Кіріспе
Лондондағы опера компаниясы
Корольдік опера – Ұлыбританияның орталық Лондонда орналасқан опера компаниясы, Ковент-Гардендегі Корольдік опера үйінде тұрақты түрде қойылымдар қояды. Англиялық Ұлттық операмен бірге, ол Лондонның екі маңызды опера компаниясының бірі болып табылады. 1946 жылы Ковент-Гарден опера компаниясы ретінде құрылған компания 1968 жылға дейін осы атауды сақтап келді. Бұл компания бұрынғыда түрлі импресариолармен қысқа мерзімді маусымдар өткізген үйге ұзақ жылдық маусым мен тұрақты басқаруды әкелді. Құрылғаннан бері Корольдік опера үйін қазіргі Корольдік балет деп аталатын би тобымен бөліседі. Компания құрылған кезде барлық қойылымдарды ағылшын тілінде қою саясаты болған, бірақ 1950 жылдардың соңынан бастап көптеген опералар түпнұсқа тілінде қойылатын болды. Бастапқыда орындаушылар британдық және Достас елдерінің әншілерінен және халықаралық қонақ жұлдыздардан құралды, бірақ компания ішінде әншілердің мансабын дамыту алғашқы жылдары тұрақты саясатқа айналды. Мария Каллас, Пласидо Доминго, Кирстен Флагстад, Ханс Хоттер, Биргит Нильсон, Лучано Паваротти және Элизабет Шварцкопф сияқты көптеген қонақ әртістер болды. Компания қатарынан халықалық деңгейде танымал болғандардың арасында Джерайнт Эванс, Джоан Сазерленд, Кири Те Канава және Джон Викерс бар. Компанияның Дэвид Вебстер басшылығымен қарапайым бастамадан әлемдегі ең ірі опера театрларымен теңесуі 1968 жылы «Корольдік опера» атағымен мойындалды. Вебстердің 1970 жылы тағайындалған ізбасары Джон Тули кезінде Корольдік опера гүлденді, бірақ 1988 жылы ол зейнеткерлікке шыққаннан кейін тұрақсыздық кезеңі және 1997 мен 1999 жылдар аралығында Корольдік опера үйінің қайта құру және қалпына келтіру үшін жабылуы болды. XXI ғасырда басқару режимі қайтадан тұрақталды. Компания құрылғаннан бері алты музыкалық жетекші болды: Карл Ранкл, Рафаэль Кубелик, Георг Солти, Колин Дэвис, Бернард Хайтинк және Антонио Паппано.
Өмірбаян
XIX ғасырдың ортасынан бастап Ковент-Гардендегі Корольдік опера театрында опера қойылды, бастапқыда Михаэль Костаның Корольдік итальян операсы труппасымен. Өрттен кейін 1858 жылы жаңа ғимарат ашылды, онда Корольдік ағылшын операсы компаниясы орналасты, бұл труппа бұрын Дрюри-Лейндегі Корольдік театрдан көшіп келген болатын. 1860-шы жылдардан Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін әртүрлі синдикаттар немесе жеке импресариолар Корольдік опера театрында (1892 жылы осылай аталған) операның қысқа маусымдарын ұсынды, олар түпнұсқа тілінде, жұлдызды әншілер мен дирижерлердің қатысуымен қойылды. Соғысқа дейінгі операны тарихшы Монтегю Халтрехт «халықаралық, сәнді және эксклюзивті» деп сипаттады. Соғыс жылдары Корольдік опера театры иелері, «Ковент Гарден Пропертиз Лтд» компаниясы, оны би залы ретінде табысқа қанағаттандырған «Мека Баллрумдарға» жалға берді. Соғыс аяқталар алдында иелері «Бузи мен Хоукс» музыка баспасымен байланысып, ғимаратты жалға алу және операны (және балетті) қайтадан қоюға қызығушылықтарын білдірді. «Бузи мен Хоукс» ғимаратты жалға алып, операцияны жүргізу үшін құрылған коммерциялық емес қайырымдылық қорына кең өренімді шарттармен қосалқы жалға берді. Қор төрағасы лорд Кейнс болды. Соғысқа дейінгі жыл мезгілдерінің режиміне оралуға қысым болды. Сэр Томас Бичем, 1910-1939 жылдар аралығында Ковент-Гарденде көптеген маусымдар ұйымдастырған, соғыс аяқталғаннан кейін оны қайтадан ұйымдастыруға сенімді болды. Алайда, «Бузи мен Хоукс» және Ковент-Гарден компаниясының бас атқарушы директоры болып тағайындалған Дэвид Уэбстер жыл бойы операны ағылшын тілінде, тұрақты труппамен ұсынуға бел буды. Бұл мақсатқа жету үшін Садлер Веллс опералық труппасын Корольдік опера театрына шақыру қажет деп есептелді. Ол өзінің жаңа опералық труппасын құруға ниеттенген еді.
Басталуы: 1946-1949
Вебстердің бірінші міндеті – компанияны бастау үшін музыкалық директорді тағайындау болды. Ол Бруно Вальтермен және Юджин Гуссенспен келіссөздер жүргізді, бірақ ешқайсысы да басқа елдерде танымал жұлдыздары жоқ опера компаниясын қарастыруға құлық танытпады. Вебстер бұл лауазымға көпшілікке беймәлім австриялық Карл Ранкльді тағайындады. Соғысқа дейін Ранкл Германия, Австрия және Чехословакияда опера театрларын басқаруда мол тәжірибе жинаған. Ол Вебстердің шақыруын қабылдап, опера мен балеттерде ойнайтын тұрақты оркестрмен бірге жаңа опера компаниясының жетекші әртістері мен хорын жинап, оқытуға кірісті. Опера компаниясының тұңғыш қойылымы 1947 жылдың 14 қаңтарында «Кармен» операсы болды. Көрермендер пікірі жағымды болды. The Times газеті былай деп жазды:
«Бұл қойылымның барлық актерлері Ұлыбританиядан немесе Ұлттар Достастығынан шыққан». Дэвис өзінің 15 жылдық қызметі барысында 30-дан астам операны қойды, бірақ, оның айтуынша, «Лорин Маазель, Аббадо және [Рикардо] Мути сияқты дирижерлер жаңа қойылымдар үшін ғана келеді». Ранкл мен Солтиден өзгеше, Дэвис әлемдегі ең үздік дирижерлердің Ковент-Гарденге шақырылуын қалады. The Times газетінде Джон Хиггинс былай деп жазды: «Дэвис режимінің ерекше белгісі – Ковент-Гарденге күрт ағылып келген халықаралық дирижерлердің көптігі. Дэвис басқарған кезде тізімнен тек үш атақты есім ғана жоғалды: Караян, Бернштейн және Баренбойм». Дэвистің компаниясында дирижерлік еткен белгілі қонақтардың қатарында Карлос Клейбер «Der Rosenkavalier» (1974), «Elektra» (1977), «La bohème» (1979) және «Otello» (1980) операларын қойды, ал Аббадо Пласидо Доминго мен Катя Риччареллидің қатысуымен «Un ballo in maschera» (1975) операсын қойды. Әдеттегі репертуардан басқа, Дэвис Бергтің «Люлу» және «Воззек», Типпеттің «Кноталар бағы» және «Мұздың жарылуы», Александр Землинскийдің «Дер Зверг» және «Флоренциялық трагедия» операларын қойды. Сондай-ақ Карло Бергонци, Николай Гедда, Лучано Паваротти тенорлары мен Готтлоб Фрик басы да өнер көрсетті. Компаниямен бірге Джанет Бейкер, Хизер Харпер, Джон Томлинсон және Ричард Ван Аллан сияқты британ әншілері де өнер танытты. Дэвистің сол кездегі Корольдік опера тарихындағы ең ұзақ мерзімге созылған қызметі 1986 жылдың шілдесінде гала-концертпен емес, оның талабы бойынша, Fidelio операсының арзан билет бағасымен променад қойылымымен аяқталды.
1987 жылдан 2002 жылға дейін
Дэвистің орнын басу үшін Ковент-Гарденнің кеңесі сол кезде Глиндеборн фестивалінің музыкалық жетекшісі болған Бернард Хейтинкті таңдады. Ол өзінің репертуары үлкен болмаса да, өте сапалы орындауларымен жоғары бағаланды. Компания 1990-шы жылдарға қарай музыкалық және драмалық тұрғыдан гүлденді. 1993 жылы Хейтинктің дирижерлік етіп тұрған "Майстерзінгер" қойылымы, Джон Томлинсон, Томас Аллен, Гёста Винберг және Нэнси Густафсон қатысқан спектакль, және 1994 жылы Ричард Эйрдің Солти дирижерлік еткен "Травиата" қойылымы Анджела Георгиуді жұлдыздыққа көтерді. Біраз уақыттан бері таза музыкалық мәселелер Корольдік опера үйіндегі практикалық және басқарушылық дағдарыстарға ұшырады. Сэр Джон Тули 1988 жылы бас директор лауазымынан зейнетке шықты, ал оның орнына теледидар өндірісінің директоры Джереми Айзекс тағайындалды. Кейін Тули әдеттегі сақтығын тастап, Айзекстің кезеңін апат деп атады, нашар басқаруды, салдарынан штаттық бірліктердің артығынан бақылаусыз өсуіне және шығындар мен билет бағасының күрт өсуіне байланысты сынға алды. Айзекс пен оның әріптестері, әсіресе Хейтинктің арасындағы шиеленісті қарым-қатынас та зиян келтірді. "Жылдар бойы Опера үйі басқарудың нашарлығы мен хаостың символы болды. Оның ішкі жұмысы BBC-нің "Үй" реалити-шоуы арқылы жұртшылықтың күлкісіне айналды", - деп жазды The Daily Telegraph. 1995 жылы Корольдік опера "Верди фестивалін" жариялады, оның бастамашысы компанияның жетекші Верди маманы, сэр Эдвард Даунс болды, ол Австралиядан оралған еді. Мақсаты – 1995 жылдан бастап Вердидің өліміне 100 жыл толуына дейін, яғни 2001 жылға дейін Вердидің барлық операларын сахнада немесе концерттік орындауда көрсету. Композитор өмірінде қайта жазылған опералар, мысалы, "Симон Бокканегра", түпнұсқа және қайта қарастырылған нұсқаларында қойылды. Фестиваль Вердидің толық циклын сахналауға қол жеткізе алмады, опера үйінің жабылуы көптеген жоспарларды бұзды, бірақ The Guardian газетінің пікірінше, "Даунс итальяндық шебердің көптеген маңызды және шағын шығармаларын өзінің немесе басқа дирижерлердің жетекшілігімен таныстыра алды". Онжылдық ішінде опера және балет компаниялары үшін ең қиын оқиға – 1997 жылдан 1999 жылға дейін Корольдік опера үйінің күрделі жөндеуге байланысты жабылуы болды. The Independent on Sunday газеті Айзекстің "опера үйінің қайта құрылу кезінде жабылуын нашар басқарғанын" жазды. Айзекс кеткеннен кейін үш жылдың ішінде басқарудағы тұрақсыздық сақталды, үш бас атқарушы директор қызмет етті. Айзекстің орнын басушы Гениста Макинтош 1997 жылдың мамырында бес айдан кейін денсаулығының нашарлауын айтып, қызметтен кетті. Оның орнына Өнер кеңесінен келген Мэри Аллен тағайындалды. Алленнің тағайындалуы мұндай тағайындаулар бойынша кеңестің ережелеріне сәйкес келмеді, және опера үйінің басқаруына қатысты House of Commons Select комитетінің сынды баяндамасынан кейін ол 1998 жылдың наурыз айында опера үйінің толық кеңесімен бірге, төраға лорд Чадлингтонды қоса, отставкаға кетті. Жаңа кеңес 1998 жылдың қыркүйегінде Майкл Кайзерді бас директор етіп тағайындады. Ол екі компанияның қаржысын жақсартуға және опера үйін қайта ашуға жетекшілік етті. Ол табысты басшы деп есептелді, және ол 2000 жылдың маусымында екі жылдан кейін Вашингтондағы Кеннеди орталығын басқаруға кеткенде көптеген адамдар таң қалды. Ескі ғимаратта соңғы опералық музыка 1997 жылдың шілде айында опера мен балетке арналған қоштасу кешінде, Сольти дирижерлік еткен және Брин Терфел жетекшілік еткен "Фальстаф" операсының финалы болды. 1999 жылдың желтоқсанында қайта жаңғыртылған үй қайта ашылғанда, ашылу кешінде Хейтинктің дирижерлік еткен "Фальстаф" операсы қойылды, Терфел тағы да бас рөлде болды.
After Isaacs left, there was a period of managerial instability, with three chief executives in three years. Isaacs's successor, Genista McIntosh, resigned in May 1997 after five months, citing ill health. Her post was filled by Mary Allen, who moved into the job from the Arts Council. Allen's selection did not comply with the council's rules for such appointments, and following a critical House of Commons Select committee report on the management of the opera house she resigned in March 1998, as did the entire board of the opera house, including the chairman, Lord Chadlington. A new board appointed Michael Kaiser as general director in September 1998. He oversaw the restoration of the two companies' finances and the re opening of the opera house. He was widely regarded as a success, and there was some surprise when he left in June 2000 after less than two years to run the Kennedy Center in Washington, D. C.
The last operatic music to be heard in the old house had been the finale of Falstaff, conducted by Solti with the singers led by Bryn Terfel, in a joint opera and ballet farewell gala in July 1997. When the house reopened in December 1999, magnificently restored, Falstaff was the opera given on the opening night, conducted by Haitink, once more with Terfel in the title role.
2002 жылдан бастап
Көп жылдар бойығы бұзылыстар мен қақтығыстардан кейін, 2001 жылғы мамыр айында жаңа бас атқарушы директор Тони Холл тағайындалғаннан кейін опера театры мен оның екі труппасының тұрақтылығы қалпына келтірілді. Келесі жылы Антонио Паппано Хаитинктің орнын басып, Корольдік операның музыкалық жетекшісі болды. Жаңадан құрылғаннан кейін екінші, кішігірім зал – Линбери студиялық театры Корольдік опера мен Корольдік балетке, сондай-ақ келуші труппалар мен ROH2 бағдарламасы аясында жаңа туындыларды және жас суретшілерді қолдау үшін қолжетімді болды. Корольдік опера жас әншілерді мансаптарының басында Джетт Паркердің жас суретшілер бағдарламасымен ынталандырады; қатысушылар труппаның жалақылы мүшелері болып табылады және операның барлық аспектілерінде күнделікті оқыту алады. Опералық репертуардың стандартты туындыларынан өзге, 2002 жылдан бері Корольдік опера көптеген сирек қойылатын шығармаларды ұсынды, олардың ішінде Силеаның «Адриана Лекуврьер», Массенедің «Синдриллон», Прокофьевтің «Қарлы ойыншы», Римский-Корсаковтың «Цардың қалыңдығы», Россинидің «Иль турко в Италия», Стеффанидің «Ниобе» және Чайковскийдің «Царицаның шұлықтары» опералары бар. Алғаш рет қойылған композиторлардың арасында Томас Адес, Харрисон Биртвистл, Лорен Маазель және Николас Мау болды. Паппаноның алғашқы бес жылдағы қойылымдары Шостаковичтің «Мценск уездiндегi леди Макбет» (2004) және Стивен Сондхаймның «Свини Тодд» (2003) Томас Аллен мен Фелисити Палмердің қатысуымен болды. Паппаноның 2004 жылы басталып, 2007 жылы толық төрттік ретінде сахналаған «Жыңғыр» циклі музыкалық шеберлігі үшін Хаитинктің бұрынғы қойылымдары сияқты мақталды; ол Ричард Моррисонның «Таймс» газетінде «үйге жағымды, қиялға берілген және ғарыштық элементтерді үйлестіргені үшін қатты сынға ұшырады» деп сипатталған қойылымда сахналанды. Паппаноның өкілеттігі кезінде оның алдыңғылары Дэвис пен Хайтинк қонақ ретінде оралды. Хайтинк 2007 жылы Томлинсон, Кристофер Вентрис және Петра Лангпен бірге «Парсифаль» операсын дирижерлік етті, ал Дэвис 2002 мен 2011 жылдар аралығында Моцарттың төрт операсын, 2007 жылы Рихард Штраустың «Ариадна на Наксосе» және 2008 жылы Хампердинктің «Гензель мен Гретель» операларын дирижерлік етті. 2007 жылы сэр Саймон Ратл Дебюссидің «Пеллеас және Мелисанда» операсының жаңа қойылымын дирижерлік етті, онда Саймон Кинлисайд, Анжелика Киршшлагер және Джеральд Финли басты рөлдерді ойнады. Компания 2010 жылы Жапонияға сапар шегіп, Манонның жаңа қойылымын және Эйрдің «Травиата» қойылымын ұсынды. Негізгі труппа шетелде болғанда, кішігірім труппа Лондонда қалып, «Ниобе», «Così fan tutte» және «Дон Паскуале» операларын Ковент-Гарденде көрсетті. 2010 жылы Корольдік опера театры 1998 жылы алған 15 миллион фунт стерлингтік субсидиямен салыстырғанда 27 миллион фунт стерлингтен астам мемлекеттік субсидия алды. Бұл қаржы опера және балет труппаларына, сондай-ақ ғимаратты ұстау шығындарына бөлінді. 2000-жылдардың соңында Корольдік опера әр маусымда қыркүйектен шілдеге дейін шамамен 20 операны 150 шамасында қойылыммен көрсетті, олардың жартысына жуығы жаңа қойылымдар болды. 2011–12 жылғы маусымда Джудит Вейрдің жаңа операсы («Мисс Фортуна») және 1990 жылдан бері Ковент-Гардендегі «Трояндықтар» операсының алғашқы қойылымы Паппаноның жетекшілігімен, Брайан Хаймель, Ева Мария Вестбрук және Анна Катерина Антоначчинің қатысуымен қойылды. 2011–12 жылғы маусымның басынан бастап Каспер Холтен Корольдік операның директоры болды, ал Джон Фуллджеймс Операның директордың орынбасары ретінде қосылды. 2011–12 жылғы маусымның соңында Корольдік опера үйінің қазіргі заманғы бөлімі ROH2 жабылды. Қазіргі заманғы бағдарламалау үшін жауапкершілік Корольдік опера мен Корольдік балет студиялары арасында бөлінді. 2012–13 жылғы маусым басталғаннан бері Корольдік опера әр маусымда шамамен 20 қойылым мен жеті жаңа қойылым жасауды жалғастырды. 2012–13 жылғы маусым Кит Уорнер режиссерлік еткен «Нибелунгтердің сақинасы» сериалының қайта жандануымен ашылды; сол маусымдағы жаңа қойылымдар: Лорен Пелли режиссерлік еткен «Роберт ле дьявол», Холтен режиссерлік еткен «Евгений Онегин», Фуллджеймс режиссерлік еткен «Көлдіктің әйелі» және Джордж Бенджаминның «Тіріге жазылған» операсының Ұлыбританиядағы премьерасы. Студия бағдарламасының өндірісіне Дэвид Брюстің Филип Пуллманның осы аттас романынан шабыттанған «Фейерверк жасаушының қызы» операсының әлемдік премьерасы кірді, оны режиссер Фуллджеймс қойды, сондай-ақ Джеральд Барридің «Жынды болғандардың маңыздылығы» операсының Ұлыбританиядағы сахналық премьерасы Рямин Грейдің режиссерлігімен қойылды. 2013–14 жылғы маусымдағы жаңа қойылымдар: Стефан Херхайм режиссерлік еткен «Сицилиялық кештер», Стивен Лэнгридж режиссерлік еткен «Парсифаль», Холтен режиссерлік еткен «Дон Джованни», Клаус Гут режиссерлік еткен «Көлеңкесі жоқ әйел» және Джонатан Кент режиссерлік еткен «Манон Леско», сондай-ақ Студия бағдарламасында Люк Бедфордтың «Тістері арқылы» операсының әлемдік премьерасы және Лука Франческонидің «Квартет» операсының Лондондағы премьерасы (Фуллджеймс режиссерлігімен) қойылды. Осы маусымда Корольдік опера мен Уэльс Ұлттық операсы арасындағы үш жылдық ынтымақтастықтың алғашқы өнімі – 2014 жылы «Моисей және Аарон», 2015 жылы Ричард Эйрдің «Питер Пэн» және 2016 жылы WNO-ның 70 жылдығына арналған жаңа тапсырыс сахналанды. Осы маусымдағы басқа да оқиғалардың арасында Корольдік операның Шекспирдің «Глобус» театрымен алғашқы ынтымақтастығы болды, Холтеннің жаңа ашылған Сэм Уанамейкер сарайында «L'Ormindo» операсын қоюы. «The Guardian» газетінде Тим Эшли былай деп жазды: «Бұдан әрі тамаша кешті қиялдау қиын», ал пьеса директоры Доминик Дромгул Корольдік операмен серіктестік жылдық дәстүрге айналуына үміттендірді. Қойылым 2015 жылғы ақпан айында қайта қойылды. 2021 жылғы наурызда ROH Паппаноның музыкалық жетекші ретіндегі келісімін 2023–2024 жылғы маусымға дейін ұзарту және 2023–2024 жылғы маусым соңында Паппаноның Корольдік операның музыкалық жетекшісі лауазымынан кетуі туралы бірдей уақытта хабарлады. Якуб Хруша алғаш рет 2018 жылғы ақпан айында «Кармен» операсының қойылымында ROH-та дирижерлік етті. Ол 2022 жылғы сәуір айында «Лоэнгрин» операсын дирижерлік ету үшін ROH-қа оралды. 2022 жылғы қазан айында ROH Хрушаны 2025 жылғы қыркүйектен бастап музыкалық жетекші лауазымына тағайындады. Ол дереу музыкалық жетекші міндетін атқарушы лауазымын алды. Хруша мен Паппано 2024–2025 жылғы өткелдік маусымда міндеттерді бөлісуге келісті.