Кіріспе

Сан-Францискодағы парк, Калифорния, АҚШ
Парк пен ойыс Сан-Францисконың әртүрлі ландшафтарын 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырларда аймақтың қарқынды дамуынан бұрынғы күйінде көрсетуге мүмкіндік береді. Парк еркін ағатын Islais Creek және оған байланысты жағалаудағы тіршілік ортасын, қызыл құйрықты бүркіттер мен үлкен мүйізді соулардың жұптасуына қолайлы, ағаштармен жапсарлас кең жайылымдарды, көзге түсетін тас тіктеп тұрған жерлерді және "жағалау бұталары" өсімдік қауымдастықтарымен жабылған құрғақ далаларды қамтиды. Барлығының шамамен 70% парктің және ойыстың дамытылмаған Табиғи аймақ ретінде белгіленген. Глен Каньон паркінің биіктігі оңтүстік жағында теңіз деңгейінен шамамен 225 фут (69 м) болса, солтүстік жағында және каньонның шығыс жиегі бойында 575 фут (175 м) дейін жетеді; каньон қабырғалары өте тік, көптеген беткейлерінің ұзындығы мен биіктігінің арақатынасы 1:1 (100 пайызға) жуық. Глен Каньон паркіндегі ресми демалыс орындары көбінесе оңтүстік жағында орналасқан (әуе суретін қараңыз). Бұл нысандарға қоғамдық демалыс орталығы, футбол және теннис корлары, ойын алаңдары және арқанмен жүгіру жолдары кіреді. Парк жергілікті тау шаңғышылары үшін де танымал, олар оны Сан-Франциско маңындағы ең жақсы "боулдеринг" орындарының бірі деп есептейді. Islais Creek-ке жақын, каньонның ортасында орналасқан қосымша ғимарат Silver Tree Day Camp және Glenridge Cooperative балабақшасына қызмет көрсетеді. Паркке оңтүстік-шығыс бұрышынан (Босуорт көшесінің соңынан) оңай кіруге болады. Солтүстікке қарай, Сассекс көшесінен кіреберіс бар, онда ағаштан жасалған баспалдақтар паркке түсіп кетеді. Сондай-ақ, Diamond Heights сауда орталығынан паркке апаратын жолдар бар. Олардың бірі туралы Джозеф Стаббс былай деп жазды: "Бұл парктің ішкі жағының жоғарыдан көрінісі, әсерлі және керемет. Бұл орын парктің ортасында, Diamond Heights сауда орталығы мен Джордж Кристофер ойын алаңының артында орналасқан".

Ислаис сағасы

Қаңғадан Islais Creek тармағы (жабайы жарағай вишнясының "Islay" атымен аталған) бастау алады. Бұл Сан-Францискодағы көпшілікке қолжетімді ең ірі сақталған өзен. Ислаис өзені ағатын қаңғаның төменгі бөлігі бетегелеп келгенмен, еңісі орташа, шамамен 1.6 километрге жуық қашықтықта 107 метрге төмендейді. Қалалық құрылыс Ислаис өзенінің су жиналатын алабын 80 пайызға дейін азайтты.

Жабайы табиғат

Өзенде жыл бойы шамалы, бірақ үздіксіз табиғи ағын бар, ал су және одан өсетін өсімдіктер жануарларға – скунстарға, опоссумдарға, егершелерге, қызыл құйрықты бүркіттерге, қызыл иықты бүркіттерге, үлкен мүйізді соқыр тышқандарға, койоттарға және сирек кездесетін жергілікті Сан-Франциско төртбұрышты құйрықты шортанға (Ischnura gemina) мекен ететін ортаны қамтамасыз етеді.

Геология және тау жыныстары

[[Файл:Глен Каньон Паркінің Черт шығыршығы.jpg|thumb|right|alt=Тас формациясының суреті, төменгі жағында жол мен көлік. |О'Шонесси аңғарындағы францискандық шерт тау жыныстарын көрсететін жол кескіні. Қабаттасқан қабаттардың керемет бүлінуі жағалаудағы тау жоталарын көтеріп тұрған тектоникалық күштерді көрсетеді, сондай-ақ осы тау жыныстарының бастапқыда тегіс қабаттарын қазіргі таңғажайып пішіндерге өзгертеді. Бұл аймақтағы шерт радиолариялық жаратылыстардың қазбаларына бай. Жолдың үстіндегі және айналасындағы жерлер осы аймақтағы жұқа, құрғақ топырақтарда әдетте кездесетін "койот жусанды бұтасы" өсімдіктер қауымдастығына ие. Каньонның төменгі беткейлерінің негізінен беткей шөгінділерімен/құлама толтырылымымен жасырылған тасты лава немесе жасыл тас; олар осы жердегі орнынан жүздеген шақырым оңтүстік-батысқа қарай орналасқан кезде терең мұхит түбіндегі жарықтардан шыққан. Жоғарғы беткейлер мен жарлар лаваның үстіне жиналған сансыз радиолариялық жаратылыстардың қалдықтарынан қатайған шерттен тұрады. Шөгіндінің қызыл түсіне гидротермальдық бұлақтардан алынған темірдің әсері тиді. Лава мен шерт экваторға жақын мұхиттың тереңдігінде пайда болды және теңіз түбінде Калифорнияға қарай солтүстік-шығысқа қарай иірілді. Жағалауға жақын жерде, кейбір аймақтарда, соның ішінде Глен Каньонның оңтүстік-шығыс беткейінің шағын бөлігіне, граувак жиналды. Субдукция терранды құрлыққа қысып, ол ақырында Калифорнияның жағалауын құрайтын францискандық формацияның бөлігіне айналды. 160-80 миллион жыл бұрын судың астына түсу кезінде және одан кейінгі көтерілу кезінде терран бұрылып, сындырылып, бұзылды, ал шерт О'Шонесси бульвары бойындағы жол кескіндерінде қазір көрінетін тығыз бүктемелерге айналды (суретке қараңыз). Зауыт ұзаққа созылмады. 1869 жылдың 26 қарашасында болған жарылыс барлық нысанды толығымен жойды, газет есебінде айтылғандай, нысанның әрқайсысы және оны қоршаған қоршау "жүздеген бөлікке" айналды. Екі адам қаза тауып, тоғыз адам жарақат алды; зауыт кейіннен Голден Гейт паркіне оңтүстікке қарайғы құмды төбелерде қайта салынды. Зауыт орналасқан жер Калифорнияның тарихи ескерткіші №1002 болып белгіленді, бірақ әлі сайтқа ескерткіш орнатылмаған.]]

Крокер дәуірі

1889 жылы Крокер жылжымайтын мүлік компаниясы үй сатып алушыларды қызықтыру үшін жаңа аудан салу мақсатымен каньонды сатып алды. Жанна Александр жазғандай, Крокер құс үйі, кішкентай зообақ (аюлар, пілдер мен маймылдар), боулинг алаңы, сондай-ақ, әуе шарымен саяхаттау және каньон арқылы тартылған арқанмен жүретін батыл акробаттан тұратын шағын ойын-сауық паркін ашты. 1907 жылдан 1922 жылға дейін Глен-Каньон паркі көбінесе ересектерге арналған демалыс орны ретінде пайдаланылды. Крокер жылжымайтын мүлік компаниясы үстелдер мен орындықтар, бейсбол алаңы және жүгіру жолы салды. Парк қоршаумен қоршалып, ұйымдарға компаниялық пикниктер үшін жалға берілді, олар көбінесе шулы төбелес пен мас күйдегі ұрысқа ұласты. Аудандағы балалар ойынға басқа жер іздеуге мәжбүр болды.

Қалалық саябақ

Глен-Каньон саябағының картасы 1958 жылы Кросстаун тас жолы үшін ұсынылған маршрутты көрсетеді. Азаматтар қозғалысы Глен-Каньон саябағына жеткенге дейін тас жол құрылысын тоқтатты. Крокер дәуірі 1922 жылы Сан-Франциско қаласы Глен-Каньон саябағы мен демалыс орнын сатып алғанда аяқталды. Жоспар бірнеше тұрғындар тобының қарсылығына байланысты тоқтатылды. 1940 жылдардың соңында Сан-Франциско үшін жоспарланған тағы алты тас жол шамамен бір уақытта жойылды; Сан-Францискоға арналған тас жол жоспарына байланысты туындаған жанжалдар 1960 және 1970 жылдардағы АҚШ-тағы тас жолға қарсы қозғалыстардың алғашқы оқиғаларының бірі болды. Алты жыл өткен соң, 1964 жылы, О'Шонесси бульварына қарай бағытталған көше бөлігін кеңейту үшін Босворт көшесіндегі үйлер мен бизнестер бұзылды.

Болашақ басқару

Сан-Франциско қалалық әкімдігі қаланың бақылауындағы барлық "табиғи аймақтар" үшін басқару жоспарларын жасауды міндеттеді, және бұл процестің нәтижесінде 2006 жылдың ақпан айында Маңызды табиғи ресурстар аймақтарын басқару жоспары жарияланды. Мысалы, жоспарда кейбір ірі, есейген ағаштарды (көбінесе Австралиядан әкелінген эвкалипттер) алып тастау көзделген, бұл кішігірім жергілікті өсімдіктерге жағдай жасауға бағытталған. Жоспарға сондай-ақ саябақты демалыс мақсатында пайдалануға жаңа шектеулер енгізілген: кейбір жолдардың және тау шаруашылығымен айналысатын аймақтардың жабылуы, сондай-ақ тізгінсіз жүрген иттерге тыйым салу. Глен-Каньон саябағында 2004 жылы 20 эвкалипт ағашы алынып тасталды. Жоспарда өзенді одан әрі жақсарту, саябақтың шабындықтарын кеңейту және орманның төменгі қабаттағы өсімдіктерін дамыту мақсатында барлығы 6000 ағаштан қосымша 120 ағаш алып тастау қарастырылған. Сондай-ақ, жоспарда қамыстың тығыз өсімдіктерімен жасырылған өзен бойындағы ашық су жазықтарын қалпына келтіру көзделген. Өзендегі өзгерістер өзен жағалауының бөліктерін түрлі өсімдіктермен қайта отырғызу және "жуу" құрылыстарын орнату арқылы жүзеге асырылатын болады. Глен-Каньон саябағында екі сирек кездесетін түрдің популяциясы қоныстанды: "қауіпті жағдайдағы" Сан-Францисконың қызылқұйрықты қызылшасы және "жою қаупі бар" Миссия көк көбелегі. Жоспарда осы жәндіктердің өзін-өзі қамтамасыз ететін популяциясын дамытуға мүмкіндік беретін саябақты басқарудағы өзгерістер ұсынылған. Қызылшалардың популяциясы 1980 жылдары Джон Хаферник және оның әріптестері тарапынан жергілікті түрлердің жойылуына дейін зерттелді; олар 1996 жылы осы қызылшалардың популяциясын қайта енгізді, ол екі маусым бойы сақталды. Бұл жәндіктерге ашық су ортасы қажет, оны сақтау қиынға соқты. Миссия көк көбелектерінің саны шамамен біріккен Twin Peaks табиғи аймағында азайып барады; парк қызметкерлері 1980 жылдары 150-ге жуық көбелектерді тіркеген болса, 2001 және 2007 жылдар аралығында тек төртеуі ғана табылған. 2009 жылдың сәуірінде қайта енгізілді. Глен-Каньон саябағына да қайта енгізу мүмкін. Мұндағы басты мәселе – осы көбелектердің личинкаларының тамағы болып табылатын "күміс бұта" өсімдігін қайта қалпына келтіру болып көрінеді. Глен-Каньон саябағының маңызды бөлігі қазір жергілікті емес түрлермен жабылған, оның ішінде эвкалипт орманы (17 акр), француз қызылқызылы (6 акр) және далалық горчица, бірақ 2007 жылға дейін іске асыруға қаржы бөлінбеді.