Кіріспе
Го ойынында екінші ойыншының кемшілігін өтеу үшін берілетін ұпайлар – бұл ақ тастармен ойнайтын ойыншының есебіне, өтемақы ретінде қосылатын ұпайлар. Қара тастармен ойнаудың бірінші жүріс артықшылығының құндылығы ойын соңында 5 пен 7 ұпай аралығында деп есептеледі. Жапон және корей ережелері бойынша стандартты мөлшері – 6,5 ұпай; қытай, Инг және AGA ережелері бойынша – 7,5 ұпай; Жаңа Зеландия ережелері бойынша – 7 ұпай. Бұл әдетте екі ойыншының тең дәрежедегі ойындары үшін қолданылады. Егер ойыншылардың дәрежесінде бір қадамдық айырмашылық болса, күшті ойыншы көбінесе ақ тастармен ойнайды, ал ойыншылар аққа 0,5 ұпайлық жеңілдік беруге келіседі немесе мүлдем бермейді. Комидаши (コミ出し) – жапон тіліндегі толық атау. Қытай тіліндегі термині – tiē mù (铁目), ал корей тіліндегі термині – deom (덤). Го ойынының стандартты 19x19 торларынан әлдеқайда кіші, мысалы 7x7 сияқты тақталар үшін де ұпай мөлшерін анықтауға күш-жігер жұмсалды. Экологиялық Го ойынын енгізген Эльвин Берлекамп, комбинаторлық ойын теориясынан температура тұжырымының практикалық маңыздылығын көрсету үшін ұпайды кеңінен жалпылады.
Komi (込み, コミ) in the game of Go are points added to the score of the player with the white stones as compensation for playing second. The value of Black's first move advantage is generally considered to be between 5 and 7 points by the end of the game. Standard is 6.5 points under the Japanese and Korean rules; under Chinese, Ing and AGA rules standard is 7.5 points; under New Zealand rules standard is 7 points. typically applies only to games where both players are evenly ranked. In the case of a one rank difference, the stronger player will typically play with the white stones and players often agree on a simple 0.5 point to break a tie in favour of white, or no at all. Komidashi (コミ出し) is the more complete Japanese language term. The Chinese term is tiē mù and the Korean term is deom (덤). Efforts have been made to determine the value of for boards much smaller than the standard 19x19 grid for go, such as 7x7. When introducing Environmental Go, Elwyn Berlekamp made a broad generalisation of to illustrate the practical value of the temperature concept from combinatorial game theory.
Толық сандар мен жартылар
Көптеген жарыстардағы дәстүрлі коми – 6,5 балл сияқты жарты сан болып табылады. Бұл ыңғайлы және элиминациялық турнирлерде кең таралған, себебі бұл тең ойынды (жапон тілінде "jigo") және қайта матчтарды азайтады (жапондық ережелер бойынша тең ойын мүмкін, себебі жапондық ереже қайталанатын позицияларды тек ең қарапайым жағдайда, яғни "ко" деп аталатында ғана тыйымдайды). Клубтық немесе достық партияларда бұл мәселе емес, сондықтан 6 балл да практикалық. Швейцария жүйесінде тең ойын ыңғайсыз, сондықтан теңдікті шешу үшін қосымша көрсеткіштер қолданылады. Кейбір адамдар тең ойынның зияны жоқ деп санайды. Тең ойынға тыйым салу, егер ойыншылардың шеберлігінде ешқандай айырмашылық болмаса, бірін артық бағалауға алып келуі мүмкін.
Тарих
Ақтардың нашар жағдайда болуына себебі, қаралар бірінші қозғалысты жасайды, бұл ойыншыға сенте ("бастамашылық") мүмкіндігін береді. Мәліметтерге сәйкес, қаралардың жеңіс көрсеткіші жоғары. Бірақ, бірінші ойнаудың маңыздылығы 1920 жылдарға дейін ережелерде қарастырылмады, содан кейін де тек уақытша шешім қабылданды. Компенсация (коми) жүйесі Жапониядағы кәсіби Го-ға 1920 жылдары инновациялардың біртіндеп енгізілуі ретінде ұсынылды. 1922 жылы құрылып, 1924 жылы Нихон Ки құрылғанда таратылған Го ұйымы 裨聖会, көптеген ережелік жаңалықтарының ішінде 4,5 балдық комиді қолданды. Комидің дұрыс шамасы жылдар бойы қайта қарастырылды, себебі кәсіби ашылу стратегиясы дамыды. Алғашқыда коми 2,5 немесе 3 бал болуы мүмкін еді. Кейін ол 4,5 балға, содан кейін 5,5 балға дейін өсті. 5,5 балдық коми ұзақ уақыт бойы қолданылды, бірақ зерттеулер көрсетті, 5,5 бал Ақтардың кемшілігін толық өтеуге жеткіліксіз. "Иго Ненкан" (Кидо жылнамасы) жылдық ойындардың статистикалық талдауларын жариялап, көптеген мықты ойыншылардың сезімін растады. Деректер базасын қолдану қаралардың 53% жеңіске жеткенін, тіпті ең жоғары деңгейде де көрсетті. Содан кейін коми 6,5 балға дейін көтерілді. Кейбір жарыстарда 7,5 балға дейін қолданылады. Қытайлық санау әдісі бойынша 5,5 пен 6,5 бал арасындағы айырмашылық минималды. Қытай деректері әдетте 5,5 үшін 2,75 сияқты екі есе азайтылған шамаларды келтіреді, кем дегенде Қытайдың ішкі жарыстарында, себебі бір тас (Қытайда әдетте қолданылатын есеп бірлігі) екі балға тең. Мүмкіндікпен ойналатын ойындарда коми көбінесе 0,5 балды құрайды. Ақ ойыншының бірінші қозғалысынан бұрын қара тастардың бірін немесе бірнешеуін (көбінесе ойыншылардың дәрежесіндегі айырмашылыққа сәйкес) ойнау артықшылығы, қалған кемшілікті құрайды, ал 0,5 коми тең түскен жағдайда Ақтардың жеңімпаз болуын анықтайды. Го тарихшысы Джон Фэйрберн коми тарихы туралы жазған. 1977 жылғы "Introduction to Go" кітабында ол бұл шама шамамен 5 екенін айтқан.
Стратегияға әсері
Кішігірім қателіктер бір ұпайға тұратындықтан, komi-дің "шынайы" құны туралы талқылау, әлемдегі ең жоғары деңгейдегі ойыншылар үшін ғана маңызды. Олар (көбінесе) ашылу теориясының сарапшылары болып табылады және ашылу стратегияларын өз әріптестерімен нақты ойында бағалайды. Komi-дің енгізілуі және кейіннен арттырылуы, бірінші ойыншы – қараға одан да амбициялы немесе шабуылдық стратегияларды қабылдауға алып келді. Komi болмаған кезде, екінші ойыншы ретінде ақтар, қараның классикалық стратегиясын бұзуға тырысты, оны кейде 3 ұпаймен сенімді жеңіске жетуге бағытталған деп сипаттайды. 1950 жылдар шамасында көптеген кәсіби турнирлерде komi енгізілгеннен кейін, қараның бұрынғы әдістерін қайта қарастыру қажет болды, себебі ақтарға қауіпсіз аймақта (кәсіби деңгейде) бұрынғыдан әлдеқайда аз ұпай жеткілікті болды. 3-3 нүктесі ақ үшін қызықты мүмкіндікке айналды, бұрын ол тәжірибелік сипатта көрінетін, және оны Го Сейген мен Саката Эйо ерекше дамытты. Келесі онжылдықтарда классикалық және шинфусеки техникаларының үйлесімі қалыпты жағдайға айналды. Ең айқын әсері – 4-3 нүктесінің 4-4 нүктесімен ауыстырылуы, бұл бұрышты алғашқы болып басып алудың ең көп таралған тәсіліне айналды.
Кемелді коми
Теориялық тұрғыдан алғанда, Комидің толық мәні екі тарап та мінсіз ойнаған жағдайда, әрбір ойынның нәтижесі Джиго (тең нәтиже) болар еді. Бірақ іс жүзінде адам немесе компьютер ешқандай Go-ны мінсіз ойнай алмайды, сондықтан бұл мән нақты белгісіз. Дегенмен, аумақтық есептеу ережелері бойынша және Секи болмаған жағдайда, толық Коми тақ сан екенін дәлелдеуге болады, ал кәсіби және компьютерлік ойындардың статистикасы 7 дұрыс мән екенін көрсетеді.
Жергілікті өзгерістер
6.5 балл 2007 жылы кең таралған коми болғанымен, әр ел, қауымдастық және турнир өздерінің нақты комиін белгілей алады: Жапонияда бұрынғыда коми шамамен 2.5 балл болған. Кейін ол 4.5 баллға дейін көтерілді. 1955 жылы Оза турнирі 5.5 баллдық комиді қабылдаған алғашқы турнир болды. 5.5 мәні бірнеше онжылдық бойы стандартқа айналды. 2002 жылы Nihon Ki-in ескі ереже бойынша қараның 51.855% жеңіске жеткенін атап, комиді 6.5 баллға көтерді. Кореяда бұрын 5.5 балл болса, қазір 6.5 балл қолданылады. Қытайда 5.5 балл жиі қолданылған, бірақ қазір 7.5 балл стандарт болып табылады. Қытайлық есептеу жүйесіне сәйкес, 6.5 баллдық коми 5.5 баллдық комиден айтарлықтай өзге нәтиже береді. Америкада Америкалық Го қауымдастығының (AGA) ресми ережелерінде бұрын 5.5 балл көрсетілген, бірақ кейін АҚШ комиін ресми түрде арттырудың әсерін анықтау үшін бейресми ойындар мен турнирлерде 8.5 баллға дейінгі мәндермен тәжірибе жасау ұсынылды. Американдық Го қауымдастығы 2004 жылдың тамызында комиді 5.5-тен 7.5-ке өзгертті, бұл өзгеріс 2005 жылдан күшіне енді. Жаңа Зеландия ережелерінде коми 7 балл деп белгіленген. Инг қоры (Инг ережесі) бойынша коми 8 баллға тең. Инг жүйесіндегі есептеу әдісінің ерекшелігіне байланысты, бұл коми жапондық ережелер бойынша 7.5 баллға баламалы.
In Japan, the usual komi was once about 2.5 points. Some time later, it was raised to 4.5 points. In 1955 the Oza became the first tournament to adopt 5.5. The value of 5.5 became standard over some decades. The Nihon Ki in increased the komi to 6.5 in 2002, citing Black's 51.855% win rate under the old rule. In Korea, it used to be 5.5, but is now 6.5. In China, 5.5 points was common, but 7.5 is now standard. A value of 6.5 would seldom give a different result from 5.5 due to Chinese scoring rules. In America, American Go association (AGA) official rules used to specify 5.5 points, however they later suggested also experimenting with values up to 8.5 points in both informal games and tournaments in order to gather data to determine the effects of increasing U. S. komi officially. The American Go Association changed komi from 5.5 to 7.5 in August 2004, effective 2005. The New Zealand rules specify a komi of 7. For the Ing Foundation (Ing rules) komi is specified as 8 points. Due to the different counting method used by the Ing system, this komi is equivalent to 7.5 points under the Japanese rules.
Тұрақты өтемақылық нүктелер жүйесі
Комидің ең көп таралған түрі – белгілі бір өтемақы ұпайлар жүйесі. Go ұйымы немесе турнир директоры анықтаған белгілі бір мөлшердегі ұпайлар, тең ойында (тосқауылдарсыз) бірінші ойыншының (қара) басымдығын теңестіру үшін екінші ойыншыға (ақ) беріледі.