Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швейцариялық сағаттар мен аспаптар жасаушы (1552–1632)
Swiss clock and instrument maker (1552–1632)
Йост Бюрги (сонымен қатар Йоост, Джобст; латыншаланған тегі Бургиус немесе Бюргиус; 28 ақпан 1552 – 31 қаңтар 1632)
Jost Bürgi (also Joost, Jobst; Latinized surname Burgius or Byrgius; 28 February 1552 – 31 January 1632
Өзіндік біліммен үйренгенімен, ол өмір бойы өзінің буынындағы ең көрнекті механикалық инженерлердің бірі деп есептелді. Оның қызметкері Гессен-Кассель ландгравы Вильгельм IV, Тихо Брагеге жазған хатында Бюргиді "екінші Архимед" деп мақтаған (quasi indagine Archimedes alter est). Тағы бір өзіндік біліммен үйренген Николаус Реймерс 1587 жылы Коперниктің "De Revolutionibus Orbium Coelestium" еңбегін неміс тіліне аударды. Аударманың бір көшірмесі Грацта сақталған, сондықтан ол "Грац қолжазбасы" деп аталады. 1604 жылы ол Прагада император Рудольф II қызметіне кірді. Мұнда ол Иоганн Кеплермен дос болып, жақын қарым-қатынас жасады. Бюрги синустар кестесін (Canon Sinuum) жасады, ол өте дәл болған деп есептеледі, бірақ кесте жоғалғандықтан, оның нақты дәлдігіне көз жеткізу қиын (мысалы, Валентин Отоның "Opus Palatinum" еңбегінде дәлдігі жеткіліксіз бөліктер болды). Бюргидің әдістеріне кіріспе Кеплердің көшірмесінде сақталған; ол алгебраның (немесе сол кездегі "косс") негіздері мен ондық бөлшектерді талқылайды. Кейбір авторлар Бюргиді логарифмдерді ойлап тапқандардың бірі санайды. Прагадағы жылдары ол астроном Иоганн Кеплермен Рудольф II сарайында тығыз жұмыс істеді.
Although an autodidact, he was already during his lifetime considered as one of the most excellent mechanical engineers of his generation. His employer, William IV, Landgrave of Hesse Kassel, in a letter to Tycho Brahe praised Bürgi as a "second Archimedes" (quasi indagine Archimedes alter est). Another autodidact, Nicolaus Reimers, in 1587 translated Copernicus' De Revolutionibus Orbium Coelestium into German for Bürgi. A copy of the translation survived in Graz, it is thus called "Grazer Handschrift". In 1604, he entered the service of emperor Rudolf II in Prague. Here, he befriended Johannes Kepler. Bürgi constructed a table of sines (Canon Sinuum), which was supposedly very accurate, but since the table itself is lost, it is difficult to be sure of its real accuracy (for instance, Valentinus Otho's Opus Palatinum had parts which were not as accurate as it was claimed). An introduction to some of Bürgi's methods survives in a copy by Kepler; it discusses the basics of Algebra (or Coss as it was known at the time), and of decimal fractions. Some authors consider Bürgi as one of the inventors of logarithms. During his years in Prague he worked closely with the astronomer Johannes Kepler at the court of Rudolf II.
Бүргі сағаттауыш
Ол сағат жасау өнерін қайдан үйренгені белгісіз, бірақ ол өз заманының ең өзекті сағаттар мен ғылыми құралдар жасаушысы болды. Оның маңызды сағаттық өнертабыстарының қатарында крест-бит эскапементі мен ремонтоир болды, бұл екі механизм сол кездегі механикалық сағаттардың дәлдігін едәуір арттырды. Бұл алғаш рет сағаттарды ғылыми құралдар ретінде пайдалануға мүмкіндік берді, олардың дәлдігі жұлдыздардың (және басқа да аспан денелерінің) телескоптардың нысаналық сызығында өту уақытын өлшеуге және жұлдыздық жағдайларды дәл картаға түсіруге жетерлік болды. Гессен-Кассель герцогы Вильгельм IV сарайындағы құрал жасаушы ретінде ол алғашқы астрономиялық карталарды жасауда шешуші рөл атқарды. Ол логарифмдерді астрономиялық есептеулері үшін қолдануға ыңғайлы құрал ретінде ойлап тапты, бірақ "кітапхана ғалымы" емес, "шебер-ғалым" болғандықтан, өзінің өнертабысын көп уақыт бойы жариялай алмады.
It is undocumented where he learned his clockmaking skills, but eventually he became the most innovative clock and scientific instrument maker of his time. Among his major horological inventions were the cross beat escapement, and the remontoire, two mechanisms which improved the accuracy of mechanical clocks of the time by orders of magnitude. This allowed for the first time clocks to be used as scientific instruments, with enough accuracy to time the passing of stars (and other heavenly bodies) in the crosshairs of telescopes to start accurately charting stellar positions. Working as an instrument maker for the court of William IV, Landgrave of Hesse Kassel in Kassel he played a pivotal role in developing the first astronomical charts. He invented logarithms as a working tool for himself for his astronomical calculations, but as a "craftsman/scholar" rather than a "book scholar" he failed to publish his invention for a long time.
Бюргидің тригонометриядағы еңбегі
1586 жылы Бюрги бірнеше алгоритмдерді қолдана отырып, синустарды кез келген дәлдікпен есептей алды, олардың біреуін ол «Кунствег» деп атады. Ол осы алгоритмдерді «Canon Sinuum» – 2 доғалық секундтық қадаммен 8 таңбаға дейін синустар кестесін есептеу үшін пайдаланған. Бұл кесте туралы басқа ештеңе белгілі емес, кейбір авторлар оның диапазоны 45 градустан аспағанын болжайды. Мұндай кестелер теңізде жүзуге өте маңызды болған. Иоганн Кеплер «Canon Sinuum»-ді ең дәл белгілі синустар кестесі деп атады. Бюрги өзінің алгоритмдерін 1592 жылы император Рудольф II-ге ұсынған «Астрономия негіздері» атты еңбегінде түсіндірді. Бюрги алгоритмі арқылы итеративтік кесте есептеуі мынадай жұмыс істейді: жасушалар бір бағандағы екі алдыңғы жасушаның мәндерін қосады. Соңғы жасушаның мәні екіге бөлінеді, содан кейін келесі итерация басталады. Соңында, соңғы бағанның мәндері нормаланады. Бірнеше итерациядан кейін синустардың өте дәл жуықтамалары алынады. Жақында ғана Folkerts және авторлар тобы бұл қарапайым процестің нақты синустарға жақындасатынын дәлелдеді. Бюергидің тағы бір алгоритмі кесте құру үшін айырмашылықтарды қолданады, бұл белгілі «Tables du cadastre» кестелерінің көрегендігі болды.
By 1586, Bürgi was able to calculate sines at arbitrary precision, using several algorithms, one of which he called Kunstweg. He supposedly used these algorithms to calculate a «Canon Sinuum», a table of sines to 8 places in steps of 2 arc seconds. Nothing more is known on this table, and some authors have speculated that its range was only over 45 degrees. Such tables were extremely important for navigation at sea. Johannes Kepler called the Canon Sinuum the most precise known table of sines. Bürgi explained his algorithms in his work Fundamentum Astronomiae which he presented to Emperor Rudolf II in 1592. Iterative table calculation through Bürgi's algorithm essentially works as follows: cells sum up the values of the two previous cells in the same column. The final cell's value is divided by two, and the next iteration starts. Finally, the values of the last column get normalized. Rather accurate approximations of sines are obtained after few iterations. Only recently, Folkerts et al. proved that this simple process converges indeed towards the true sines. Another of Buergi's algorithms uses differences in order to build up a table, and this was an anticipation of the famous Tables du cadastre.
Бюргидің логарифмдер бойынша жұмысы
Бюрги антилогарифм деп қазір аталатын прогрессиялар кестесін Джон Нейпиерден тәуелсіз, Нейпиерден мүлдем басқа әдіспен құрастырды. Нейпиер өзінің жаңалығын 1614 жылы жариялады, ал Бюргидің еңбегі Иоганн Кеплердің тапсырысымен жарық көрген кезде бұл жарияланым Еуропа бойынша кеңінен таралды. Бюрги шамамен 1600 жылы прогрессиялар кестесін жасаған болуы мүмкін, бірақ оның жұмысы логарифмдердің теориялық негізі болып табылмайды, алайда оның кестесі Нейпиердің кестесімен бірдей мақсатты қамтамасыз етеді. Бір дерек көзі Бюрги логарифмдік функцияны толыққанды түсінбегендіктен, оны логарифмдердің авторы деп санауға болмайды деп мәлімдейді. Бюргидің әдісі Нейпиердің әдісінен өзгеше және тәуелсіз түрде ойлап табылды дегенге күмән жоқ. Кеплер өзінің «Рудольф кестелерінің» (1627) кіріспесінде Бюргидің логарифмдері туралы былай деп жазды: «Юст Бюрги есептеуге көмек ретінде Нейпиердің жүйесі пайда болғанға дейін көп жыл бұрын осы логарифмдерге келді; бірақ ол жалтақ және жабық мінезді адам болғандықтан, баласын қоғамдық игілік үшін тәрбиелеудің орнына, туғаннан кейін тастап кетті».
Bürgi constructed a table of progressions what is now understood as antilogarithms independently of John Napier, through a method distinct from Napier's. Napier published his discovery in 1614, and this publication was widely disseminated in Europe by the time Bürgi published at the behest of Johannes Kepler. Bürgi may have constructed his table of progressions around 1600, but Bürgi's work is not a theoretical basis for logarithms, although his table serves the same purpose as Napier's. One source claims that Bürgi did not develop a clear notion of a logarithmic function and can therefore not be viewed as an inventor of logarithms. Bürgi's method is different from that of Napier and was clearly invented independently. Kepler wrote about Bürgi's logarithms in the introduction to his Rudolphine Tables (1627): " as aids to calculation Justus Byrgius was led to these very logarithms many years before Napier's system appeared; but being an indolent man, and very uncommunicative, instead of rearing up his child for the public benefit he deserted it at birth."
Құрметтер
Айдағы Быргиус кратері Бюргидің құрметіне аталған.
The lunar crater Byrgius is named in Bürgi's honor.