Кіріспе

Маркус Альберт Рено (15 қараша 1834 ж. – 30 наурыз 1889 ж.) – Америка Құрама Штаттарының кәсіби әскери офицері, Азамат соғысында бірнеше маңызды шайқастарға қатысқан және кейіннен Джордж Армстронг Кастердің басшылығымен Лакота (Сиу) және Солтүстік Шайендерге қарсы Ұлы Сиу соғысында қызмет еткен. Рено ең әйгілісі – Майлы Бигхорн шайқасындағы көрнекті рөлімен, онда ол Кастердің позициясын қолдамады, керісінше әскерлерімен бірге қорғанысқа орналасты. Бұл оқиға АҚШ әскери тарихындағы ең танымал жеңілістердің бірі кезінде оның басшылық шешімдеріне қатысты ұзаққа созылған дау-жанжалдың себебі болды.

Ерте өмір және мансап

Маркус Альберт Рено 1834 жылғы 15 қарашада Иллинойс штатының Кэрроллтон қаласында Джеймс Рено (алғашқы аты Рейно болған) және оның әйелі, бұрынғы Шарлотта (Хинтон) Миллердің отбасында дүниеге келді. Шарлотта бұрын ажырасқан және алғашқы некесінен Харриет Корделия Миллер деген бір қызы болған. Олардың тағы алты баласы болды: Элиза, Леонард, Корнелия, Маркус, Софрония және Генри. Реноның анасы Шарлотта ұзаққа созылған аурудан кейін 1848 жылғы 25 маусымда қайтыс болды. Маркус сол кезде 13 жаста болды. Болашағы белгісіз болғандықтан, 15 жасында Рено АҚШ Әскери академиясына қалай түсуге болатынын білу үшін Соғыс министріне хат жазды. Бастапқыда көңілі толмаса да, ол қабылданып, 1851 жылдан 1857 жылға дейін Вест-Пойнтта оқыды, бірақ көптеген бұзушылықтарға байланысты екі жыл қосымша оқуға қатысуға тура келді. Рено 1857 жылғы 28 маусымда 38 түлектің арасында 20-шы орынды иеленді. Ол 1-ші АҚШ драгундарына екінші лейтенант болып тағайындалды. 1857 жылғы 1 шілдеде Пенсильвания штатының Карлайл қаласындағы полкке келді. Азамат соғысы басталғанда 1-ші драгун 1-ші атқыштар полкі болып қайта аталды және 1862 жылғы қаңтарда Панама арқылы Вашингтонға жөнелтілді. Рено, енді капитан болған ол Антиетам шайқасына қатысты. 1863 жылғы 17 наурызда Вирджиния штатындағы Келли Форд шайқасында жараланды, оның аты атылып, үстіне құлап, нәтижесінде жамбас жорылысы пайда болды. Ол батылдығы мен еңбегі үшін майор шынжырлы дәрежесімен марапатталды. Жазылғаннан кейін, ол 1863 жылғы 10 шілдеде Уильямспорт шайқасында қайтадан соғысқа қатысты. 1864 жылы Рено Хоу-Шоп, Колд-Харбор, Тревильян станциясы, Дарбитаун-Жолы, Винчестер (3-ші), Кирнисвилл, Смитфилд Кроссинг және Седар-Крик шайқастарына қатысты. Седар-Крикте көрсеткен қызметі үшін ол подполковник шынжырлы дәрежесімен марапатталды. 1865 жылғы қаңтарда ол 12-ші Пенсильвания ерікті атқыштар полкінің полковнигі болып ерікті қызметке кірісті, кейін Джон Мосбидің партизандарына қарсы бригадаға қолбасшылық етті. Рено 1865 жылғы 13 наурыздан бастап "соғыс кезінде көрсеткен еңбегі үшін" АҚШ әскери қызметінің полковнигі шынжырлы дәрежесіне тағайындалды. 1866 жылғы 13 қаңтарда президент Эндрю Джонсон Реноны 1865 жылғы 13 наурыздан бастап АҚШ еріктілерінің бригадалық генералы шынжырлы дәрежесіне тағайындауға ұсынды, ал АҚШ Сенаты 1866 жылғы 12 наурызда бұл тағайындаманы бекітті. Соғыстан кейін Рено қысқа мерзімге Вест-Пойнтта оқытушы болып қызмет етті. 1865 жылғы 31 қазанда ол Нью-Орлеандағы әскери комиссияның судьялық адвокаты болды және отбасын да өзімен бірге алып келді. 1865 жылғы 4 желтоқсанда ол сол жердегі Бостандық бюросының проконсулы болып тағайындалды. 1866 жылғы 6 тамызда ол Колумбия департаментінің генерал-инспекторының көмекшісі ретінде Форт-Ванкуверге қайта тағайындалды. 1868 жылғы желтоқсанда ол майор болып тағайындалды және Канзас штатының Форт-Хейс қаласындағы әскери сотта қызмет етті. 1871 жылғы 21 шілдеде ол Оңтүстік Каролина штатының Спартанбург қаласында 7-ші атқыштар полкінің командирі болып тағайындалды. Бірнеше арнайы тапсырмадан кейін ол 1875 жылғы қазан айында Форт-Абрахам Линкольндегі біріктірілген полкке қосылды.

Кіші Бигхорн шайқасы

Рено 1876 жылы маусымда Кіші Бигхорн шайқасында Кастердің қол астында қызмет еткен аға офицер болды. Рено үш ротамен оңтүстіктен үндістер ауылына шабуыл жасауға тағайындалды, ал Кастер бес ротамен Кіші Бигхорн өзенін солтүстікке қарай кесіп өтіп, ауылға қарама-қарсы жақтан кіруді жоспарлады; Кастер капитан Фредерик Бентинді үш ротамен Сиу лагерінің оңтүстігіндегі аймақтарды барлауға және содан кейін қайтуға бұйырды. Капитан Томас Макдугалдың ротасы оқ-дәрі мен жабдық тасымалдаған керуенге сүйемелдеді. Тарихшылардың пікірінше, атты әскер офицерлері ауылдың қаншалықты үлкен екенін дұрыс түсінбеген. Ауылдың мөлшері (10 мыңға дейін киіз үй) және қатысқан жауынгерлердің саны туралы әртүрлі бағалаулар бар. Шайқас алаңына барғаннан кейін генерал Нельсон Апплтон Майлз "жауынгерлердің саны отыз бес жүзден аспайды" деп есептеді, ал бірнеше үнді тірі қалғандармен сұхбаттасқан капитан Фило Кларк "ең көп саны екі мың алты жүз" деді. Майлз: "Қай жағдайда болса да, олардың саны Кастердің жасағынан әлдеқайда көп болды" деп қорытындылады. Рено ауылға қарай жолға шықты. Өзенді кешіп өтетін жерде ол күмәнді көрінді. Онымен бірге жүрген доктор Портер Реноның өзіне карабинін қалап бармайтынын сұрағанына таңырқады. Аты оның қозғалысына кедеріл келтірді. Әскерлер ағаштардың жиегімен өтетін кезде бастапқыда қарсылық болмады. "Он минуттан аспай" ауыл көрінісіне келгенде Рено "Тұр!" және "Аяқтап күресуге дайындалыңдар!" деп бұйырды. Кейін ол: "Өзімді бір тұзаққа тартып алатынымды сезіндім" деп түсіндірді. Бастапқыда алдағы бірнеше үнді жауынгерлері әлі де бірнеше жүз метр қашықтықта болғанда, әскерлер аттан түсіп, шайқас шебін құрды. Бірақ көп ұзамай жүздеген жауынгерлер оларды қоршап алды. Рено мен оның жасағы өзен бойындағы ағаштарға шегінді. Өзен жағасында Арикара барлаушысы Қанды Нажы басына оқ тиді. Басқа барлаушылардың көпшілігі қашып кетіп, құтылды. Рено асығыс түрде өзенді кешіп, екінші жағындағы тік жарға қарай өрледі. Оның шегінуі жеңіліске ұшырады. Сол жерде оны Бентин үш ротасымен қарсы алды. Тынысы жетпей, Рено айғайлады: "Құдай үшін, Бентин! Тоқтатып, маған көмектес! Адамдарымның жартысын жоғалттым!" Осы кезде Реноның 140 адамының 40-ы қаза тапты, 7-сі жараланды, ал қалғандары ағаштарда қалды, бірақ олардың көпшілігі кейін оған қосыла алды. Біраз уақыттан кейін олар оларды қуған жауынгерлердің солтүстікке қарай бұрылып кеткенін көрді. Екі шақырымдай қашықтықта Макдугал керуенмен келе жатып оқ атылғанын естіді, "топырақ арасында естілетін тұнжыраған дыбыс". Бентин мен Рено жасағындағылар, тіпті бір құлағы саңырау болған лейтенант Эдвард Сетл Годфри де естіді. Рено мен Бентин екеуі де олар бұл дыбысты естімегендерін айтты. Сонымен қатар, олар оның себебін анықтау үшін бірден алға баспады, бұл кейін олар Кастерді тастап кеткен деген айыптамаларға себеп болды. Кастердің жағдайына немқұрайды қарағандықтары және бұйрық күтпегендері үшін капитан Томас Вейр оқ атылған дыбысқа қарай солтүстікке қарай шақырымдай аттанды, қазіргі Уэйр Пойнтқа жетті. Сол жерден олар үш шақырымдай солтүстікке қарай шаң мен түтін көріп, оның Кастердің адамдарынан екенін ойлады. Бірақ олар түтіннен шыққан жауынгерлерді көрді, олар "егін егілетін даладағы шегірткелердей" қалың болып, оларға қарай келе жатты. Көп ұзамай Бентин келді. Жағдайға қарап, ол "индиандармен күресу үшін бұл жердің тозақ екенін" түсінді. Олар бастапқы орнына, қазір "Рено-Бентин қорғаныс орны" немесе жай ғана "Рено төбесі" деп аталатын жерге шегіну керек деп шешті. Осы уақытта капитан Макдугал керуенмен келді. Кейін лейтенант Эдвард Матхи Уолтер Кемпке Реноның виски бөтелкесін көтеріп: "Менде жарты бөтелке бар" деп қарсы алғанын айтты. Макдугал Реноның шокқа ұшырап, бейбақ екенін байқады, бірақ олардың жағдайына қызығушылық танытпады. Ол Бентинге "басқаруды қолға алып, істі жүргізуге" шақырды. Бентин тез арада Реномен кездескен жердің жанындағы тік жарға ат тұғырына ұқсас қорғаныс периметрін құрды. Олар бірден және күні бойы шабуылға ұшырады. Түн түскен сайын шабуыл әлсіреп, Лакота ауылы той-думанға толы болды. Таңғы сағат 2:30-да екі рет атыс шыққаннан кейін шабуыл қайта басталды. Таң атқанда атыс қайтадан басталды және түстен кейінге дейін жалғасты, сонда сарбаздар алыстағы ауылдың бұзылып, тайпалардың оңтүстікке қарай жылжығанын көрді. Келесі күні, 27-сі, аман қалған әскерлер өзенге жақындады, онда генерал Альфред Терри және полковник Джон Гиббон және олардың күштері оларды тапты. Он үш аман қалған сарбаз шайқастағы батылдығы үшін Құрмет белгісімен марапатталды. Рено үшін сын ең көп болды. 1868 жылдан 1978 жылға дейін Армия үндістер ауылдарына он тоғыз шабуыл жасады. Тек біреуі сәтсіз аяқталды: Ренонікі (Кастердікі есептемегенде, ол сәтсіздікке ұшыраған ғана емес, апатты болды).

Кейінгі әскери мансап

Кіші Бигхорн шайқасынан кейін Реноға Дакота аймағындағы Аберкромби бекінісіне басшылық тағайындалды. 1876 жылғы желтоқсанда ол Жетінші атқыштар полкінің тағы бір офицері, капитан Джеймс М. Беллдің әйеліне ұнамсыз назар аударды, ал Белл сол кезде қатыспаған еді. 1877 жылғы 8 мамырда Сент-Полде әскери сот отырысы басталды. Реноға тағылған жеті айыптың алтауы бойынша кінәлі деп танылып, әскерден шығарылуға үкім шығарылды. Кейін президент Рутерфорд Б. Хейс бұл үкімді екі жылға қысқартты. Кіші Бигхорндағы батылдықсыздық және маскүнемдік туралы айыптамаларға жауап ретінде Рено тергеу комиссиясын сұрады және оған рұқсат берілді. Комиссия 1879 жылғы 13 қаңтарда Чикагода жиналды, және шайқаста болған көптеген офицерлер куәгер ретінде шақырылды. 26 күнге созылған жауаптан кейін, Бас әскери прокурор В.М. Данн өзінің пікірін және ұсыныстарын 1879 жылғы 21 ақпанда Соғыс министрі Джордж В. МакКрериге ұсынды. Ол былай деп қорытындылады: «Мен соттың майор Реноны батылдықсыздықпен айыптаудан ақтап тастауымен келісемін». Ол былай деп қосты: «Генерал Кастердің өліміне және оның жасағының қырылуына майор Реноның нашар дайындығы немесе батылдықсыздығы салдарынан көмекке бармауы себеп болды деген күдік немесе айыптама енді жойылды деп есептеледі».

Тергеу комиссиясы халық пікірін өзгертуге көп әсер етпеді. Кейін қатардағы әскерлер Рено мен Бентинге жағымды баяндама беруге мәжбүр болғанын мәлімдеді. Лейтенант Чарльз ДеРудио Уолтер Мейсон Кэмпке «бірнеше офицерлердің Реноны құтқару үшін бар күштерін жұмсау туралы жеке келісімге келгенін» айтты. 1904 жылы «Northwestern Christian Advocate» журналында Реноның бұрынғы редакторына «Кіші Бигхорн шайқасы кезінде және одан кейін оның ерекше әрекеттерінің» «ішімдікке байланысты» болғанын мойындағаны туралы хабарлама жарияланды. 1879 жылы Дакота аймағындағы Форт-Мидте командир болып қызмет еткен кезде Рено тағы да әскери сотқа тартылды, офицерлік мінез-құлыққа сай келмейтін іс-әрекеттер жасады, соның ішінде төменгі шенді офицер Уильям Джонс Николсонды физикалық түрде ұрды. Ол әскери тәртіпке және қағидаларға зиян келтіргені үшін айыпты деп танылды және 1880 жылғы 1 сәуірде қызметтен босатылды. Рено Вашингтон қаласында пәтер жалдады, онда ол зейнетақы бюросында сарапшы болып жұмыс істеген кезде әскери шенінің қалпына келтірілуіне табандылықпен ұмтылды.

Отбасы

Рено 1863 жылы Харрисбург қаласының тұрғыны Мэри Ханна Россқа үйленді. Олар Роберт Росс Рено есімді ұлдың ата-анасы болды және Камберленд округіне жақын, Нью-Камберленд, Пенсильваниядағы ферманың иесі болды. 1874 жылдың 10 шілдесінде ол Харрисбургте бүйрек ауруынан қайтыс болғанда, Рено Монтана штатының Милк-Ривер аңғарында еңбек етіп жатқан. Ол оның қайтысы туралы естіген соң, жаназасына қатысуға рұқсат сұрады. Ол үйге қайтуға асықты, бірақ генерал Альфред Терри оның өтінішін қабылдамады. 1882 жылдың 20 қазанында Нью-Йорк қаласынан Изабелла Стил Рей МакГуннеглге үйленді. Ол лейтенант-командир Уилсон МакГуннеглдің жесірі және үш ересек баланың анасы, соның ішінде армия офицері Джордж К. МакГуннегл де бар еді. Жаңа келген Изабелла Рено мен оның он сегіз жасар күйеу баласы Роберт арасында дерлік бірден шиеленіс туды. Ол оның шектен тыс құмар ойындары мен бейберек тіршілік салтына алаңдады, ал ол оның үнемі бақылауына қарсы болды. Олар Харрисбургтегі «Лохиэль» қонақүйінде тұрып жатқанда, Роберт үлкен сомаға қарыз жинады. Сонда, 1883 жылғы Рождество түні Роберт шақырусыз актриса Кэрри Суэйннің бөлмесіне терезеден кірді. Мисс Суэйн шағымданудан бас тартты, бірақ қонақүй басшылығы Ренолардың кетіп қалуын талап етті. Рено ұлын Питтсбургтегі туысымен бірге тұруға жіберді. Олардың арасы суынып, бірнеше жылдан кейін ажырасып кетті. Ақырында Изабелла оны қараусыздыққа айыптап, 1888 жылдың қазан айында ажырасу туралы өтініш берді. Сот оның өтінішіне дереу жауап бермеді, ал 1889 жылдың ақпан айының соңында Рено ажырасу туралы өтініш берді, Изабелла оны «1887 жылдың ақпан айында тастап кеткенін» мәлімдеді. Изабелла 1904 жылдың 14 қаңтарында қайтыс болды. Роберт Росс Рено 1885 жылдың мамыр айында Мария Итти Кинниге үйленді. Оның кәсіби жобалары сәтсіз аяқталып, ол саяхатшы сатушы болды. Итти одан сирек хабар алатын, ал алғанда ақша сұраумен келді. 1898 жылдың 19 тамызында ол оның жеңесіне: «Итти ажырасуға мәжбүр болсын, әйтпесе мен ажырасамын» деп телеграмма жіберді. Ол қазан айында ажырасу туралы өтініш берді, ол 1899 жылдың 22 маусымында мақұлданды. Ол 1941 жылдың 4 маусымында қайтыс болды.

Өлім, әскери тексеру және қайта жерлеу

1889 жылдың наурыз айының ортасында Реноға тілде қатерлі ісік диагнозы қойылды. 1889 жылдың 19 наурызында Вашингтондағы Провиденс ауруханасына жатқызылып, сол күні операция жасалды. Ауруханада жатқанда пневмонияға шалдығып, 1889 жылдың 30 наурызында таңертең 54 жасында қайтыс болды. Оның жерлеуіне дайындық жасалмағандықтан, оны Харрисбургтегі (Пенсильвания штаты) Росс отбасының жерлеу учаскесінде бірінші әйелімен бірге қайта жерлеуге дейін Вашингтондағы Гленвуд зиратына уақытша жерлеуге келісті. Бірақ ол жерде оның мәйіті табылған жоқ, сондықтан оның уақытша, белгісіз қабірі оның соңғы демалыс орны болды. Бірнеше жыл өткен соң, Литтл Бигхорн шайқасының жерінде Реноға ескерткіш орнату туралы ұсыныс жасалды. Кастердің жесірі Элизабет Бэкон Кастер бұл жерде Реноға ескерткіш орнатуға қарсылық білдірді. 1926 жылы ол былай деп жазды: "Мен Литтл Бигхорн шайқасының батырларына ескерткіш орнатуды қалаймын, бірақ полктің жалғыз қорқақ адамды құрметтеу үшін емес". 1967 жылы Чарльз Рено, Реноның шөбересінің өтініші бойынша, АҚШ әскери комиссиясы Реноның 1880 жылғы әскери трибуналын қайта қарады. Комиссия Реноның қызметтен босатылуы заңсыз деп шешіп, оған құрметті түрде зейнет беруге рұқсат берді. 1967 жылдың 9 қыркүйегінде оның мәйіті құрметпен қайта жерленді (Монтана штатының Биллингс қаласындағы шіркеу қызметі және оның қабірінде он бір зеңбірекпен салют жасалды) Литтл Бигхорн шайқасының жеріндегі Кастер ұлттық зиратына. Рено Литтл Бигхорн шайқасына қатысқан және бұрынғы қолбасшысының атымен аталған зиратта осындай құрметпен жерленген жалғыз қатысушы болды.

Түрлі-түрлі

Вест-Пойнтке тағайындалған кезде Реноның бойы шамамен 1,5 метр (2 метр) және салмағы белгілі болмаған. Оның шашы қара, көзі қоңыр, терісі күңгірт болған. Форт-Ванкуверде қызмет еткенде Рено Вашингтон ложасы №4-ке қосылып, масондыққа қабылданды. Ол 1867 жылдың 6 шілдесінде масондық дәрежесіне ие болды, 3 тамызда Fellowcraft Mason дәрежесіне көтерілді, ал 21 тамызда Master Mason дәрежесіне жетті.

Кино және теледидардағы суреттер

Лиам Салливан 1960 жылы ABC / Warner Brothers батыс телесериалы «Cheyenne»-дің «Gold, Glory and Custer Prelude» атты эпизодында Барри Атвотермен бірге полковник Маркус Рено рөлін сомдады. 1965 жылы Сидни Салкоу режиссерлік еткен «The Great Sioux Massacre» фильмінде майор Рено рөлін актер Джозеф Коттен ойнады. 1967 жылы «Батыстың Кастері» фильмінде Рено рөлін актер Тай Хардин ойнады. Ол 1977 жылы телефильмде «Джордж Армстронг Кастердің әскери сотталуы» фильмінде Уильям Дэниелс ойнады. 1991 жылы «Таң жұлдызының ұлы» телесериалында Рено рөлін Майкл Медейрос ойнады.