Кіріспе
Манила траншеясы – Филиппиндегі Лусон және Миндоро аралдарының батысында орналасқан Тынық мұхитындағы мұхиттық шұңқыр. Бұл шұңқыр шамамен тереңдікке жетеді, бұл Оңтүстік Қытай теңізінің орташа тереңдігінен (шамамен ) ерекшеленеді. Ол Сунда плитасының (Еуразиялық плитаның бір бөлігі) Филиппин жылжымалы белдеуінің астына батып кіруі нәтижесінде пайда болған, сол арқылы шамамен солтүстік-оңтүстік бағытындағы бұл шұңқыр құрылды. Конвергенттік шекара солтүстікте Тайвань соқтығысу аймағымен, ал оңтүстікте Миндоро терранымен (Сулу-Палаван блогының Оңтүстік-Шығыс Лусонмен соқтығысуы) аяқталады. Бұл аймақ теріс гравитациялық аномалиялармен сипатталады. Манила траншеясы жиі жер сілкінісімен байланысты, ал батып кіру аймағы Филиппиннің Лусон аралының батыс жағындағы жанартаулар белдеуіне жауап береді, оған Пинатубо тауы кіреді. Филиппин жылжымалы белдеуі мен Сунда плитасы арасындағы конвергенция GPS өлшеулері арқылы бағаланды, бұл көрсеткіш Тайваньда ~50+ мм/жыл, Солтүстік Лусон маңында 100 мм/жыл, Замбалес маңында ~50 мм/жыл және Миндоро аралы маңында ~20+ мм/жыл аралығында құрайды. Сунда плитасы мен Лусон арасындағы плиталардың байланысы шамамен 1% деңгейінде, эластикалық блок модельдері бойынша дерлік ажыратылған, бұл шұңқырдың Филиппин жылжымалы белдеуі мен Еуразиялық плитаның конвергенциясын сіңіретінін көрсетеді.
The Manila Trench is an oceanic trench in the Pacific Ocean, located west of the islands of Luzon and Mindoro in the Philippines. The trench reaches a depth of about , in contrast with the average depth of the South China Sea of about It is created by subduction, in which the Sunda Plate (part of Eurasian Plate) is subducting under the Philippine Mobile Belt, producing this almost N S trending trench. The convergent boundary is terminated to the north by the Taiwan collision zone, and to the south by the Mindoro terrane (Sulu Palawan block colliding with SW Luzon). It is an area pervaded by negative gravity anomalies. The Manila Trench is associated with frequent earthquakes, and the subduction zone is responsible for the belt of volcanoes on the west side of the Philippine island of Luzon, which includes Mount Pinatubo. Convergence between the Philippine Mobile Belt and the Sunda Plate have been estimated using GPS measurements, and this value ranges from ~ 50+ mm/yr in Taiwan, to 100 mm/yr near N. Luzon, and ~ 50 mm/yr near Zambales and ~20+mm/yr near Mindoro island. Plate locking between the Sunda Plate and Luzon is about 1% coupled, almost unlocked as determined by elastic block models, suggesting that the trench absorbs the Philippine Mobile Belt Eurasian Plate convergence.
Манила траншеясының құрылымы
Манила шұңқыры Еуразиялық плитаның Филиппин теңізінің астына батып кіруінен қалыптасқан, бұл процесс Орта миоцен дәуірінде (22-25 миллион жыл бұрын) басталған. Бұл плита шекарасының ерекшелігі – Тайвань орогенезін тудыратын қалыпты батып кіруден (оңтүстік шетінде) ұшырасу режиміне (солтүстік шетінде) біртіндеп өзгеруі. Батып кіретін плитаның еңіс бұрышы да шұңқыраның солтүстік бөлігінде оңтүстіктен солтүстікке қарай артады. Манила шұңқырының құрылымы жан-жақты зерттелген. Бұл аймақ төмен еркін ауа гравитациялық аномалиясымен, батиметриялық төмендеумен және дөңгелек (конвекс) шұңқыра осі геометриясының қисайғанға (конкав) өзгеруімен сипатталады (бұл тек осы жерге тән ерекшелік). Гравитациялық аномалия батып кірген қыртыстың тығыздығы 2,92 г/см³ екенін, ал оны қоршаған Оңтүстік Қытай теңізі қыртысының тығыздығы 2,88 г/см³ екенін көрсетеді. Манила шұңқырының астына батып кірген теңіз таулары айқын деформация белгілерін тудырған. Манила шұңқырының аккумуляциялық конусында жақсы дамыған кері қабаттар, микрожарықтар және гравитациялық құлаулар кездеседі. Бұл белгілер тек батып кірген теңіз тауларының жанында ғана кездеседі және батып кірген теңіз таулары жоқ жерлерде болмайды. Манила шұңқырының аккумуляциялық конусы солтүстікке қарай кеңейеді, себебі шеттің оңтүстік бөлігі солтүстік бөлігіне қарағанда шұңқыраны толтыратын шөгінділерді көбірек жинақтайды. Шұңқыраны толтыратын шөгінділердің Тайвань орогенезінің соқтығысу аймағынан немесе гравитациялық процестерден келгені деп есептеледі. ‘t0’ кезеңдік шекара гемипелагикалық шөгінділер мен үстіндегі шұңқыраны толтыратын шөгінділер арасындағы сәйкессіздікті көрсетеді. Бұл беттің еңісі оңтүстіктен солтүстікке қарай төмендейді және қалыңдығы азаяды. ‘t0’-ның солтүстік бөлігінің көтерілгені, оның еңісінің төмендеуін түсіндіреді. Шеттің солтүстік бөлігі 3 аймаққа бөлінеді, олар әртүрлі жарылым түрлерін көрсетеді: қалыпты жарылым аймағы (NFZ), прото-итеру аймағы (PTZ) және итеру аймағы (TZ). NFZ-де көптеген қалыпты жарылымдар бар, олар көбінесе шұңқыраны толтыратын шөгінділермен жабылады. Бұл аймақтың батып кіру процестерінен туындаған литосфераның иілуі нәтижесінде пайда болғаны ойластырылады (гравитациялық сырғанау мен жарылымдарды тудырады). PTZ Манила шұңқыры бойындағы созу және қысу орталары арасындағы көшіру аймағын көрсетеді. Бұл аймақ шұңқыраның аккумуляциялық призмасына жақындаған сайын қысу күші артады. PTZ сондай-ақ жасырын итеру жарылымдарын және бүктелулерді (негізінен жер астындағы бүктелулер мен жарылымдар) көрсетеді. Бұл итеру жарылымдары бұрыннан бар қалыпты жарылымдар бойында пайда болғаны болжанады. Бұл жасырын жарылымдар жоғары магнитудалы жер сілкіністерінің және оның салдарынан ірі цунамилердің себебі болуы мүмкін болғандықтан, әлеуетті қауіпті құрайды.
Манила траншеясының қауіптері
Манила траншеясында 2004 жылғы Оңтүстік Азиядағы цунамиге ұқсас масштабтағы цунами қаупі болжанып отыр. Бұл цунамидің ошағы Тайвань жағалауына өте жақын болады (~100 км). Осы оқиғаға себеп болатын жер сілкінісінің магнитудасы 9,35-ке жетеді деп күтілуде (2004 жылғы Суматрадағы 9,1–9,3 магнитудалы жер сілкінісінен күшті). Бұл алып жер сілкінісі, жақындағы тарихтағы екінші ең күштісі болып есептеледі, 990 км-ге созылып, толқындарының биіктігі 9,3 метрге жетеді. Бұл оқиға, әсіресе Тайваньда, ауыр су тасқынына алып келеді және 8,5 км-ге дейінгі ішкі аймақтарға әсер етуі мүмкін. Болжам бойынша, цунами Таиландтың оңтүстік жағалауына шамамен 13 сағатта, ал Бангкокқа 19 сағатта жетеді. Бұл апат Филиппин, Вьетнам, Камбоджа және Қытайға да әсер тигізеді. Манила траншеясынан туындаған соңғы ірі оқиға – 2006 жылғы Пингтун жер сілкінісінің қос ошағы болды. Бұл 7,0 магнитудалы жер сілкінісі 8 минутқа ығысып, 40 сантиметрлік цунами тудырды, ол Тайваньның оңтүстік-батыс жағалауында тіркелген ең үлкен цунами болды. Осы қос жер сілкінісінің эпицентрі Манила траншеясының солтүстік бөлігінде орналасқан.
Елеулі жер сілкіністері
Бұл Манила шұңқырымен байланысты маңызды жер сілкіністерінің тізімі. Жыл Орналасқан жер Моменттік шамасы Салдары 1924 Лузон жағалауы, Илиоилиодан батысқа қарай 6.7 1934 Лузон жағалауы, Кабиттаоганнан батысқа қарай 7.5 1942 Миндоро жағалауы, Таяманның оңтүстік-оңтүстік-батысына қарай 7.4 1948 Лузон жағалауы, Давиладан батысқа қарай 7.0 1956 Миндоро жағалауы, Вавадан солтүстік-батысқа қарай 6.7 1956 Лузон жағалауы, Давиладан солтүстік-батысқа қарай 6.4 1972 Лузон бұғазы, Хенгчунның оңтүстік-оңтүстік-батысына қарай 6.7 1972 Миндоро жағалауы, Палуанның оңтүстік-батысына қарай 7.5 1985 Лузон, Санто-Кристодан шығыс-солтүстік-шығысқа қарай 7.0 1987 Лузон жағалауы, Дагупанның солтүстігінде 6.9 1999 Лузон жағалауы, Болитоктан солтүстік-батысқа қарай 7.1 6 адам қаза тапты, 40 адам жарақат алды 2004 Лузон жағалауы, Талисайдан батысқа қарай 6.5 2021 Лузон жағалауы, Хукайдан оңтүстікке қарай 6.7 2022 Лузон жағалауы, Батан провинциясының Маривелес қаласының оңтүстік-шығысына қарай 6.4
Қатынасты траншеялар
Манила шұңқырымен байланысты шұңқырларға Филиппин шұңқыры, Шығыс Лусон шұңқыры, Негрос шұңқыры, Сулу шұңқыры және Котабато шұңқыры кіреді.