Кіріспе
Голланд суретшісі (1637–1712), бельгиялық кинорежиссер Ян ван дер Хейден (5 наурыз 1637, Горинхем – 28 наурыз 1712, Амстердам) – голланд барокко дәуірінің суретшісі, шыны суретшісі, сызғыш және гравер. Ван дер Хейден қала пейзаждарына маманданған алғашқы голланд суретшілерінің бірі болды және Голландияның Алтын ғасырындағы жетекші сәулет суретшілерінің қатарына кірді. Ол мансабының басында және соңында көптеген натюрморттарды суреттеді. Ян ван дер Хейден заманауи өрт сөндіру технологиясына маңызды үлес қосқан инженер және өнертапқыш болды. 1672 жылы ағасы Николаеспен бірге, ол гидравликалық инженер ретінде от сөндіру шланғысын жетілдірді. Ол қолмен жұмыс істейтін өрт сөндіру машиналарын жаңартып, ерікті өрт сөндіру бригадасын қайта ұйымдастырды (1685) және алғашқы өрт сөндіру нұсқаулығын (Brandspuiten boek) жазып, суреттеді. Ван дер Хейден жобалаған және іске асырған Амстердамның көшелерді жарықтандыру жобасы 1669 жылдан 1840 жылға дейін қолданыста болды және көптеген басқа қалалар мен шетелдерде үлгі ретінде қабылданды. Оның әкесі кезекпен май зауытының иесі, астық саудагері және брокер болды. Отбасы 1646 жылы Амстердамға көшіп келді, ал Ван дер Хейденнің әкесі жергілікті азаматтыққа ие болды. Ян ван дер Хейден өзі Амстердам азаматтығын алған жоқ. Ян ван дер Хейден алғашқы көркемдік білімін туысы, мүмкін, үлкен ағасы Горис ван дер Хейденнің шеберханасында алған болуы мүмкін, ол айна жасап сатқан. Оның ұстазы сол кездегі ең танымал шыны суретшілерінің бірі, Якоб ван дер Ульфт болған деседі, ол да Ян ван дер Хейденнің туған қаласынан шыққан. Ван дер Хейденнің шыныға салынған суреттерінің (verre eglomisé) бірнеше мысалы сақталған және олар осы кезеңге жатады деп саналады. 1673 жылы екі бауыр қаланың өрт сөндіру жабдықтары мен ұйымын басқаруға ресми тағайындалды. Бұл екі лауазым суретшінің өркендеуіне жеткілікті болды. Ян ван дер Хейден 1712 жылы бай адам ретінде қайтыс болды.
the Belgian film director
Jan van der Heyden (5 March 1637, Gorinchem – 28 March 1712, Amsterdam) was a Dutch Baroque era painter, glass painter, draughtsman and printmaker. Van der Heyden was one of the first Dutch painters to specialize in townscapes and became one of the leading architectural painters of the Dutch Golden Age. He painted a number of still lifes in the beginning and at the end of his career. Jan van der Heyden was also an engineer and inventor who made significant contributions to contemporary firefighting technology. Together with his brother Nicolaes, who was a hydraulic engineer, he invented an improvement of the fire hose in 1672. He modified the manual fire engine, reorganised the volunteer fire brigade (1685) and wrote and illustrated the first firefighting manual (Brandspuiten boek). A comprehensive street lighting scheme for Amsterdam, designed and implemented by van der Heyden, remained in operation from 1669 until 1840 and was adopted as a model by many other towns and abroad. His father was by turns an oil mill owner, a grain merchant and a broker. The family moved to Amsterdam in 1646 and van der Heyden’s father acquired local citizenship. Jan van der Heyden himself would never acquire Amsterdam citizenship. Jan van der Heyden may have received his initial artistic training in the studio of a relative, perhaps his eldest brother, Goris van der Heyden, who made and sold mirrors. It is possible that his teacher was one of the most admired glass painters of the time, Jacob van der Ulft, who was also originally from Jan van der Heyden's hometown. Several examples of van der Heyden’s paintings on glass (verre eglomisé) have survived and probably date from this early part of his career. In 1673 the two brothers received official appointments to manage the city’s fire fighting equipment and organisation. The two officials appointments were sufficient to ensure the prosperity of the artist. Jan van der Heyden died a wealthy man in 1712.
Жалпы
Ван дер Хайден қала көріністеріне және ғимараттар тобын бейнелеуге шығармашылығының басым бөлігін арнаған алғашқы голланд суретшілерінің бірі болды. Одан бөлек, ол шамамен 40 таза пейзаж суреттеді, олардың екеуі шыныға салынған. Мансабының соңында ол жабық кеңістіктегі натюрморттарды суреттеді. Ван дер Хайден көбінесе елдік үйлерді суреттеген. Амстердам бургомистрі Иоанн Хюйдекопер II-ге тиесілі елдік үйдің бірнеше бейнесі сақталған. Осы келіспеушілік элементтерді енгізу арқылы елдік идиллияны бұзып, Ван дер Хайден сол замандас Геррит Беркхейден ерекшеленді. Оның әртүрлі композицияларында орны толмаған мүсіндер, адасқан шаруа жануарлары немесе тіпті қалалық қойшылар кездеседі, бұл аномалия және қайшылық сезімін күшейтеді. Осы элементтер оның туындыларына тән заманауилық сезімін сыйлайды. Тек бір картина – «Мордехайдың жеңісі» (Шверин мемлекеттік мұражайы) тарихи оқиғаны бейнелейді. Бұл, суретші-сәулетшіге лайық, композициядағы ғимараттарға ерекше мән беретін ерте туынды болуы мүмкін. Көрінетіндей әрбір кірпіші анық көрінетін, сырттай натуралистік стильге қарамастан, суретші қалалық көріністерінде топографиялық дәлдікке ұмтылмады. Тіпті таныс орындарды бейнелегенде де ол архитектура мен ортаны өзінің жалпы композициялық мақсаттарына сәйкес жүйелі түрде бейімдеп, қайта құрастырды. Топографиялық дәлдік оның басты мақсаты емес екені анық. Оның орнына ол айналасындағы әлемді идеалистік тұрғыдан көрсетуге тырысты. Жан ван дер Хайденнің егжей-тегжейлілікке назар аударғанына қарамастан, оның басты мақсаты композицияларындағы жалпы үйлесімділікке қол жеткізу болды. Ван дер Хайден суреттеріндегі егжей-тегжейліліктерді үлкейту әйнегі немесе тіпті камера обскура, линзалар мен айналардың көмегімен жасаған болуы мүмкін.
Өлі жандар
Ян ван дер Хейден өзінің шығармашылық жолының басында және соңында натюрморттарды суреттеді. Оның тоғыз натюрморты бізге жеткен. Оның ең ерте дабылған натюрморттарының бірі – Киелі кітаппен натюрморт (1664 жылы қол қойылған және таңбаланған, Mauritshuis). Бұл және басқа да ерте натюрморттар көбінесе кілемше төселген үстел үстінде Киелі кітап пен басқа да заттарды бейнелейді. Бұл бекіністер Испаниямен жүрген сексен жылдық соғыс кезінде салынған және испан әскерлеріне қарсы алғашқы жеңістерге қол жеткізуде маңызды рөл атқарды. Осылайша, олар ұлттың құрылу мифтеріне сілтеме жасады. Ван дер Хейден Франциямен болған соңғы қақтығыстарды еске түсіру үшін осы картаны таңдаған болуы мүмкін. Сол карта оның кейінгі екі натюрмортында да кездеседі. Суреттің төменгі оң жағында үлкен протестанттық Киелі кітап ашылып, «Зәбүрлер кітабының» соңындағы «PROVERBIA / Spreuken / SALOMONIS» (Соломонның мақалдары) деп аталатын тарауға апарады. Суретші, Соломонның мақалдарындағы даналық, өздігінен ұстау және әділдік туралы ойларды, сондай-ақ ванитас идеясын жеткізуді көздеген болуы мүмкін, себебі мақалдардың бірінде тек адалдық ғана өлімнен құтқара алады делінеді. Ван дер Хейден 1670 жылға дейін натюрморттарды суреттеуді тоқтатты, бірақ өмірінің соңғы екі жылында бұл тақырыпқа қайта оралды. Оның кейінгі натюрморттарындағы мотивтер, дизайн және тақырыптар ерте натюрморттарымен бірдей, бірақ олардың орындалуы мүлдем басқаша, әлдеқайда құрғақ.