. Newtronics механизмдерінің дискісінде есікті жабу үшін төмен қарай тартқыш емес, рычаг бар. Тәртіпке келтіру мәселесі ауысудан кейін шешілсе де, Newtronics дискілері көптеген оқу/жазу басының дұрыс бекітілмегендігіне байланысты жаңа сенімділік мәселесін тудырады, нәтижесінде ылғал басқа еніп, қысқа тұйықталуға себеп болады. 1541 дискісінің басымында 6502 процессоры, екі 6522 VIA чипі және 2 килобайт жұмыс жады бар. 48 килобайтқа дейін жадты қосуға болады; бұл көбінесе көшіруден қорғау схемаларын жеңу үшін пайдалы, себебі дискінің толық жолы дискінің жадына жүктеле алады, ал стандартты 2 килобайт тек бірнеше секторды (теориялық тұрғыдан алғанда сегіз, бірақ жадтың бір бөлігі CBM DOS жүмыс кеңістігі ретінде қолданылды) қабылдай алады. Кейбір Commodore пайдаланушылары 1541 дискілерін математикалық есептеулерді жүзеге асыру үшін қолданады, математикалық кодты дискіге фонолық режимде өңдеу үшін жүктейді.

Интерфейсі

1541 моделі PET/CBM жеке және бизнес компьютерлерінің бұрынғы дискілік дисктерінде қолданылған IEEE 488 параллель интерфейсінің жекеменшік сериялық нұсқасын пайдаланады, бірақ VIC 20 әзірленген кезде қымбат IEEE 488 кабельдеріне арзан балама іздестірілді. Үй компьютерлеріне арналған перифериялық құрылғыларға арзан кабельдерді қамтамасыз ету мақсатында Commodore сериялық интерфейс үшін стандартты DIN коннекторларын таңдады. Дискілік дисктер және принтерлер сияқты басқа перифериялық құрылғылар компьютерге тізбектей (daisy chain) қосылады, бұл компьютерде тек бір коннектордың болуын қажет етеді.

Қолданылуы

Алғашқы көшірмеден қорғау схемалары дискіге қасақана оқылу қателерін енгізеді, егер дұрыс қате туралы хабарлама қайтарылмаса, бағдарламалық жасақтама жүктелуден бас тартады. Басты идея – қарапайым дискіні көшіру бағдарламалары осы қателерді көшіре алмайды. Мұндай қателердің бірі кездескенде, дискі жетегі (көптеген дискета жетегі сияқты) алдымен басты нөлге қайтарғаннан кейін бір немесе бірнеше рет қайта оқуға тырысады. Осы схемалардың көпшілігі тиімді болған жоқ, себебі көптеген бағдарламалық компаниялар жақын арада қорғалған дискілерді көшіруге және кейбір жағдайларда қорғанысты жоюға мүмкіндік беретін "нибблер" құралдарын шығарды. Commodore-дің көшірмеден қорғау жүйесі кейде нақты аппараттық конфигурацияларда дұрыс жұмыс істемейді. Мысалы, Gunship компьютеріне екінші дискі жетегі немесе принтер қосылғанда жүктелмейді. Сол сияқты, егер қосымша аппарат анықталса, Roland's Ratrace ойыны құлайды. Тіпті ойын ойналып жатқанда дискета жетегі қосылса, кассеталық нұсқасы да құлайды.