Жыртылған Найза (Jyrtylğan Naýza)

Кіріспе

Эдвард Дмитріктің 1954 жылғы фильмі. "Бұзылған Найза" – 1954 жылы Эдвард Дмитрік режиссерлік еткен және Сол С. Сигел продюсерлік еткен американдық батыс фильмі. Фильмде Спенсер Трейси, Роберт Вагнер, Жан Петерс, Ричард Видмарк және Кэти Хурадо түскен. Technicolor және CinemaScope форматында түсірілген бұл фильм "Шетелдіктер үйі" фильмінің қайта түсірілімі болып табылады. Филипп Йорданның сценарийі (Жером Вейдманның "Мен енді ешқашан сол жерге бармаймын" романы негізінде) Батысқа көшірілген, ал Трейси бастапқыда Эдвард Г. Робинсон ойнаған рөлде, бірақ бұл жолы Нью-Йорктегі итальяндық банкир емес, ковбой мал өсірушісі ретінде бейнеленген. Көптеген адамдар бұл оқиғаның "Лир патшаға" өте ұқсас екенін айтады.

Сюжет

Мэтью Деверо – ірі ферма мен кен өндіру империясын құрған фермер. Ол ұлдарын өзінің қатал, еңбекқор ирландтық қоныс аударушылар рухын жалғастыруға тәрбиеледі, бұл оған табысқа жетуге көмектесті. Алайда, ол өзінің үш үлкен ұлына – Бенге, Майкқа және Денниге – ешқашан әкелік сезім танытпады. Ол бұл ересектерге (30-40 жастағы) жалданған жұмыскерлерден де артық қарамайды. Олар күнделікті шаруашылықты және басқа да кәсіпорындарды толық уақыт басқара алса да, Мэтт ең кішкентай шешімдерге дейін толық билікті сақтайды, бұл оның үлкен ұлын ашуға салады. Бұл реніш үш үлкен ұлды әкелеріне қарсы біріктіруге итермелейді. Джо – Мэтттің екінші әйелінен, анасы мексикалық болып жүргендей көрінетін, бірақ шындығында үндік қанды әйелден туған ұлы. Қала тұрғындары оны Мэттке деген құрметтің белгісі ретінде "сеньора" деп атайды, бірақ оның өзіне емес. Мэтттің билігі мен беделі қала тұрғындарының Джоға деген кемсітушілігін барынша азайтады, өйткені Джо, жас ересек адам, көбінесе жалғыз серуендеумен және анасының үндік резервациясында және оның халқымен уақыт өткізумен қызығушылық танытады. Джо ферманың иесі немесе басқарушысы болуға мүдделі емес, ол әкесін жақсы көреді және оның үшін барлығын жасауға дайын. Әйелінің ұлына деген көзқарасын өзгертуге талап етуіне байланысты Мэтт кіші ұлымен жақын қарым-қатынасқа келіп, онымен үнемі сөйлеседі. Үш үлкен ағасы Мэтттің Джомен қарым-қатынасын және оларға төрт баласының орнына бір ғана ұлы бар деп қарауын – әкелерінің оларды қабылдамауы деп түсіндіреді. Олардың ашуы күшейеді. Мэт, Бен, Джо және екі үнді жұмысшысы екі ортаңғы ұлды және төрт серіктесін Мэтттің малын ұрлап жатқанда ұстайды, нәтижесінде төрт серіктестің екеуі қаза табады. Джо адасқан бауырларына мейірімділік көрсетуді сұрайды, бірақ ашуланған Мэтт оларды қуа жөнеледі, кейін дағдарыс туындаған кезде оларды отбасына қайта қабылдайды. Мэтттің жерінде мыс кені бар, ол кен өндіру құқығын жалға берген. 40 бас ірі қара өлгеннен кейін Мэтт кеннің мал су ішетін өзенді ластағанын анықтайды. Ол ашуланып, кеннің кеңсесіне және директорына шабуыл жасайды. Сот шабуылға кінәлі адамды тұтқындауға ордер береді. Әкесін түрмеге қамаудың азабы мен қорлығын болдырмау үшін Джо жауапкершілікті мойындайды және үш жылға бас бостандығынан айырылады. Бен мен оның басқа ағалары Джо түрмеде болған кезде әкесіне қарсы бүлік көтеріп, қарт адам өлімге душар болады. Джоға әкесінің жерлеу рәсіміне қатысу үшін түрмеден уақытша босатылады, сол кезде ол ағаларымен қарым-қатынасын ресми түрде үзіп, қандық қасты жариялайды. Жазасын өтегеннен кейін Джо фермаға қайта оралады. Анасы, Мэтт қайтыс болғаннан кейін өз халқымен бірге тұрып, оны кек алуды ұмытып, елден кетуге көндіреді. Джо оның кеңесін қабылдайды, бірақ Бен, Джоның әкесінің өліміне тікелей себепкер болғаны үшін кек алатынынан қорқып, оған тұзақ құрып, Джоны өлтіруге тырысады. Екі аға арасында ұзақ шайқас болады, ал ферма басшысы Екі Ай Джоны қарусыз Джоны өлтірер алдында Бенді атып өлтіріп, өмірін сақтап қалады. Уақыт өте келе Джо жаңа әйелі Барбарамен Мэтттің қабіріне барады. Сол жерде Джо төмен қарап тұрған сүңгіні, үндіктердің қандық қастың символын көріп, оны екіге бөліп, осылайша қасты аяқтайды.

Matthew Devereaux is a ranch owner who has built an enormous ranch and mining empire. He raised his sons to carry on his fierce, hard working Irish settlement spirit that helped make him a success. However, as a consequence, he has never shown fatherly affection to his three older sons by his late first wife: Ben, Mike and Denny. He treats these grown men (in their 30s and 40s) not much better than hired help. Although they manage the day to day operations of the ranch and other enterprises full time, Matt still retains complete authority, right down to the smallest decisions, angering his eldest son. This resentment leads the three eldest sons to unite against their father. Joe is Matt's biracial son by his second wife, a Native American who pretends to be Mexican. The town's people call her "Señora" out of respect for Matt, but not out of respect for her. Matt's power and prestige keeps the discrimination by the townspeople towards Joe to a minimum, so long as Joe, an emerging young adult, is principally interested in riding the range alone, and spending time at his mother's native American reservation and with her people. Joe, who shows no interest in owning or running the ranch empire, loves his father and would do anything for him. Because of his wife's insistence that he change his attitude towards their son, Matt comes to appreciate and regularly converse with his youngest son. The three older brothers interpret Matt's relationship with Joe and his treatment of them as if he has only one son instead of four as a rejection by their father. Their resentment deepens. Matt, Ben, Joe and two Indian workers catch the two middle sons and four accomplices rustling Matt's cattle, resulting in two of the four accomplices getting killed. Joe pleads for leniency toward his errant brothers, but an outraged Matt banishes them, later reluctantly taking them back into the family when a crisis arises. There is a copper mine on Matt's land, and he has leased out the mineral rights. After 40 head of cattle die, Matt determines the mine is polluting a stream where he waters his cattle. He becomes furious and leads a raid on the mine offices and director. The court issues a warrant to arrest whoever was responsible for the attack. To spare his father the agony and humiliation of a stay behind bars, Joe claims responsibility and is sentenced to three years in prison. Ben and his other brothers rebel against their father during Joe's absence with such fierceness that the old man suffers a fatal stroke. Joe is permitted to leave prison long enough to attend his father's funeral, during which he formally severs his ties with his brothers and proclaims a blood feud. Having served his prison sentence, Joe returns to the ranch. The señora, his mother, who went to live with her people after Matt's death, persuades him to forget revenge and leave the country. Joe takes her advice, but Ben, fearing Joe's revenge for indirectly causing their father's death, ambushes and tries to kill Joe. The two half brothers fight until Two Moons, the ranch foreman, saves Joe's life by shooting Ben dead before he can shoot an unarmed Joe. Time passes, and Joe and his new wife, Barbara, visit Matt's grave. There, Joe sees the down turned lance, the Indian symbol for a blood feud, and breaks it in half, thus ending the feud.

Үй медиасы

Фильм 2005 жылдың 24 мамырында DVD форматында жарық көрді. Көрермендер "pan and scan" толық экранды нұсқасын немесе түпнұсқа кең экранды нұсқасын таңдауға мүмкіндік алады. Екі нұсқа да стереофониялық дыбыспен жабдықталған және цифрлық түрде қалпына келтірілген. Фильмді Twilight Time Blu-ray форматында 2.55:1 CinemaScope пропорциясында шығарды.