Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жерді бақылаудың ғаламдық жүйелері (GEOSS) Жерді бақылау тобы (GEO) тарапынан 2005 жылдан 2015 жылға дейінгі 10 жылдық іске асыру жоспары негізінде құрылды. GEOSS қоршаған орта деректерін және шешімдерді қолдау құралдарын өндірушілерді осы өнімдердің соңғы пайдаланушыларымен байланыстыруға тырысады, мақсаты – Жерді бақылаудың жаһандық мәселелерге қатысты маңыздылығын арттыру. GEOSS пайдаланушылардың кең ауқымы үшін толыққанды, дерлік нақты уақыт режиміндегі қоршаған орта деректерін, ақпаратты және талдауларды өндіретін жаһандық қоғамдық инфрақұрылымды құруды көздейді. GEOSS хатшылығының директоры – Барбара Райан.
The Global Earth Observation System of Systems (GEOSS) was built by the Group on Earth Observations (GEO) on the basis of a 10 Year Implementation Plan running from 2005 to 2015. GEOSS seeks to connect the producers of environmental data and decision support tools with the end users of these products, with the aim of enhancing the relevance of Earth observations to global issues. GEOSS aims to produce a global public infrastructure that generates comprehensive, near real time environmental data, information and analyses for a wide range of users. The Secretariat Director of Geoss is Barbara Ryan.
Жерді бақылау жүйелері
Жерді бақылау жүйелері Жер жүйесінің физикалық, химиялық және биологиялық аспектілерін өлшеуге, бақылауға және болжауға арналған құралдар мен модельдерден тұрады. Теңізде жүзетін буйлар температура мен тұздылықты бақылайды; метеорологиялық станциялар мен шарлар ауа сапасы мен жаңбыр суының өзгеруін қадағалайды; сонар және радар жүйелері балық және құс популяцияларын бағалайды; сейсмикалық және Жаһандық позициялық жүйе (GPS) станциялары Жер қыртысы мен ішкі бөлігіндегі қозғалыстарды тіркеді; 60-тан астам жоғары технологиялық экологиялық спутниктер ғарыштан планетаны сканерлейді; қуатты компьютерлік модельдер симуляциялар мен болжамдар жасайды; ал ерте ескерту жүйелері осал халыққа ескерту жібереді. Бұл әртүрлі жүйелер әдетте бір-бірінен оқшау жұмыс істеп келді. Алайда, соңғы жылдары Жерді бақылаудан алынған үлкен көлемдегі дерлік нақты уақыт және жоғары ажыратымды деректерді жинауға арналған жетілдірілген жаңа технологиялар пайда болды. Сонымен қатар, жақсартылған болжам модельдері мен шешімдерді қолдау құралдары шешім қабылдаушылар мен Жерді бақылаудың басқа да пайдаланушыларына осы кеңейіп келе жатқан ақпарат ағынын толыққанды пайдалануға мүмкіндік береді. Жерді бақылауға инвестициялардың қазірде маңызды деңгейге жеткеніне байланысты, Жердің жағдайының толық картинасын жасау үшін әртүрлі бақылау жүйелерін біріктіру мүмкін болды. Жерді бақылауды кеңейтудің шығындары мен логистикасы кез келген бір ел үшін ауыр болғандықтан, жүйелерді халықаралық ынтымақтастық арқылы біріктіру шығындарды үнемдеуге мүмкіндік береді.
Earth observation systems consist of instruments and models designed to measure, monitor and predict the physical, chemical and biological aspects of the Earth system. Buoys floating in the oceans monitor temperature and salinity; meteorological stations and balloons record air quality and rainwater trends; sonar and radar systems estimate fish and bird populations; seismic and Global Positioning System (GPS) stations record movements in the Earth's crust and interior; some 60 plus high tech environmental satellites scan the planet from space; powerful computerized models generate simulations and forecasts; and early warning systems issue alerts to vulnerable populations. These various systems have typically operated in isolation from one another. In recent years, however, sophisticated new technologies for gathering vast quantities of near real time and high resolution Earth observation data have become operational. At the same time, improved forecasting models and decision support tools are increasingly allowing decision makers and other users of Earth observations to fully exploit this widening stream of information. With investments in Earth observations now reaching a critical mass, it has become possible to link diverse observing systems together to paint a full picture of the Earth's condition. Because the costs and logistics of expanding Earth observations are daunting for any single nation, linking systems together through international cooperation also offers cost savings.
Іске асыру
Желілік жүйе ретінде GEOSS барлық GEO мүшелері мен қатысушы ұйымдарға тиесілі. Серіктестер жүйелер жүйесіне өздері үлес қосатын компоненттер мен іс-шараларды толық бақылауда ұстайды. Іске асыру 70-тен астам міндеттерден тұратын Жұмыс жоспары арқылы жүзеге асырылуда. Әрбір міндет тоғыз әлеуметтік пайданың немесе төрт көлденең саланың бірін қолдайды және мүдделі мүшелер мен қатысушы ұйымдар тарапынан орындалады. Үкіметтер мен ұйымдар да түрлі "Алғашқы жетістіктермен" GEOSS-ті дамытты; бұл "GEOSS-қа жасалған алғашқы 100 қадам" 2007 жылғы Кейптаун Министрлер саммитінде ұсынылды. Байқау жүйелерін өзара байланыстыру үшін архитектура және деректерді бөлісу саласында ортақ стандарттар қажет. Жерді бақылау жүйесінің архитектурасы – оның компоненттерінің бірлік ретінде жұмыс істеуі үшін қалай жобаланғанын көрсетеді. GEOSS-тың әрбір компоненті GEOSS тізіліміне енгізілуі керек және басқа қатысушы жүйелермен байланыс орнатуға қабілетті болуы тиіс. Сонымен қатар, GEOSS-қа үлес қосатын әрбір қатысушы деректерді, метадеректерді және өнімдерді толық және ашық алмасуды қамтамасыз етуге бағытталған GEO деректерді бөлісу принциптерін қабылдауы тиіс. Бұл мәселелер GEOSS-тың сәтті жұмыс істеуі үшін өте маңызды. GEOSS ақпаратты және талдауларды тікелей пайдаланушыларға жеткізеді. GEO, GEOSS-тан алынған деректерге бірыңғай интернет-портал ретінде GEOPortal-ды дамытуда. GEOPortal-дың мақсаты – әртүрлі деректер жиынтықтарын біріктіруді жеңілдету, қажетті деректерді және қатысушы жүйелердің порталдарын анықтау, сондай-ақ қолжетімді модельдерді және басқа да шешімдерді қолдау құралдарын табуға көмектесу. Жоғары жылдамдықты интернетке қолжетімділігі шектеулі пайдаланушылар үшін GEO төрт коммуникациялық спутнигі бар GEONETCast жүйесін құрды, олар пайдаланушылар ұстап тұратын төмен құнмен алынатын қабылдау станцияларына деректерді жібереді. Қазіргі уақытта GEONETCast әлі де бастапқы сатысында көрінеді, бірақ кейбір құралдар әзірленген. GEONETCast құралдар жиынтығы қолжетімді және радарлық биіктік өлшеу, өсімдіктер, спутниктік болжамдар және теңіз туралы ақпаратқа қол жеткізу құралдарын қамтиды. GEONETCast арқылы қолжетімді басқа да пайдалы ақпарат – DevCoCast жобасы аясында ұсынылған өсімдіктер және шөлдегі жәндіктер туралы ақпарат, ол GEONETCast-тың кіші жобасы болып табылады.
As a networked system, GEOSS is owned by all of the GEO Members and Participating Organizations. Partners maintain full control of the components and activities that they contribute to the system of systems. Implementation is being pursued through a Work Plan consisting of over 70 tasks. Each task supports one of the nine societal benefit or four transverse areas and is carried out by interested Members and Participating Organizations. Governments and organizations have also advanced GEOSS by contributing a variety of “Early Achievements”; these “First 100 Steps to GEOSS” were presented to the 2007 Cape Town Ministerial Summit. Interlinking observation systems requires common standards for architecture and data sharing. The architecture of an Earth observation system refers to the way in which its components are designed so that they function as a whole. Each GEOSS component must be included in the GEOSS registry and configured so that it can communicate with the other participating systems. In addition, each contributor to GEOSS must subscribe to the GEO data sharing principles, which aim to ensure the full and open exchange of data, metadata and products. These issues are fundamental to the successful operation of GEOSS. GEOSS will disseminate information and analyses directly to users. GEO is developing the GEOPortal as a single Internet gateway to the data produced by GEOSS. The purpose of GEOPortal is to make it easier to integrate diverse data sets, identify relevant data and portals of contributing systems, and access models and other decision support tools. For users without good access to high speed internet, GEO has established GEONETCast, a system of four communications satellites that transmit data to low cost receiving stations maintained by the users. At present, GEONETCast seems still in its infancy, yet some tools have already been worked out. The GEONETCast toolbox has been made available and contains tools to access some radar altimetry, vegetation, satellite prediction and maritime information. Other useful information available through GEONETCast is vegetation and desert locust information provided under the DevCoCast project, which is a subproject of GEONETCast.
Пайдаланушылар топтары
Жерді қадағалау деректері мен ақпараттарына деген сұраныс артуы GEOSS-тың негізгі қозғаушы күші болып табылады. GEOSS іске асыру жоспарында пайдаланушылар мен қолданыс түрлерінің тоғыз тобы анықталған, олар "қоғамдық пайда аймақтары" деп аталады. Бұл тоғыз аймақ – апаттар, денсаулық сақтау, энергетика, климат, су ресурстары, ауа райы, экожүйелер, ауыл шаруашылығы және биоәртүрлілік. Қазіргі және болашақ пайдаланушылар мемлекеттік және жеке сектордағы шешім қабылдаушылар, ресурстарды басқарушылар, жоспарлаушылар, төтенше жағдайларға жауап берушілер және ғалымдарды қамтиды.
The growing demand for Earth observation data and information is the driving force behind GEOSS. The GEOSS Implementation Plan identifies nine distinct groups of users and uses, which it calls “Societal Benefit Areas”. The nine areas are disasters, health, energy, climate, water, weather, ecosystems, agriculture and biodiversity. Current and potential users include decision makers in the public and private sectors, resource managers, planners, emergency responders and scientists.
Қатысушы бастамалар
GEOSS кеңістіктік деректер инфрақұрылымын құруға көмектесетін жүйе ретінде сипатталуы мүмкін. Ол Еуроодақтың 7-ші аяқтама бағдарламасымен қолдау көрсетіліп жатқан GIGAS (GEOSS, INSPIRE және GMES – қолдау шарасы) үйлестіру жобасының қарауындағы үш байланысты бастаманың бірі болып табылады.
GEOSS can be characterized as a contribution towards the establishment of a spatial data infrastructure. It is one of three related initiatives that are the subject of the GIGAS (GEOSS, INSPIRE and GMES an Action in Support) harmonization project under the auspices of the EU 7th Framework Programme.
Қоғамдық пайда салалары
Қоғамдық пайдалы салалар (ҚПС) – GEOSS жобасы күш-жігерін салатын, климатқа қатысты сегіз экологиялық бағыт. Оларға төмендегі санаттар мен кіші санаттар кіреді. Алдын ала иерархиялық сөздік жасалған. Қазіргі таңдағыда осы қоғамдық пайдалы санаттар мен олардың кіші санаттарын құрайтын иерархиялық сөздік тек ағылшын тілінде қолжетімді. Дегенмен, француз, испан және итальян тілдеріне аудармаларын Ұлыбританияның Ноттингем университетінің Геокеңістік ғылымдар орталығының қызметкерлері Клаудия Сиалоне мен Кристин Сток, сондай-ақ Италияның Ұлттық зерттеу кеңесі (CNR), Сарагоса университеті және Еуропалық Одақтың Бірлескен зерттеу орталығының (JRC) бірнеше қызметкерлері жасаған. Сондай-ақ, Любляна университетінің Биотехникалық факультеті Словениядағы ҚПС-нің словен тіліндегі нұсқасын аударған.
Societal Benefit Areas (SBAs) are eight environmental fields of interest, all of which relate to climate, around which the GEOSS project is exerting its efforts. These include the categories and subcategories below. A preliminary hierarchical vocabulary has been created. Currently, the hierarchical vocabulary structuring these societal benefit categories and their subcategories are available only in English. However, translations have been created for French, Spanish and Italian versions by Claudia Cialone and Kristin Stock of the Centre for Geospatial Science (CGS) at the University of Nottingham, UK, with input from a number of people from the Consiglio Nazionale delle Ricerche (CNR) in Italy, the University of Zaragoza and the European Union Joint Research Centre (JRC). Translations have also been accomplished for a Slovenian version of the SBAs by the Biotehnical faculty of the University of Ljubljana, SI.