Кіріспе

1954 жылғы фильм

"Жоғары және күшті" – 1954 жылы түсірілген американдық авиаапаттық фильм. Оны Уильям А. Уэллман режиссерлік еткен, ал сценарийін Эрнест К. Ганн жазған. Бұл сценарий 1953 жылы жазылған оның романының негізінде құрылған.

Сюжет

Гонолулуде DC-4 ұшағы 17 жолаушы мен 5 адамнан тұратын экипажымен Сан-Францискоға ұшып кетуге дайындалып жатыр. Бұрынғы капитан Дэн Роман, сыбызғылау әдетімен танымал ұшақтың тәжірибелі бірінші офицері, әйелі мен ұлын өлтірген әуе апатынан мазасыздық көріп, тұрақты соқпақтықпен жүреді. Ұшақ капитаны Джон Салливан, жолаушылар мен экипаж өміріне жауапкершілік сезімінен құпия түрде қорқады, мыңдаған сағат ұшқаннан кейін. Жас екінші офицер Хоби Уилер мен тәжірибелі навигатор Ленни Уилби жас және тәжірибесі жағынан өте контрастты. Темірқасық бортсервисі Спалдинг жолаушыларына қызмет етеді, олардың әрқайсысының жеке мәселелері бар: бұрынғы актриса Мэй Холст, бақытсыз некеде тұрған мұрагер Лидия Райс, қартайған сұлулық патшайымы Салли МакКи және көңілді демалысшы Эд Джозеф. Спалдинг өлімелі дертке шалдыққан Фрэнк Брискомен дос болады, оның қалта сағатымен әсерленеді. Соңғы минутта келген Хамфри Агню өзінің ерекше мінез-құлқымен экипажға алаңдау тудырады. Кездейсоқ ұшып кеткеннен кейін, ұшақта кенеттен, біркелкі емес діріл пайда болады. Экипаж ұшқыштарда бірдеңе дұрыс емес екенін сезсе де, проблеманы таба алмайды. Спалдингтің қолы күйген кезде Дэн құйрық бөлімін тексеріп көреді, бірақ ештеңе таба алмайды. Түн құрғаннан кейін, ұшақ "қайту нүктесінен" өткенде, Агню жолаушы Кен Чайлдсқа шабуыл жасайды, оны әйелімен қарым-қатынаста болғаны үшін айыптайды. Олар күреседі, Агню пистолетін шығарып, Чайлдсты атуға ниеттенсе де, одан бұрын ұшақ винті жоғалып, қозғалтқышы өртене бастағанда күшті секіріс жасайды. Экипаж тез өртті сөндіреді, бірақ қозғалтқыш бұрылысынан шығып кеткен. Теңіздің ортасында экипаж радиоарқылы көмек сұрап, құтқару операциясын бастайды. Дэн ұшақтың қанатындағы жанармай резервуарына қосымша зақым келгендіктен жанармай жоғалтып жатқанын біледі. Бұл, қосымша кері жел және зақымдалған қозғалтқыштың арттырған қарсылығымен бірге, ұшақтың жанармай қоры бітіп, қауіпті түрде қонуға мәжбүрлеуі мүмкін. Жозе Локота Агнюді қарусыздандырып, пистолетін алып қойып, оны тыныш отыруға мәжбүрлейді. Ұшудан қорқынышын жасырмаған Густав Парди, қорқып отырған жолаушыларды сабырландырады. Дэн жағдайды сабырмен түсіндіріп, олардың алаңдауын азайтуға тырысады, бірақ жағалауға жету мүмкіндігінің "мыңнан бірге тең" екенін ескертеді. Жолаушылар бірігіп, өзінің мәселелеріне жаңаша көзқарас табады. Олар ұшақтың салмағын азайту үшін багажды лақтырады, Мэй Холст норкалық пальтосына көзбен сәлемдеседі. Сан-Францискода менеджер Тим Гарфилд авиакомпанияның операциялық орталығына келеді, бірақ ұшақтың мүмкіндіктеріне үмітсіз. Желдің жағдайының жақсаруы экипажға Сан-Францискоға жету үшін жеткілікті жанармай бар деген үміт береді, бірақ Уилби навигацияда элементарлық қателік жасағанын және олардың ауадағы қалған уақытының жеткіліксіз екенін анықтайды. Дэннің тәжірибесі бойынша, түнде толқынды теңізге құлаудан гөрі, құрлыққа жетуге тырысу оң нәтиже береді. Салливан үрейленіп, дереу құлауға дайындалады, бірақ Дэн оны есіне келтіреді. Есін жиған Салливан құлаудан бас тартады. Ұшақ жаңбырлы, түнгі Сан-Францискоға қауіпті биіктікте жақындағанда, әуежай төтенше жағдайға байланысты қонуға дайындалады. Ұшақ қаланың төбелерін асып өтеді және бұлттардан шығып, алдынан ұшу-қону жолағының жарықтары көрінеді, олар оны қауіпсіз қонуға бағыттайды. Жолаушылар ұшақтан түскенде, Гарфилд олардың реакциясын бақылайды, журналистер оларды сұраққа тартып жатыр. Бәрі басылғаннан кейін, ол зақымдалған қозғалтқышты қарап отырған экипажға қосылып, Дэнге жанармай резервуарында бар болғаны 30 галлон қалғанын хабарлайды. Дэн олардың қабылдаған тәуекелді мойындайды және түнде сыбызғылап, соқпақтап кетеді. "Құтты болсын, ежелгі пеликан", - деп күңкілдейді Гарфилд.

Сценарий

Уэйн мен Роберт Феллоуз 1952 жылы «Уэйн Феллоуз Продакшнс» компаниясын құрғаннан кейін, бұл дуэт «Биг Джим Маклейн», «Күнді тонау» және «Аспандағы арал» сияқты бірнеше фильмде жұмыс істеді. Бұл – анаморфты линзаны пайдалану арқылы стандартты 35 мм пленкада түсірілген суретті кеңейтетін кең экранды проекциялау процесі. Велманның тәжірибесі бойынша, «CinemaScope» камерасы «көлемді әрі қолдануға қиын» болғандықтан, режиссер камераны бір орында орналастыруды қалаған. «Жоғарғы және құдіретті» фильмі тар әуе кемесінде түсірілгендіктен, Веллман кадрларды құрастырудағы икемділік туралы алаңдаудың қажеті болмады. Ол көптеген фильмдерде бірге жұмыс істеген Уильям Х. Клотхерді оператор ретінде шақырды (тек екінші бөлімнің түсірілімдеріне тағайындалды; ал Уэйнмен ұзақ қарым-қатынаста болған Арчи Стоут негізгі оператор ретінде бұрыннан тағайындалған еді). Эрнест К. Ганн екі фильмнің де негізінде жатқан түпнұсқа романдарды, сондай-ақ екі сценарийді де жазды, олардың екеуі де, диалогтармен қоса, жақын бейімдеуден өтті. «Жоғарғы және күшті» фильмі азаматтық авиация саласындағы драмалық жағдайды көрсетеді. Джек Л. Уорнер бастапқыда фильмге қарсы болды, өйткені көрермендердің әуе кемесіндегі жолаушыларға қатысты 100 минуттан асатын сюжетке қызығушылық танытпайды деп ойлады. Уильям Веллман өндіріске үстемдік танытқан «жеке» сюжет желілеріне күмәнмен қарады, көбінесе әуе кемесі мен ұшқыштарға көбірек назар аударуды жөн көрді. Бірақ сценарийді талқылаудан кейін ол «Grand Hotel» сияқты ертерек фильмдерді еске түсіретін жаңа тәсілді мақұлдады.

Ұшақ

Douglas DC 4 (N4665V), күндізгі ұшу сахналарын және Гонолулу "қақпасы" сахнасын түсіру үшін қолданылған, 1942 жылы Калифорния штатының Лонг-Бич қаласында Douglas Aircraft Company компаниясымен әскери тасымалдау үшін салынған бұрынғы C-54A 10 DC болды. 1953 жылдың қараша айында сыртқы және ұшу сахналары түсірілген кезде, бұл әуе кемесі Окленд, Калифорниядағы Transocean Airlines (1946–1962) жүйесіне тиесілі болды. Transocean Airlines – 1950 жылдары C-54 ұшақтарын қайта жарақтандырған ең ірі азаматтық авиация операторы және ол "Африка королевасы" деп аталды. Иронияға орай, осы ұшақтың Transocean жүйесіндегі әріптесі The Argentine Queen (N4726V) 1964 жылдың 28 наурызында Гонолулудан Лос-Анджелес бағытындағы рейсте, "Жоғары және күшті" фильміндегідей жағдайларда, құлап, барлық жолдарынан айырылды. Осы кездейсоқтық пен аттардың ұқсастығы кейбір дереккөздердің осы ұшақты түсіру кезінде пайдаланғандығы туралы қате ақпарат таратуына себеп болды, бірақ Китингтің бортындағы жазбалары N4665V ұшағының рөлін растайды. Фильмнің соңғы сахналарында Сан-Францискодағы зақымдалған әуе кемесінің түсірілімдеріне жүк тиеуге арналған паллеттер пайдаланылды. 30 градусқа "көлбеу" бұрылыспен бұрмаланған тіреуге орнатылған, пернесі жоқ, өрттен күйген қозғалтқыш осы ұшақтың сол қанатына орнатылып, ұшуды қауіпке тіккен зақымды бейнеледі. Сыртқы әуежай сахналары Калифорния штатының Бурбанк қаласының шығысында орналасқан Глендейл Гранд Централь әуе терминалында түсірілді, онда SFO терминалының қақпаларын 1950 жылдардың басында қайта жасау үшін ашық пленка алаңы салынды. Қосымша сыртқы түсірілімдер Окленд халықаралық әуежайында жүргізілді, оның ішінде жолаушыларды қону, қозғалтқышты іске қосу, рульдеу және ұшу сахналары қолданылды. Сыртқы түнгі және ұшу кезіндегі зақымдалған сахналар студияда түсірілді, онда үлкен масштабтағы макет фонға қарсы түсірілді. Жолаушылар салоны мен кабинаның ішкі сахналары Warner Bros. дыбыс алаңында салынған декорацияларда түсірілді.

Түсірілім

Фильм түсірілімі 1953 жылдың 16 қарашасынан 1954 жылдың 11 қаңтарына дейін Голдвин Пикчерс студиясы мен Голливудтағы Уорнерс дыбыс жазу студияларында өтті. Қосымша түсірілімдер Сан-Францискода, сондай-ақ Гавайидегі Royal Hawaiian қонақ үйі мен Вайкики жағажайында жүргізілді. Түсірілім алаңындағы бастапқы қиындықтарға қарамастан, екеуі жақсы қарым-қатынаста болды және Track of the Cat және Blood Alley сияқты келесі фильмдерде бірге жұмыс істеді. Шын мәнінде шебер ұшқыш болған Уэллман, Сан-Францискодағы техникалық топтың бақылауымен, батыстан шығысқа қарай, Гонолулудан Сан-Францискоға ұшып бара жатқан, көрінеу апатқа ұшырауға тиіс болған ұшақтың ұшу жолын нақты көрсетуге тырысты: ұшу және қону кезінен басқа, кадрдың оң жағынан сол жағына қарай. Сол сияқты, АҚШ Жағалау күзетінің құтқару ұшағы да Сан-Францискодан апатқа ұшыраған ұшаққа қарай, кадрдың сол жағынан оң жағына қарай ұшып бара жатқандай көрсетілді. Фильмнің бастапқы бюджеті 1,32 миллион доллар болған, бірақ шығындардың артуына байланысты жалпы құны 1,47 миллион долларға жетті. Уэллман режиссерлік жұмысы үшін 100 000 доллар және фильм табысының бір бөлігін алды. Уэйн фильмнің кассалық жиынтығынан үлес алып, 175 000 доллар табыс тапты. Уэллман кейбір рөлдерге белгілі болмаған, бірақ жақсы актерлерді шақырды. Спенсер Трейсиге Дэн Роман рөлі ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты, себебі Уэллман айтқанынша, Трейси сценарийді "нашар" деп тапқан; режиссердің ассистенті Эндрю МакЛаглен Трейсидің достары актерге "эгосының сыналатынын" айтқан деді. Либералды демократ болған Трейси, республикашыл Уэллманнан "эголық жарақат" алатынын сезді. Осы себепті Трейси фильмнен бас тартты. Трейси болмағандықтан, Джек Уорнер тағы бір белгілі актер табылмайынша, Warner Bros. қаржыландыруын тоқтатумен қорқытты. Уэллман продюсер және актер Джон Уэйнды Трейсидің орнына ойнауға көндірді. Уэйн түсірілім кезінде де, содан кейін де өзінің ойынына риза болмағанын айтты. МакЛаглен еске алды: "Ол: "Бұл фильмде махаббат туралы ешқандай оқиға жоқ" деді. Мен оған: "Бұл жазылған ең ұлы махаббат тарихы" дедім". МакЛаглен мен Уэйн Уэйннің ойыны туралы пікір таластырды, бірақ Уэйн өзінің қателігін мойындаған жоқ. Басты рөлдің біріне Уэйн досы, ұшқыш болған және Уэллман ұсынған Боб Каммингске уәде берген. Станвик рөлден бас тартқаны өте ренжітті, өйткені режиссер оны әрқашан "жануарша сүйіспеншілікпен" қараған. Тиомкиннің музыкасы хит-парадтардың жоғарғы сатыларына көтеріліп, бірнеше апта бойы сонда тұрды, фильмнің танымалдығын арттырды. 1955 жылғы диджейлердің жалпыұлттық сауалнамасы бұл әнді "ең көп сыбызғымен орындалатын ән" деп атады. Сондықтан, әннің "көңілді үні" фильм шыққаннан кейін жылдар бойы радиода және жазбаларда ойнатылды. Бұл фильм Уэйннің өндіріске қатысқан фильмдерінің бірі болды, онда ол сонымен қатар түсті, бұл тәжірибе 1980 және 1990 жылдарға дейін кеңінен таралмады.

Кіріс кассадағы табысы

"Жоғарғы және күшті" киносы 1954 жылдың 27 мамырында Голливудтағы Грауманның Египет театрында тұңғыш рет көрсетілді. Кинотеатрлардағы алғашқы көрсетілімнен кейін ол барлығы 8,5 миллион доллар кассалық табыс әкелді және Солтүстік Америкада жылдың ең танымал фильмдерінің алтыншысы болды. Лос-Анджелес Таймс газетінің журналисі Эдвин Шаллерт фильмді "өте маңызды, қазіргі өмірдің керемет панорамасымен байланысты, сондықтан ерекше қызығушылық тудыратын, әсіресе қазіргі заманғы көрермендер үшін" деп сипаттады. "Жоғарғы және күшті" киносына қатысты жағымсыз пікірлер де болды. Лос-Анджелес Таймс газетінің Ричард Гриффині басқа бір сыншы актерлер құрамын сынағанын айтты: "Барлық кейіпкерлер ойдан туған, және олар да солай ойнайды". Rotten Tomatoes сайтындағы 13 рецензияға сүйене отырып, фильмге 46% рейтинг берілген.

Марапаттар мен ұсыныстар

Сыйлық санаты бойынша номинант(тар) Нәтиже Ref. «Оскар» сыйлығы Үздік режиссер Уильям А. Уэллман Үздік қосалқы әйел актрисасы Ян Стерлинг Клэр Тревор Үздік фильм монтажы Ральф Доусон Үздік түпнұсқа музыкасы Димитрий Тёмкин Үздік ән "The High and the Mighty" Музыка авторы – Димитрий Тёмкин; Сөздері – Нед Вашингтон Америка Режиссерлер Гильдиясы сыйлығы Мобильдік кинодағы үздік режиссерлік жетістігі Уильям А. Уэллман «Алтын глобус» сыйлығы Үздік қосалқы әйел актрисасы – Кино Жан Стерлинг Ең үміткер жаңа келген – Әйел Карен Шарп

Қайта қалпына келтіру және қайта шығару

1960 және 1970 жылдары «Жоғарғы және күшті» теледидарда жиі көрсетілетін фильмге айналды. Бірақ, тығыз хабар тарату кестелері мен бірнеше авторлық құқықтарға қатысты даулардың салдарынан, оның эфирдегі соңғы көрсетілімі 1982 жылы Superstation WTBS телеарнасында, ал 1985 жылдың наурыз-сәуір айларында Cinemax телеарнасында болды. Фильмнің қайта жандануының маңызды факторы – ондаған жылдар бойы Уэйннің фильмдер қоймасында сақталып, суға ішіп, зақымданған және бір кездері жоғалып кеткен катушканың табылуы болды. Бұл мұндай жақсы жағдайда фильмді қалпына келтірудің мүмкін емеуіне себеп болды. Фильмнің маңызды бөліктері түсінің солғандығын көрсетті, сондықтан қалпына келтіру процесі қажет болды. Қалпына келтіру жұмысы бір жылдан астам уақытқа созылды, ал дыбысты түзетуге үш ай жұмсалды. Фильмді үй видео форматында шығаруға сұраныс туды. Джон Уэйннің мұрагерлері, актердің қайтыс болған ұлы Майклдың жесірі Гретчен Уэйн арқылы, 2000 жылдардың басында Cinetech (фильм) және Chace Productions (дыбыс) компанияларымен «Жоғарғы және күшті» және «Аспандағы арал» фильмдерін жаңарту және қалпына келтіру туралы келісім жасады. Бұл Уэйннің Batjac Productions өндіріс және дистрибуция компаниясымен, American Movie Classics (телевизиялық құқықтар үшін) және Paramount Pictures (үй видео құқықтары үшін) арасында дистрибуциялық келісімге әкелді. Жоғалған катушка табылып, «Жоғарғы және күшті» фильмі мұқият қалпына келтірілгеннен кейін, 2005 жылдың шілдесінде қайтадан теледидардан көрсетілді. Бұл фильмнің 20 жылдан кейінгі алғашқы көрсетілімі болды. «Аспандағы арал» фильмімен бірге, Paramount Home Entertainment осы жылдың тамызында жаңа обложкасы бар «арнайы коллекционерлік басылым» DVD ретінде шығарылды. Сондай-ақ, ол 2007 жылдың 27 қазанында Turner Classic Movies телеарнасында көрсетілді.