Кіріспе

Tooley Street – Лондон көпірі мен Сент-Сэвиор докын байланыстыратын орталық және оңтүстік Лондондағы көше; ол Саутварк/Бермондси жағындағы Темза өзені бойымен өтеді және A200 тас жолының бөлігі болып табылады. (.)

Қасиетті Олаве

Роллз жазбаларында көшеге берілген ең алғашқы атау – бейтарап regio vicio, яғни «патшалық көше», ол қоғамдық тас жолды білдіреді. Шамамен 1561 жылғы «Woodcut» картасында ол «Barms Street» деп көрсетілген, яғни Бермондсиге баратын көше; Стюарт дәуірінде оны «Long Southwark» (қазіргі Бороу Хай-стрит) көшесінен ажырату үшін «Short Southwark» деп атаған. Кейінірек пайда болған «Tooley» атауы – бұл алғашқы Сент-Олаве шіркеуі атының бұрмалануы, және бұл өзгеріс Георг Браун мен Франс Хогенберг, Джон Роккі және одан кейінгі аймақ карталарында көрінеді, онда шіркеу «Synt Toulus», «Toulas», «Toolis», «Toolies» деп аталады. Шіркеу өзінің атын Норвегия королі Олафтан алған, ол Этельредтің одақтасы болып, 1013 жылы Лондон көпірі маңындағы Кнуттың әскеріне шабуыл жасаған. Шіркеу туралы ең алғашқы жазба 1086 жылғы «Domesday Book» кітабындағы Саутарк туралы мәліметтерде кездеседі. Бұл шіркеу сол кездегі Лондон көпірінен шығысқа қарай орналасқан. 1926 жылы шіркеу «Хейс Уорф Компани» компаниясының кеңсесі – «Сент Олаф Хаус» салу үшін бұзылып, 1929-31 жылдары Гарри Стюарт Гудхарт Рендел (1887–1959) арт-деко стилінде кеңсе үйін салды. Онда киелі адамның суреті мен бейнесі бейнеленген. Көшенің соңы, көптеген адамдар ойлайтындай, Бороу Хай-стритпен қиылыста емес, себебі тас жолдың сол бөлігі – Дьюк-стрит-Хилл. Tooley Street шындығында Монтегю Клоузбен Лондон көпірі аркасының астында, осы қиылыстан сәл солтүстау жерде қосылады.

Өрт

Бұл өрт, ресми түрде Лондон өрт сөндіру машинасы деп аталатын, бірақ "өрт бригадасы" деп белгілі болған, әлі сақтандыру компаниялары басқарып тұрған кезде болды. Ол 1861 жылдың 22 маусымында Тоули көшесіндегі Котонс-Уорф маңындағы қоймадан басталып, екі күн бойы өршіп, көптеген жақын ғимараттарды қиратты. Өрт толығымен сөнгенге дейін екі апта уақыт кетті. Өртпен күрескен кезде қабырға құлап, мекеменің басшысы Джеймс Брейдуд қаза тапты. Бұл 19 ғасырдағы Лондонның ең ірі өрттерінің бірі еді. Осыдан кейін сақтандыру компаниялары сыйақыларын өсіріп, үкімет оны өз бақылауына алғанша бригаданы таратумен қорқытты. 1865 жылы Метрополитен өрт сөндіру қызметі заңы қабылданды, ол мемлекеттік қаржыландырылатын өрт сөндіру қызметін құрды – нағыз Лондон өрт сөндірушілер бригадасы. Оруэлл алдымен кіпте дөңгелек жазбалар жасады, содан кейін Тоули көшесімен Бермондси кітапханасына барды, онда оларды "Париж бен Лондондағы қаңғыбақтар" кітабына түсірді. Кітапхана ғимараты 1980 жылдары бұзылып, қазір Potter's Fields деп аталатын ашық кеңістіктің бір бөлігіне айналды.

Хейнс-Уорф

Лондон бассейнінің оңтүстік жағындағы ең әйгілі кемежай – Хайдың кемежайы, ол алғаш рет 1651 жылы Сент-Олав шіркеуінің шығысында еске алынған. 300 жыл бойы ол өсіп, Тоули көшесі мен оны қоршаған өнеркәсіптік даму "Лондонның қоймасы" деп аталды. Қоймалар 1861 жылғы өртте (жоғарыда қараңыз) өртеніп кетті. 1921 жылы Эрнест Шеклтонның "Quest" кемесі осы Хайдың кемежайында тоқтады. Бұл док 1980 жылдардағы кең ауқымды қайта құру кезінде толтырылып, қазір "Хайс Галерея" сауда орталығы болып табылады. Оған іргелес кеңсе ғимараты "Шеклтон үйі" деп аталады. Жақын жерде, №27 мекенжайда Сент-Олаф үйі ғимаратында жеке Лондон Көпірі ауруханасы орналасқан.

Ескі және жаңа қорқынышты

Саутварк картасында 1542 жылы Тюли көшесінде үш немесе төрт нысан ғана көрсетілген, бірақ картада оған есім берілмеген. Олардың бірі – алаяқ саудагерлерді жазалау үшін орнатылған дарғазыл. Оның қасында "қосқыш" (клетка) орналасқан. Бұл, күні кеш ұсталған мас және тәртіпсіз мінез-құлық көрсеткен адамдарды уақытша ұстауға арналған орын болатын. Олар ішімдігі басылғанша сол қосқышта ұйықтайтын. 2013 жылға дейін осы ортағасырлық жазалау орнында Лондон түрмесі орналасқан, ол танымал туристік орын болатын. Ол 1975 жылы ашылды және Мадам Тюссо мұражайындағы "Үрей бөлмесімен" (Merlin Entertainments компаниясына тиесілі) ұқсас, ал 2013 жылы Каунти-Холлға көшірілді. Жақын орналасқан Стайнер көшесінде, Тюли көшесінен магистральдық станцияның астына қарай созылатын жерде, 1941 жылғы бомбалау кезінде қаза тапқан 68 адамды еске алу үшін көк тақта орнатылған. Халық арасындағы әңгімеге сүйенсек, қиратылған құрылыс материалдары сонша көп болғандықтан, денелер сол жерде қалдырылып, Лондон көпірі станциясының іргесіне қайта жерленген. Стайнер көшесі қазір Лондон көпірі станциясын жаңарту аясында толығымен жабылды. Көпірдің астында тағы бір мұражай және туристік орын ашылды, ол "Лондон көпірінің тәжірибесі және Лондон қабірлері" деп аталады; көрменің бірінші бөлігі көпір тарихына арналған, ал екінші бөлігі "Түрме" сияқты халыққа арналған ойын-сауық орталығы.

Джон Китс

2012 жылы Лондон көпірі станциясын қайта жаңарту үшін солтүстік жағы тұрақты түрде жабылды, содан кейін Уэстон көшесі Хэйс галереясының қарсы бетіндегі Тоули көшесімен қосылды. 19 ғасырдың басында, станция салынбас бұрын, Джон Китс Уэстон көшесінде, сол кезде Дин көшесі деп аталған жерде, Гай ауруханасында медицина студенті болып тұрғанда өмір сүрді. Осы жерде ол "Чепменнің Гомерін алғаш көрісінде" атты өлеңін жазған.

Лондон Бридж Сити және Лондонның көбі

1987 жылдан 1990-жылдардың басына дейін және 1999-2009 жылдар аралығында көше мен өзен арасында жаңа дамулар құрылды. 1987 жылы Темза дәлізінің және жақын орналасқан Лондон доктарының қалалық жаңғыруы күшейген кезде, бұл аймақ Сент-Мартинс мүлік тобы тарапынан Лондон Бридж Сити дамуының бір бөлігі ретінде сатып алынды, ол Лондон Бриджінен шығысқа қарай Англиялық жерлерге дейін созылып, Саутварк Король сотының орналасқан жерінде аяқталады, бұл аймақта айтарлықтай жаңаруға себеп болды. Кейінгі қалалық жаңарту науқанында More London құрылды, ол Хейс галереясы және Поттерс Филдспен шектелген. Бұл Тоули көшесін Лондон қалалық үйімен байланыстыратын жаяу жүргіншілер аймағы. Тоули көшесінен басталатын көріністер Тауэр көпіріне, Лондон мұнарасына және қалалық үйге қарай жиналады. Мұнда "Бірмүйізді ат" деп аталатын балалар театры салынды. "The Scoop" – More London-ның амфитеатры немесе сатылы алаңы, онда жаз бойы тұрақты іс-шаралар (спектакльдер, музыка, ашық ауадағы кинолар) өтеді. Қалалық үйден басқа, Visit London, Ernst and Young компаниясының Еуропалық штаб-пәтері, Norton Rose-тің бас ғимараты және Hilton қонақ үйі сияқты бірқатар танымал Лондон компаниялары да мұнда орналасқан. HMS Belfast кемесі More London-ның жанындағы өзен жағасында тоқтатылған, ал Королеваның серуені Лондон Бридж Сити мен More London-ның солтүстік шекарасы бойынша Темза бойындағы жаяу жүргіншілерге арналған жол ұсынады, ол Тауэр көпірінен Лондон Бриджіне дейін созылады. Бұл Юбилейлік жолдың бір бөлігі. 2012 жылдан бастап Berkeley Homes компаниясының еншілес кәсіпорны St George, Поттерс Филдс пен Тауэр Бридж жолы арасында One Tower Bridge деп аталатын үлкен құнды тұрғын үйлерді салды; пәтерлерден басқа, демалыс және сауда орындары, қоғамдық кеңістік, мұражай, мәдени орталық және ескі Сент-Олаве гимназиясының ғимаратында сәнді қонақ үй де бар.

Қоғамдық ғимараттар

GLA-ның қалалық ғимараты осы жерде 2000 жылы ашылды, бірақ GLA 2021 жылы Tower Hamlets-ке орналасты. 2009 жылы Саутварк кеңесі 160 Тоули көшесіндегі заманауи кеңсе үйінде жаңа әкімшілік орталығын ашты, ол аудан ішіндегі басқа да бірнеше нысандардың орнын басты.

Қоғамдық үйлер

Тули көшесі мен Бермондси көшесінің қиылысында жергілікті өнеркәсіптің бірін еске түсіретін "Көмекердің қолдары" тарихи пабы орналасқан. Онда кемелер салынып жатқан бейнеленген үлкен плитка қабырғасы бар. Шығыс жағынан, "Британния" 1881 жылы салынған және бұрын Тули көшесі мен Шэнд көшесінің бұрышында тұрған. Қазір ғимарат кеңселерге айналдырылған. More London құрылысы кезінде тағы бір паб, "The Antigallican" жабылды. Оның аты ағылшын мен француз арасындағы ежелгі антагонизмге байланысты аталған, ағаштан жасалған әскери кемені еске түсіреді. Сол жақтағы "Сент-Джонс" тавернасы да жабылды. Бұл мүліктер қазір Red Bull UK бас кеңсесінің бөлігі. "The King Of Belgium" 186 Tooley Street мекенжайында орналасқан, ал қазір "The Bridge Lounge and Dining Room" болып өзгертілген. Тауэр Бридж жолымен қиылыста орналасқан "Поммелердің тынығыуы" аймақтың былғары саудасымен ғасырлар бойғы байланысына байланысты осылай аталады және бұрынғы Тауэр Бридж қонақ үйінің орнында орналасқан. Шығысқа қарай, Тули көшесі Ямайка жолына дейін барар жолда "Корольдің қолдары" пабы орналасқан. 1999 жылға дейін картада көрсетілген бірнеше көшелер – Уилсонның кемежайы, Біріккен мүйіздер жолы, Морганның жолағы, Стайнер көшесі және Пикл Херринг көшесі жойылды. 1930 жылдардың басында Тули көшесі мен өзен арасында салынған Бетхелл Estate жаңадан салу үшін толығымен бұзылды. Бұл аймақта Лондонның ең кедей халқы тұрған, және 1840 жылдары холера эпидемиясына ұшыраған. "Royal Oak" деп аталатын тағы бір паб Тули көшесінде болды, ол көбінесе тікелей жазу студиясы ретінде пайдаланылды, бір кезде британдық джаз барабаншысы Фил Симен өзінің "Now! Live!" (1968) альбомына жазу үшін оны қолданған.

Театрлар

Көшедегі жаңадан ашылған екі нысан – театрлар. Unicorn театры жастарға арналған қойылымдар көрсететін, More London дамуының бөлігі болып табылатын, арнайы салынған ғимаратта орналасқан. Ал Southwark Playhouse "The Shipwright's Arms" мейрамханасының артындағы теміржол аркасында орналасқан. Аталған мейрамхана 2013 жылы басты теміржол станциясының қайта құрылысынан кейін Ньюингтон Коузвейге көшірілді.

Қоғамдық өнер, ескерткіштер мен мүсіндер

Брейдуд көшесінің бұрышында, Лондон Бридж ауруханасының бір бөлігі болып табылатын ғимаратта 1861 жылғы өртте қаза тапқан Джеймс Брейдудқа арналған ескерткіш орналасқан. Өзен жағасындағы кеңсе ғимаратының вестибюлінде заманауи өнер туындысы бар. Сол сияқты, Хей галереясының ішінде "Навигаторлар" мүсіні/фонтаны орналасқан. Тули көшесі, Королева Елизавета көшесі және Тауэр Бридж жолының қиылысында екі мүсін тұрғызылған. Олардың бірі – докерлердің кәсіподақ белсендісі, "Транспорт және жалпы жұмысшылар одағының" негізін қалаушы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Черчилльтің еңбек министрі және Атлидің сыртқы істер министрі Эрнест Бевиннің бюсті. Алайда, бұл мүсін жергілікті белгілі тұлға Сэмюэл Борн Бевингтонға арналған толық мөлшердегі ескерткішпен салыстырғанда көлеңкеде қалады. Бевингтон – Бермондсидегі былғары өндірісімен айналысқан әулеттің мүшесі және меценат. Ол Бермондсидің бірінші мэрі ретінде бейнеленген, осы көше де оның құрамына кірген, және ол 1908 жылы қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай орнатылған.

Анекдоттық мәдениет

"Тули көшесінің үш тігіншісі" – нақтыдағы өкілдік құқығынан артық өкілдік құқығы бар екенін сырттай көрсетуге тырысатын кез келген шағын топты атау үшін қолданылатын сөз. Бұл аңыз бойынша, осы аттас кейіпкерлер жергілікті салықтан босатылуды сұраған, оларға құпия кеңеске (Privy Council) өтініш беру керектігі айтылған; осыған байланысты олар шағымдамасын "Біз, Англия халқы" деген сөздермен бастаған. 1381 жылғы басты салығы (Poll Tax) үшін дайындалған Bridge House Rent Roll-дағы көшенің ең көп таралған кәсіптері тігіншілердің еңбегі болғандығы мәлім.

Тули көшесінің қорғалған аумағы

Тули көшесі 1988 жылдың маусымында (Тули көшесінің оңтүстік бөлігі) және 1991 жылдың ақпанында (Тули көшесінің оңтүстік бөлігі) екі ескерткіштерді қорғау аймағы ретінде белгіленді. Аймақта 17 тізімдегі ғимарат бар, оның ішінде: Сент-Олав грамматикалық мектебі (сыртқы және ішкі бөліктері II* санаттағы), Сент-Олаф үйі (II* санаттағы); Хей галереясы (II санаттағы), Дания үйі (II санаттағы), Астон Вебб үйі (II санаттағы), Лондон көпірі ауруханасы (II санаттағы), Диксон қонақ үйі, бұрынғы Тауэр Бридж соты және полиция бөлімі (сыртқы жағы II санаттағы) және «Кемешінің қолы» пабы (II санаттағы). Көптеген басқа ғимараттар жаңартылды немесе аймақтың тарихи-мәдени мұрасын сақтау және жақсарту үшін «сақталған қасбеттер» артына заманауи құрылымдар орналастырылды. Дегенмен, Network Rail ескі теміржол қоймасын және Бермондси көшесі мен Уэстон көшесі арасындағы кеңселерді бұзуға қатысты жоспарлауға сәтті өтініш берді. Бұл теміржол аркаларын кеңейтіп, жаңа күту залдары мен жолаушылар айналымын Tooley көшесінен Лондон көпірі станциясының кешеніне дейін ұлғайтуға мүмкіндік берді. Саутарк кеңесі де Tooley көшесіндегі бірнеше ғимараттарды тізімге енгізбесе де, жергілікті аймаққа «оң үлес» қосатынын анықтады, оның ішінде: «Антигалликан» пабы, Девон Мансион және Магдален үйі.

Лондон көпірінің бекеті

Лондон көпірі вокзалы бастапқыда Тули көшесі деп аталған және 1836 жылы ашылған. Ол 1972-1978 жылдары British Rail компаниясымен қайта жаңартылып, қазір Thameslink бағдарламасының аясында толығымен қайта құрылуда. Бұл қайта құру барысында негізгі кіреберіс батысқа қараған Лондон Бридж көшесінен Тули көшесіне қарай, солтүстікке бұрылатын жаңа кіреберіске көшіріледі. Бұл More London Estate-ке жақын орналасқан жаңа жаяу жүргіншілер алаңын қамтиды және Виктория дәуірінде салынған теміржол виадугы арқылы оңтүстікке қарай жаңа зал арқылы Сент-Томас көшесіне дейін созылады, бұл зал Стайнер көшесінің барлық бөлігі мен Уэстон көшесінің солтүстік бөлігін қамтиды. Network Rail бұл жұмысты 2018 жылы аяқтады.